Birinshi kezekte JK jabýǵa ótinish bermeı turyp, bereshek bar-joǵyn mindetti túrde tekserińiz. Ol úshin kgd.gov.kz saıtyndaǵy salyq tóleýshi kabınetine ESQ arqyly kirip, barlyq salyq pen áleýmettik tólemder boıynsha qaryzdardy qarap shyǵýǵa bolady. Kóbine kásipkerler ótinish berip, artynsha salyq boıynsha ósimpuldar paıda bolǵanyn kesh estıdi. Bul ásirese, júıede aqparat keshigip kórsetilgen kezde baıqalady. Saldarynan jeke tulǵanyń banktegi shottary buǵattalýy múmkin.
Ekinshi mańyzdy qadam – barlyq salyq pen áleýmettik tólemderdi tóleý. Kásip jabylar aıdyń salyqtary da esepke alynýǵa tıis. Kóbine osy kezeń umyt qalyp jatady. Keıin bul jaǵdaı bolashaqta kúrdeli máselelerge ulasady.
Úshinshi eskeretin jaıt, eger jumysshylaryńyz bolsa, olarmen zańdy túrde esep aıyrysyp, jumystan bosatýdy resmı rásimdeý kerek. Eńbek sharttary enbek.kz portalynda tirkeledi. Eger siz qyzmetkerdi jumystan shyǵarmaǵan bolsańyz, kelesi jumys berýshi ony tirkeı almaı, qıyndyqtar týyndaıdy. Bolashaqta onyń eńbek ótili dáleldenbeı qalýy da yqtımal. Bul úderistiń taǵy bir mańyzdy bóligi – kelisimsharttar boıynsha mindettemelerdi oryndaý. Eger qaryzyńyz bolsa, ony óteý kerek. Kerisinshe, klıentterden aqsha túsetin bolsa, olardy óndirip alǵan jón. JK jabylar aldynda barlyq qarjylyq aǵymdardy toqtatyp, esep-qısapty naqtylaǵan jón. Sebebi jeke kásipker men jeke tulǵanyń JSN-i birdeı, ıaǵnı kásip jabylsa da, zań aldyndaǵy jaýapkershilik jeke tulǵaǵa kóshedi.
Onlaın-kassalyq apparatty da tirkeýden shyǵarý qajet. 2025 jyldan bastap ony tek provaıderdiń saıtynan óshirý jetkiliksiz. E-ótinish arqyly zaýyttyq nómiri men tirkelgen derekterin kórsete otyryp, salyq organyna sheshý týraly hat joldaý kerek. Bank shotyn jabý da mańyzdy. Keıbir kásipkerler JK jabylǵan soń shotty ashyq qaldyryp, áli de aqsha qabyldaı beredi. Bul – úlken qatelik. Shot jabylmaǵan jaǵdaıda salyq organdary kez kelgen túsimdi «jasyrylǵan kiris» dep tanýy múmkin.
JK jalpyǵa birdeı tártippen jumys istese, ony jabý úshin salyq organdarynyń qujattyq tekserýi mindetti túrde júrgiziledi. Bul úshin salyqtyq ótinim, QQS esebi, taratý esebi tapsyrylady. Tekserý 20 jumys kúni ishinde bastalyp, 30 kúnge deıin, kúrdeli jaǵdaıda 60-180 kúnge deıin jalǵasýy múmkin. Nátıjesinde, kásipker tekserý aktisi men habarlama alady. Eger kelisseńiz, 25 jumys kúni ishinde salyq organdaryna kelisim jiberip, bereshek boıynsha tólem qujattaryn tapsyrý qajet.
Qazirgi zańnama boıynsha eger jeke kásipkerdiń salyq bereshegi bolsa, ony óndirip alý zańdy tulǵalardaǵydaı tártippen júzege asady. Alǵashqy shara – barlyq banktik shottardan aqsha alý. Bul jerde eń úlken qaýip – salyq organdary tek kásipkerlikke qatysty emes, jeke maqsattaǵy shottardy da buǵattap jatady. Negizi ondaı shekteýge jol berilmeýi kerek. Biraq mundaı jaǵdaılar jıi kezdesedi.
Eger JK shotynda qarajat bolmasa, qaryzdy boryshkerler arqyly óndirý úderisi bastalady. Mysaly, sizge bireý aqsha qaryz. Tóleý merzimi kelmegen kúnniń ózinde, salystyrý aktisi bolsa, salyq organy sol qarajatty sol adamnan óndirip ala alady. Kásipkerler osyny da eskergeni jón. Eger aqsha da, boryshker de bolmasa, onda salyq organdary kásipkerge tıesili múlikti sata bastaıdy. Aldymen menshikke ıelik etý quqyǵyna shekteý qoıylady, ıaǵnı ony satýǵa tyıym salynady. Sosyn bul múlik aýksıon arqyly ótkiziledi. Bul – «Úshinshi tulǵanyń múlkin satý erejeleri» boıynsha iske asady.
JK-niń jabylǵanyn cabinet.kgd.gov.kz saıtynan nemese e-Salyq Azamat mobıldi qosymshasy arqyly tekserýge bolady. Onda «Qyzmeti toqtatylǵan» degen belgi kórinedi.
Daıyndaǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
