Halqynyń baǵyna bitken perzent

Men el ishindegi qarapaıym aqsa­qal­dardyń birimin. Búginde jetpistiń beseýinen asyp bara jatsaq ta el óńirindegi jasampaz isterden tys qala almaımyz. Bizdiń ótken ómirimiz ońaı bola qoıǵan joq. Mektep bitirgennen keıin Atyraý qalasyndaǵy aýylsharýashylyq tehnıkýmynyń mehanıkalandyrý bólimin jáne Máskeýdegi kásipodaqtardyń joǵary mektebiniń ekonomıka fakýltetin bitirdim. Jumysymdy qatardaǵy mehanızatorlyqtan bastap, traktor parkiniń mehanıgi, ortalyq jóndeý sheberhanasynda meńgerýshi bolyp istedim. Mańǵystaý oblysyndaǵy Mańǵystaý aýdanynyń keńsharlarynda bas ınjener bolyp 15 jyldan asa qyzmet jasap, ómirden úlken tájirıbe aldym. Ol kezde bizdi partııa jumsaıtyn. Sol partııanyń jumsaýymen Kýıbyshev atyndaǵy sovhozda partııa uıymynyń hatshysy boldym. Odan soń Mańǵystaý aýdandyq partııa komıtetiniń óndiris jáne kólik bólimine basshylyq ettim. Bir jyldan keıin «Oktıabrdiń 50 jyldyǵy» atyndaǵy keńsharǵa dırektor etip jiberdi. Sol keńshardy 10 jyl basqardym. Qaı jerde de jumysty adaldyqpen atqarsań eńbek eskerilmeı qalmaıdy ǵoı. Respýblıka boıynsha úsh keńshar dırektorynyń atqarǵan jumystary qorytylyp, is-tájirıbesi «Derbestik jáne jaýapkershilik» degen atpen 1988 jyly kitap bolyp, kóp taralymmen jurt qolyna tıdi. Muny nege aıtyp otyrmyn. Sebebi, eńbek etkenniń esesi ketpeıtinin, turmysy túzeletinin ańǵartý. Osy kúni keıbirýler jumys joq deıdi. Aýyrlaý bolsa da aıtaıyn, olar qara jumysqa, mal baǵýǵa, ıaǵnı qol jumystaryna barǵysy kelmeıdi. Kóleńkede otyryp, jalaqy alǵysy keledi. Biz qyzmet istegen kezderde qandaı jumys bolmasyn úlken báseke edi. Qazirde qol qýsyryp otyrǵanym joq. Aqtaý qalasynyń «Qazaq tili» qoǵamynyń basqarma tóraǵasy bolyp qoǵamdyq negizde jumys jasaımyn jáne «Munaıtelekom» JShS-inde aýdarmashy bolyp qyzmet atqaramyn. Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda oblysymyzda jańa jumys oryndary qurylyp, kásiporyndar iske qosylyp, turǵyn úıler salyndy, eńbek, járdemaqy men zeınetaqy, shákirtaqy kóbeıtildi, jumyssyzdyqtyń sany azaıdy. Osy jerde bir oqıǵany aıta ketýge týra keledi. Álemdik tájirıbede jınaqtalǵan ǵylymı tujyrymdarda jas memleketter tolyqqandy elge aınalý úshin eń kemi elý-alpys jyl kerek ekeni dáleldengen. Al bizdiń elimiz, táýelsiz Qazaqstan bas-aıaǵy 10-15 jylda adam aıtsa nanǵysyz dárejedegi jetistikterge jetti. Osy shırek ǵasyrdaǵy bel-belesti álem moıyndady. Ádildigi men týrasyn aıtýymyz kerek, biz bul adam aıtsa nanǵysyz jasampazdyqqa óz elimizdiń Tuńǵysh Prızıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tikeleı aqyldylyqpen basqarýynyń arqasynda jettik. Bul – barlyq salada aıanbaı ter tógip, eńbek etken otandastarymyzdyń berekesiniń jemisi. Nursultan Ábishuly – shyn máninde qazaqtyń mańdaıyna bitken dara tulǵasy. Allanyń qazaq degen elge bergen syıy, 1990-91 jyldary Qazaqstan halqy aldy shyń, arty túpsiz qulama shyńyraýǵa tirelip turǵanda, etegin túrip, bilegin sybanyp, elin bastap ushpadan ushyrmaı alyp shyqqan kim edi, bilesizder me? Árıne, bilesizder, ol Nursultan Nazarbaev. Men bul sózimdi burynda aıttym, áli de aıta beremin. Qazaqstandy táýelsiz memleket etip tizginin ustaǵannan beri adamnyń oıyna syımaıtyn qanshama asqaraly asýdan astyq, qanshama qıyndyqtardy jeńdik. Etigimen sý keship júrip, kemel erteńge aparar baspaldaqtardy qalady. Memlekettik shekarany bekitti, ulttyq saıasatty anyqtady. Ulttyq bıznesti qalyptastyrdy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan-aq beıbitshilik ustanymymen erekshelendi. Semeı polıgonyn jaýyp, jappaı qyryp-joıatyn qarýdyń jolyn kesti. Saryarqaǵa Astana dep atalatyn – táýelsiz Qazaqstannyń dúnıejúzindegi eń sáýletti qalalarymen teńesetin ǵajaıyp qala ornady. 2004 jyly bastalǵan «Mádenı mura» strategııalyq jobasynyń arqasynda ulttyq qundylyqtarymyzdy túgendedik. Táýelsizdik jolyna qanshama qajyr-qaırat jumsady. Ony baıandy etý úshin odan da zor eńbek sińirip keledi. Keıingi urpaqqa kemel Elbasynyń bastaýymen Qazaqstandy tabystaý – bárimizge ortaq mindet, ortaq maqsat, ortaq paryz. Prezıdent Qazaqstandy eń myqty álemdegi elý eldiń qataryna ákele jatyr. Qazaqstanǵa naqty baǵyt beretin baǵdarsham bolyp esepteletin «Qazaqstan-2050» Strategııalyq josparyn jasap berdi. Endi, mine, halyq ıgiligin jiti kózdep otyrǵanyn dáleldeıtin 5 reforma, «100 naqty qadam» dep atalatyn Ult josparyn belgiledi. Onda kóptegen mańyzdy máse­leler alǵa tartyldy. Olardyń árqaısysy elimiz ben halqymyzdyń bolashaǵy úshin aýqymdy qyzmetterdi atqarady. Osy 100 naqty qadam josparynda «Máńgilik El» patrıottyq aktisi nusqasyn ázirleý jaıly da sóz bolǵan. Bul jaǵdaıdyń jalpy bolashaqta Qazaq eliniń ómirinde alatyn orny erekshe bolmaq. Árıne, 100 qadamnyń árqaısysy búgingi kúnniń talabynan alǵan kezde óte mańyzdy qadamdar bolyp tabylady. Baǵdarlamalyq qujattyń nazardy aýdartyp turǵan jeri – munda máselelerdiń naqty qoıylyp jáne onyń sheshiminiń anyq kórsetilgeni der edim. Ult josparynyń kirispesinde: «100 naqty qadam» – bul jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge jaýap. Sonymen birge, jańa tarıhı jaǵdaılarda ulttyń damy­ǵan memleketterdiń otyzdyǵyna kirýi jónin­degi jospary ekeni atap aıtyldy. «Ká­sibı memlekettik apparat qurý», «Zań­nyń ústemdigin qamtamasyz etý», «Indýs­trııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim», «Birtektilik pen birlik», «Esep beretin memleketti qalyptastyrý» dep atalatyn bólimderden turatyn resmı qujattyń ón boıynda memleket damýynyń aldaǵy ýa­qyt­taǵy maqsat-mindeti aıqyndalǵan. Menimshe, bul tarıhı qujat elimizde «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asy­rý men memleketimizdi nyǵaıtýda adas­tyrmas sara jol. Munyń óz jemisin bere­tinine senimdimin. Bul tarıhı qujat­ty birneshe ret oqyp shyqtym. El ara­syna túsindirý jumystaryna qa­ty­na­sý­damyn. Bul strategııalyq jos­pardy halyq bolyp, qoǵam bolyp iske asyratyn bolsaq, biz úlken jetistikterge jetip, memleketimizdiń qýattylyǵy artyp, ekonomıkalyq, ózge de baǵyttarda tyń serpinder oryn alatyny sózsiz. Ult josparynyń 87 qadamynda: Azamattyq birtektilikti nyǵaıtýdyń «Me­niń elim» ulttyq jobasyn ázirleý jáne júzege asyrý, onyń aıasynda tehno­lo­gııalyq jobalar serııalaryn iske qosý qaras­tyrylǵan. Sonyń biri – «Qazaqstan ensıklopedııasy» – keń kólemdi ınternet jobasyn qurý. Mundaǵy basty «maqsat – árbir azamatqa jáne sheteldik týrıske el týra­ly kóbirek bilýge kómektesý», dep atap kór­setilgen. Muny mańyzdy másele dep túsingen jón. Elbasy ashyq jáne halyqqa esep berýshi memlekettiń deńgeıin «Sheshim qabyldaý úderisiniń móldirligin qamtamasyz etý, azamattar joǵary memlekettik organdar sheshim qabyldaıtyn úderisterge «ashyq úkimet» tetigi arqyly belsendi tartylýy tıis» dedi. «Ashyq úkimet tetigi» qalyptasý úshin bıliktegi qyzmet adamdary ózderi memleket ıdeologııasyn tolyq elge túsinik beretindeı dárejede bilýi qajet. Ideologııany ózi jaqsy bilgen adam memlekettiń damý saıasatyna halyqty baǵyttap, sol arqyly damý baǵdarlamasyn júzege asyratyn bolady. Bul Elbasy usynyp otyrǵan aıqyn túrde halyqqa esep berýshi memlekettiń negizgi ustanymy bolyp tabylady. Memleket – halyqtyń panasy. Sondyqtan da, halyq óz memleketiniń damý tetigin, jetistigin, onyń ilgeri jyljý josparynyń oryndalǵanyn kózben kórip, bilýi tıis. Osylardy júzege asyrý úshin Elbasy reformada kórsetilgendeı, qoǵam ókilderiniń, el azamattarynyń memleketten bólinetin bıýdjet qarjysyn bólýge qatynasýlarynyń jáne burynǵydaı halyq qarjysyn talan- tarajǵa salýdy toqtatyp, kópshilik baqylaýynda bolýyn kózdep otyr. Ashyq jáne halyqqa esep beretin memleket qurý sybaılas jemqorlyqty azaıtatynyn atap aıtty. Bul jaǵdaı budan bylaı el basqarý isine naǵyz adal adamdardyń kelýin talap etedi. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev usynyp otyrǵan 5 halyqtyq reformany qoǵamymyzdyń úlken qarqynmen damýyna, myqty 30 eldiń qataryna jetýge ashylǵan baǵdar dep túsinemin. Kásibı jazýshy bolmasam da, urpaqqa bilgenimdi qaldyrsam dep talpynyp kelemin. Tarıhı taqyryptarǵa qalam tartyp júrgenderdiń birimin. «Baldaǵy altyn aq bolat», «Bas sardar», «Adaı tarıhy syr shertedi», «Qazaqtyń salt-dástúri men ádet-ǵurpy», «Ǵasyrlar qundylyqtary» atty povester men roman-esselerim jaryqqa shyqty. Bul dúnıelerde buryn aıtylmaı kelgen aqtańdaqtarǵa basa nazar aýdardym. «Baldaǵy altyn aq bolat» Mahambet О́temisulynyń ómirine arnalady. Shyǵarma jelisine el aýzyndaǵy derekter men estelik áńgimelerdi jáne tarıhı qujattardan da málimetter qostym. 2005 jyly «Bas sardar» atty halyq batyry Shotan Nazaruly týraly tarıhı hıkaıatym jáne 2007 jyly «Adaı tarıhy syr shertedi» atty roman-essem jaryq kórdi. Men – Elbasymen eki ret betpe-bet otyryp sóılesý baqytyna ıe bolǵan adammyn. Birinshisi, 1993 jyldyń basynda Qazaqstan kásipodaqtarynyń quryltaıy shaqyryldy. Quryltaıǵa oblystan qatysatyn delegattardyń ishinde men de boldym. Quryltaı qarsańynda Nursultan Ábishuly delegattarmen júzdesip, sol kezdegi jaǵdaıdyń osal bolmaı turǵanyn, ýaqytsha qıynshylyqtarǵa tózimdilikpen qaraýdyń, aýyzbirliktiń qajet ekenin, kóp uzamaı jaǵdaıdyń jaqsaratynyn aıtyp, jurttyń suraqtaryna jaýap berdi de, delegattardyń oılaryn bilgisi keletinin aıtty. Sol júzdesýde Mańǵystaý oblysy agroónerkásiptik kesheni kásipodaq komı­teti­niń tóraǵasy retinde ornymnan turyp, jekeshelendirýge baılanys­ty keıbir túsin­beýshilik jaǵdaılar týraly oıymdy bildirdim. Ertesine Memleket basshysy meni jeke qabyldap, áńgimelesip, el jaǵdaıyn surady. Sol joly Prezıdenttiń óte qarapaıymdylyǵy men eljandylyǵyna, eldegi jaǵdaıdy túgeldeı bilip otyrǵan suńǵylalyǵyna tánti boldym. Onyń kóregendigi men aqyldylyǵyna, úlken parasat ıesi ekenine kóz jetkizdim. Ekinshi ret 2006 jyly Elbasymen taǵy da dıdarlasýdyń sáti tústi. Nursultan Ábishuly Mańǵystaý oblysynyń ákimi qyzmetine Qyrymbek Kósherbaevty taǵaıyndaǵan oblys aktıviniń jınalysyna kelgeninde maǵan sóıleýge týra keldi. Mańǵystaýǵa keler aldynda saılaý ótip, el senimine ıe bolyp edi. Sol saılaýdan keıingi ulyqtaý rásiminde sóılegen sózinde: «Qazaqstandy taıaý on jyldyń ishinde damyǵan 50 eldiń qataryna qossam degen muratym bar», dedi. Sóz kezegi kelgende saılaýdaǵy jeńisimen quttyqtaı otyryp, «Qazaqstandy damyǵan 50 eldiń qataryna qossam» degen muratyńyzdy Alla taǵala qabyl kórsin», dep shyn nıe­tim­di jetkizdim. Nurekeń de ystyq qushaǵy­na alyp rızalyǵyn bildirdi. Ol sýret 2006 jyly «Juldyz» jýrnalynda jarııa­landy. Qazaqstannyń orasan zor jyldamdyqpen damýyn jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etýde óziniń asa zor bilgirligin, uıymdas­ty­rý qabiletin búkil dúnıejúzine tanytyp otyrǵan Tulǵanyń osy reformasy arqy­ly taıaý ýaqytta memleketimiz otyz eldiń qatarynan oryn alatynyna tolyq senemin. Tek men ǵana emes, Qazaqstan hal­qy túgeldeı senedi! Meniń bul senimime kúni keshe ótken saılaýda 97,7 paıyz saılaý­shylardyń daýysyna ıe bolyp qaıta saılanýy kýá bolmaı ma? Dúnıejúzindegi memleketterdiń kaı­sysynyń basshysy saılaýda halqynan osyndaı qoldaýdy kórip edi! Bul  qazaqtyń mańdaıyna bitken jalǵyzyna ǵana Allanyń bergen syıy dep bilemin! Juldyzyń jarqyraı bersin, Nursultan! Bizder qaı kezde de ózińmen birgemiz! Bektur TО́LEÝǴALIEV,  Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Mańǵystaý oblysynyń qurmetti azamaty.  AQTAÝ.