Surapyl soǵysqa Syr óńirinen myńdaǵan azamat attanypty. Oq-jalynnan aman oralǵandary elge kelip, qıraǵan tirshilikti qalypqa keltirýge tyrysty. Solardyń biri kezinde jaý tylyna tereńdeı enip, talaı qaýipti sapardan aman oralǵan Davıd – Dáýitbaı edi. Eńgezerdeı qazaq balasynyń erligine súısingen qarýlastary ony «partızan Davıd» atandyrypty.
Qazir maıdangerler ómirin zerttep júrgen jergilikti ólketanýshy Jumabaı Baızaquly maıdanger Dáýitbaı Baıdáýletovtiń 1917 jyly Perovsk ýezi Keńtúp bolysynda dúnıege kelgenin jazady. О́lketanýshynyń dereginshe, partızan turǵan Qoǵalykól aýylynyń ózinen 600-den asa adam maıdanǵa attanypty. Alǵashqy lekte barǵan Dáýitbaı jaý tylyna tutqıyldan shabýyl jasap, dushpanǵa úlken shyǵyn keltirgen ataqty S.Kovpak bastaǵan partızandyq qozǵalystyń ókili atanǵan eken.
Jerlesimizdiń janqııarlyq erligi belgili jýrnalıst L.Monastyrskaıanyń osydan on shaqty jyl buryn «Prıkaspııskaıa kommýna» gazetinde jaryq kórgen «Ratnyı podvıg kazahstansev» atty maqalasynda da atalyp ótiledi. «V partızanskom soedınenıı dvajdy Geroıa Sovetskogo Soıýza Sıdora Artemevıcha Kovpaka, sovershıvshego pıat boevyh reıdov po glýbokım tylam vraga obsheı protıajennostıý bolee 10 tys. km, v tom chısle ot Pýtıvlıa do Karpat, v borbe s okkýpantamı neodnokratno otlıchalsıa kazah D.Baıdaýletov ız Kzyl-Ordınskoı oblastı. Za proıavlennoe mýjestvo v pıatı krýpnyh operasııah v 1942 g. 17 marta 1943 g. on byl nagrajden medalıý «Partızaný Otechestvennoı voıny» I-ı stepenı, a za otvagý v posledýıýshıh boıah Ýkazom Prezıdıýma Verhovnogo Soveta SSSR ot 5 ıanvarıa 1944 g. on nagrajden ordenom «Otechestvennoı voıny II-ı stepenı» degen joldar Syr boıynan barǵan azamattyń soǵys soqpaǵyn sýretteıdi. Osy maqalada partızandar quramynda ózge de qazaqstandyq sarbazdarmen birge qanshama qaýipti tapsyrmany tap-tuınaqtaı oryndap, soǵysta erligimen erekshelengen qazalylyq Rysmaǵambet Ibragımov týraly da jazylypty.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan maıdangerler jaıly «Besaryqtan Berlınge deıin», «Qoǵalykól qaharmandary» atty qos kitap shyǵarǵan ólketanýshy soǵys bastalǵansha Pýtıvl qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolǵan S.Kovpak bastaǵan partızandar 26 aılyq kúreste Ýkraınanyń, Reseıdiń, jáne Belorýssııanyń 18 oblysyn basyp ótip, on myń shaqyrym jol júrgenin aıtady. Osy ýaqyt ishinde 18 myń fashıstiń kózi joıylyp, 62 temirjol eshelony qıratylady. Jaýdyń izin ańdyǵan batyrlar 256 kópir men azyq-túlik, kıim-keshek jáne oq-dári saqtalǵan 96 qoımany, 2 munaı kásipornyn talqandapty. Eki júz shaqyrymnan artyq telegraf, telefon symdaryn úzip, 50 baılanys torabyn, 500-ge jýyq avtokólikti joıady.
1941 jyldyń 22 qyrkúıeginde №1 buıryqpen qurylǵan partızan otrıady quramynda nebári 40-qa tarta jaýynger bolypty. Kóp uzamaı olardyń qatary kóbeıe bergen. Osy qatardaǵy partızan Davıd-Dáýitbaıdyń jaý qurǵan talaı tuzaqtan sytylyp shyqqan eptiligi, urys qımyldaryn uıymdastyrýdaǵy batyldyǵy qarýlastaryna úlgi bolǵan eken.
Maıdannan keıin týǵan aýylyna oralyp, eńbekke kirisken qaharman soǵys týraly sózge sarań bolǵan desedi. Tomaǵa-tuıyq ǵumyr keship 1978 jyly dúnıeden ozypty.
Syn saǵatta synbaǵan qaharmandar buryn qurmet tórinen túspeıtin. Osy Qoǵalykól aýylynyń turǵyndary da Dáýitbaı erligin dáriptep, «biz dańqty partızannyń aýylynanbyz» degendi maqtan tutatyn. Biraq qazirgi urpaq arasynan olardyń esimin de bile bermeıtinder az emes. Eshkim de, eshteńe de umytylmaıtyny ras bolsa, eki maıdanda da erlik tanytqan myńdaǵan maıdanger rýhy dáýirler ótse de jańǵyra berýi kerek.
Qyzylorda
