Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
О́z úıińdi óziń basqar
Bir qaraǵanda, ózgerister tehnıkalyq bolyp kórinýi múmkin. Alaıda olardyń astarynda azamattardyń múliktik quqyǵyn qorǵaý, turǵyn úıdi uqypty ustaý, qarjyny durys paıdalaný tur. Buryn kópqabatty úıdi basqarýdyń úsh joly boldy: múlik ıeleri birlestigi (MIB), jaı seriktestik (JS) jáne tikeleı basqarý. Biraq jaı seriktestik kóp jaǵdaıda formaldy jumys istep, naqty jaýapkershilik bolmaı, turǵyndar arasynda sheshim qabyldaý qıyndady. Jıyndar ótpeı qalatyn, aqshanyń qaıda jumsalǵany belgisiz bolatyn. Sondyqtan jańa zań bul formadan bas tartyp, tek MIB pen tikeleı basqarýdy qaldyrdy. Endi 36 páterden asatyn úlken úılerde kásibı basqarýshy kompanııalardy shaqyrý mindetti.
Sebebi qazirgi úıler kúrdeli: lıft, sorǵy, jylytý júıesi, túgel avtomattandyrylǵan. «Qazaqstannyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn damytý jáne jańǵyrtý ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Marǵulan Jeńisulynyń aıtýynsha, mundaı júıeni kez kelgen adam basqara almaıdy.
– MIB – turǵyndardyń óz úıin ózderi basqarýy. Buryn tóraǵalar jyl saıyn aýysyp, jumysty sońyna deıin jetkizbeıtin. Jyl saıyn tóraǵa saılaý tártibi saldarynan basqarý júıesinde turaqtylyq bolmady. Kópshilik jyl saıyn saılaý ótkizýge qulyqsyz boldy. Endi olar úsh jylǵa saılanady. Bul – senim bildirilgen adamdarǵa isti aıaǵyna deıin jetkizýge múmkindik beredi. Memleket «úı – seniń menshigiń, soǵan óziń ıelik et, aqshanyń qaıda ketip jatqanyn qadaǵala, ortaq sheshim qabylda» dep otyr, – deıdi О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń ókili M.Jeńisuly.
Bir úı – bir esepshot
Buryn kópqabatty úılerdiń qarjysy bir ǵana aǵymdaǵy esepshotqa jınalyp, birneshe úıge ortaq jumsalatyn. Turǵyndar qaıda, ne úshin aqsha jumsalǵanyn naqty bile almaıtyn. Basqarýshy kompanııalar «bir úıde jóndeý júrgizdik» dep ýáj aıtsa da, ekinshi úıdiń turǵyndary ol jumystardy kórmegen, tipti esh ózgeris sezinbegen. Bul senim daǵdarysyna alyp keldi. Sondyqtan jańa zań boıynsha ár úıge jeke banktik esepshot ashý mindetteldi. Biri – aǵymdaǵy shyǵyndarǵa, ekinshisi – kúrdeli jóndeýge.
– Ár úıde óz esepshotynyń bolýy qarajattyń qalaı jınalyp, qaıda jumsalyp jatqanyn naqty kórýge múmkindik beredi. Keıbir basqarýshylar jasalǵan jumys týraly foto, vıdeoesepti chattarǵa salyp otyrady, – deıdi.
Jyl basynda ár úı úshin jyldyq smeta ázirlenip, qandaı jumystar atqarylatyny, qansha qarajat qajet ekeni naqtylanbaq. Bul smeta negizinde ár sharshy metrge qansha teńge tóleý kerektigi anyqtalmaq. Bir páterdiń aýdany 100 sharshy metr bolsa, al tarıf
60 teńge bolsa, onda aı saıynǵy tólem 6 000 teńge bolady. Tólem jınaý tártibi de júıelenbek. Eger turǵyn eki aı qatarynan tólem jasamasa MIB nemese basqarýshy kompanııa notarıýs arqyly atqarýshylyq jazbasyn alýǵa quqyly. Bul jazba boryshkerge usynylyp, eger ol kelispese, dáleldi qarsylyq bildirý múmkindigi bar. Alaıda qarsylyq negizsiz bolsa, is ári qaraı sot oryndaýshylaryna berilip, májbúrli óndirý júrgiziledi.
– Bul ózgeristerdiń basty maqsaty basqarý úderisin kásibı deńgeıge kóterý, turǵyndardyń tólem tártibin jaqsartý ári turǵyn úı ınfraqurylymyn ýaqtyly kútip ustaýǵa jaǵdaı jasaý. Aı saıynǵy tólemniń keshigýi ásirese kúz-qys mezgilinde qıyndyq týdyrady. О́ıtkeni bul kezeńde jylytý maýsymyna daıyndyq, sýmen qamtamasyz etý júıelerin synaý, tehnıkalyq jabdyqtardy tazalaý men retke keltirý jumystary atqarylýǵa tıis, – deıdi sarapshymyz.
Jaldamaly páterler baǵasy sharyqtaýy da múmkin
Sáıkesinshe, jaldamaly páter ıeleri de osy shyǵyndardy jaldaý aqysyna qosýy múmkin.
– Alaıda turǵyn úıge baılanysty barlyq kommýnaldyq tólemdi páterdiń menshik ıesi tóleıdi. Jalǵa alýshy men menshik ıesi arasyndaǵy qarjylyq kelisimder olardyń jeke isi, bul basqarýshy organnyń quzyretine jatpaıdy. Zań boıynsha múlikke ıelik etýshi azamat onyń ustalýy men kútimi úshin qarjylyq jaýapkershilikke ıe, – dep túsindirdi keńesshi.
Aıtqandaı, osyǵan deıin tarıfterdi ár óńirdiń máslıhaty jeke bekitip otyratyn. Bul rette jıi kidiris bolyp, keı úılerde tarıf ýaqtyly bekitilmeı, tehnıkalyq qyzmet kórsetý tejeletin. Endi bul másele sheshimin tapty. Tarıf mólsheri AEK-pen baılanysty avtomatty túrde ósedi.
Júıe nelikten kesh qosyldy?
Zańda 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap PIK-terdiń jabylýy tıis ekeni kórsetilgenmen, is júzinde olardyń keıbiri jumysyn jalǵastyryp jatyr. Turmystyq turǵyda turǵyndar mundaı basqarý formasyn yńǵaıly dep sanaıdy. Sol sebepti, jańa zań olardy tolyq joıýǵa emes, qaıta tirkeý arqyly zań aıasynda jumys isteýge múmkindik berip otyr.
– Qaıta tirkeý úshin árbir úı jınalys ótkizip, turǵyndardyń keminde 51%-ynyń kelisimimen bir ókilin taǵaıyndaıdy. Eger kooperatıvte 10 úı bolsa, 10 ókil bastamashy top retinde jınalyp, hattamalarymen birge ádilet organdaryna júginedi. Olardyń ótinishi, tirkeý jarnasy jáne ózge qujattary zańmen belgilengen tártipte qabyldanady, – deıdi Marǵulan Jeńisuly.
Basqarýshysyz qalǵan úıler boıynsha da zań naqty tetikter usynady. Eger belgili bir kóppáterli turǵyn úıde basqarýshy sýbekt bolmasa nemese turǵyndar ózara kelisimge kele almasa, turǵyn úı ınspeksııasy ýaqytsha basqarýshy kompanııany ózi taǵaıyndaıdy. Bul konkýrs arqyly júzege asady.
