Jıyn barysynda qazaq geraldıkasynyń ózekti máseleleri qozǵalyp, tyń ıdeıalar men pikirler ortaǵa salyndy. Ortalyq basshysy Sherhan Talapuly is-sharanyń basty maqsaty – ár salanyń mamandary men sarapshylaryn bir alańǵa jınap, memlekettik rámizderdi nasıhattaýdaǵy olqylyqtardy saralaý jáne qoǵam aldyndaǵy jańa mindetterdi iske asyrý ekenin atap ótti.
«Bizdiń maqsat – sizderdiń usynystaryńyzdy, oı-pikirlerińizdi tyńdaý. Aldaǵy baǵyt-baǵdardy birge aıqyndaý. Sizderdiń kózqarastaryńyz biz úshin mańyzdy. Geraldıka týraly qoǵamda jalpy túsinik bolǵanymen, ony tereń zertteýdi, zerdeleýdi qajet etetin tustar óte kóp», dedi ol sózinde.
Jas tarıhshylar, zertteýshiler, fılosoftar men qoǵam qaıratkerleriniń basyn qosqan alqaly jıynda tól mádenıetimizdi tórge shyǵaratyn tańbalardy zaman talabyna saı ınterpretasııalaý, ǵylymı jýrnaldarda sapaly materıaldar sanyn arttyrý, mektepterde úıirmeler ashý, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń oqý baǵdarlamalaryna engizý sekildi bastamalar talqylandy.
Sonymen qatar qatysýshylar qazaq geraldıkasyna arnalǵan tolyqqandy jınaq qurastyrý qajettigin de atap ótti. Geraldıkalyq basqarma tóraǵasy Gúldana Argenova bul baǵytta atqarylyp jatqan jumys týraly aıtty.
«Qazaq geraldıkasy» degen bir jınaq shyǵarýdy kózdep otyrmyz. Qazaq geraldıkasynyń tarıhı turǵyda búgingi kúnge deıin júrip ótken joly týraly naqty ǵylymı dáleldemeler, tujyrymdar joqtyń qasy.
IV ǵasyrdaǵy tańbalardan bastap búginge deıingi rámizdik evolıýsııany dáıekti túrde sıpattaıtyn tolyq zertteý qajet», dedi G.Argenova.
Alaıda atalǵan jınaq jaryq kórgenge deıin de sarapshylar tańbalar tarıhyn, memlekettik rámizderdiń mańyzyn, sondaı-aq Eltańbadaǵy 41 elementti úzdiksiz nasıhattap otyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul maqsatta aqparattyq-tanymdyq ári ǵylymı maqalalardy BAQ betterinde turaqty jarııalap otyrý qajet. Osy rette Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Nurbek Matjanı ınstıtýttyń «KIPD Bulletin» atty aqparattyq-saraptamalyq jýrnalynyń aldaǵy sanyn geraldıka taqyrybyna arnaıtynyn málimdedi.
«Sheteldik tanymal basylymdarda osy baǵyt boıynsha jaryq kórgen sapaly maqalalardy aǵylshyn tilinen qazaq tiline aýdaryp jarııalaýdy josparlap otyrmyz. Basylymnyń basty maqsaty – qazaq qoǵamynda kóp aıtyla bermeıtin ǵylymı jańalyqtardy keńirek talqyǵa salý», dep atap ótti N. Matjanı.
Klýb otyrysyna qatysýshylar kóne jazýlardy jasandy ıntellektiniń kómegimen anyqtap, tipti sol jazýlarǵa ekinshi ómir syılaýǵa bolady degen pikir bildirdi. Mamandardyń aıtýynsha, qazaq álipbıiniń túp-tamyry – kóne bitik jazýlarynan bastaý alady. Tarıhy tasqa qashalǵan bul jazýlar saqtar men ǵundardyń dybystyq tańbalary retinde qoldanylǵan. Ǵalymdar qazirgi tańda 26 dybys pen 41 tańbadan turatyn tól jazýymyzdyń tarıhyn tereńirek zerdeleý qajet ekenin alǵa tartty.
«Kóne bitik jazýy deımiz. Biz osy tańbalardyń ózin qaıta aınalymǵa engize alsaq, bul geraldıka salasy úshin úlken jetistik bolar edi», dedi fılolog Altynbek Qumyrzaquly.
Klýb jıynynda Eltańbamyzdaǵy elementterdiń zerttelý deńgeıi, olardy óskeleń urpaqqa nasıhattaý joldary da sóz boldy. Spıkerlerdiń biri joǵary oqý oryndarynda stýdentterge arnap «Geraldıka» pánin engizý týraly usynys jasady. Sonymen qatar bakalavrıat deńgeıindegi dıplomdyq jumystar men magıstrlik dıssertasııalardy qazaq geraldıkasyn zertteýge baǵyttaý máselesi de qozǵaldy.
Bul bastamalar joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary tarapynan qoldaý tapty. Astana halyqaralyq ýnıversıteti tarıh pániniń oqytýshysy Merýert Tilebaldıeva bul pándi elektıvti kýrs retinde oqytýǵa daıyn ekenin jetkizdi:
«Ýnıversıtetterde elektıv kýrs retinde oqytylsa, quba-qup. Eger sizderdiń mamandaryńyz kelip dáris oqysa, bul stýdentterdi sapaly daıarlaýǵa úlken úles bolar edi. Bizge ózara tyǵyz baılanys ornatý asa mańyzdy», dedi ol.
О́skeleń urpaqqa memlekettik rámizderdi nasıhattaý jumystary mektep qabyrǵasynan bastalýǵa tıis degen pikirler de aıtyldy. Mamandardyń aıtýynsha, oqýshylarǵa arnalǵan «Jas geraldıst» syndy úıirmeler ashylsa, balalardyń sımvolıkaǵa degen qyzyǵýshylyǵyn erte jastan oıatyp, patrıottyq sezim men otansúıgishtik qasıetterdi qalyptastyrýǵa úlken múmkindik týar edi.
Ásirese shalǵaı óńirlerde arnaıy baıqaýlar uıymdastyrylsa, qoıylǵan maqsattardyń nátıjeli bolýyna jol ashylady degen pikirler de ortaǵa salyndy.
Jalpy, eki saǵatqa sozylǵan qyzý talqylaý barysynda túrli ıdeıalar men tyń usynystar aıtyldy. Atap aıtqanda, óńirlik nyshandardy birizdendirý, memlekettik rámizderdi daıyndaýdaǵy sapa, olardy paıdalaný tártibi men jaýapkershilik máseleleri keńinen sóz boldy.
Basqosý barysynda usynylǵan barlyq oı-pikirler jınaqtalyp, aldaǵy ýaqytta arnaıy ádistemelik usynymdar ázirleý josparlanyp otyr.
Maqpal RAHATQYZY
