- Nege teńge baǵamy ózgerýde? Buǵan kim áser etedi - naryq, memleket nemese Ulttyq bank? - degen suraqtarǵa Ulttyq bank basshysy Tımýr Súleımenov áleýmettik jelide jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, teńge baǵamnyń turaqtylyǵy búkil ekonomıkanyń densaýlyǵy men teńgerimine tikeleı baılanysty. Qazir teńge baǵamy suranys pen usynystyń yqpalymen valıýta naryǵynda qalyptasady, sondaı-aq ekonomıkadaǵy naryqtyq úderisterdiń, ishki jáne syrtqy faktorlardyń kórinisi bolyp tabylady.
Sarapshylar arasynda ıntervensııanyń tıimdigiligine kúmán keltiretinderdiń qatary tym kóbeıip ketti. Olar bul saıasat ózin -ózi aqtamaǵanyn, aqtamaıtynyn aıtady. Teorııa boıynsha valıýtalyq ıntervensııa – aqsha-nesıe quraldarynyń biri. Onyń áseri qysqa merzimde, dene qyzýyn ýaqytsha basatyn aspırındik áser etýi múmkin. Biraq ol qaıtadan ornyna keledi. Sebep kóp. Bizdiń ulttyq valıýtamyz álemdik ekonomıkaǵa yqpal etip otyrǵan damyǵan elderdiń ulttyq valıýtalarymen tirese almaıdy. Álemniń tańdaıyn qaqtyryp otyrǵan ǵylymı syıymdylyǵy joǵary taýarymyz taǵy joq.
Qarjyger Ilııas Isaevtyń aıtýynsha, Intervensııa kezinde Ulttyq banktiń tabys tabý, paıdaǵa kenelý múmkindigi týraly pikir ártúrdi. Mysaly, qajet kezde dollardyń mol qoryn aınalymǵa qymbat baǵaǵa satyp, arzan baǵaǵa keri satyp alýy degen de pikir bar. Muny valıýtalyq alypsatarlyq deımiz. «Ulttyq banktiń mundaı qadamǵa barý múmkindigin joqqa shyǵarmaımyz ǵoı» degen pikir bar. Eger Ulttyq bank aqsha massasyn sterılızasııa jolymen tazalaǵysy, azaıtqysy kelse, jasaǵysy kelse, osyndaı qadamdarǵa barýy múmkin. Bul da álemdik tájirıbe. Bizdiń jaǵdaıymyzda bul tásil de teńge baǵamynyń turaqtalýyna áser ete almaıdy.
Osy ýaqytqa deıin ıntervensııalyq saıasatqa den qoıyp kelgen UB tóraǵasy bul suraqqa tolyqqandy jaýap bermese de onyń nátıjesiniń álsiz bolyp qala beretinin meńzedi. Valıýtalyq baǵamdy memleket belgilegen kezde bul kúrt, ákimshilik jáne bir sáttik devalvasııaǵa ákeldi».
Odan keıin Súleımenov «baǵam nege qysym astynda» degen túsiniktemege kóshti.
«Ekonomıkaǵa fıskaldyq quıý kólemi ósýde, aqsha massasynyń kólemi bir jyl ishinde 18% -ǵa ósti. JIО́ men taýarlar óndirisi aqsha agregattarynyń ósýine úlgermeıdi. Eger ekonomıkaǵa quıý kólemi ishki óndiriske qaraǵanda jyldam ósse, bul ımporttyń ósýine ákeledi. Bıyl ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalarǵa aıtarlyqtaı shyǵyndar qarastyrylǵan. Nátıjesinde iri kelisimsharttar jasalady jáne qarajatty ıgerý úshin ımporttyq jabdyqtardy, tehnıkany, jınaqtaýyshtardy satyp alý júrgiziledi. Bul shetel valıýtasyna degen joǵary suranysty qalyptastyrady, bul teńge baǵamyna qysym kórsetedi» deıdi Ulttyq bank basshysy.
Súleımenov «ýaqyt óte kele otandyq taýar óndirisi aqsha massasyn qýyp jetedi» dep úmittenedi.
- Qazirgi tańda negizgi faktorlar baǵam deńgeıiniń jete baǵalanbaǵandyǵyn kórsetedi. Biz alypsatarlyq belsendilikti baıqamaımyz - jaǵdaı turaqty jáne baqylanatyn. Búgingi kúni baǵamǵa negizgi qysymdy naryqtyq faktorlar qalyptastyrady: bıýdjet qarajatyn belsendi ıgerý, ımporttyq satyp alýlardyń ósýi, sondaı-aq dıvıdendterdiń maýsymdyq tólemderi men týrıstik suranys, - dep atap ótti Ulttyq bank basshysy.
Intervensııa qajettiligi týraly Tımýr Súleımenov bylaı dep jazdy: "Bireýler bizge ıntervensııa jasap, baǵamdy turaqtandyrý kerek deıdi. Eger baǵam alypsatarlyq faktorlardyń áserinen qubylmaly jáne turaqsyz bolsa, onda shyndyq bar. Eger baǵam naryqtyq nemese irgeli faktorlardyń yqpalymen joǵary nemese tómen qozǵalsa, ıntervensııa kómektespeıdi, tek zııan keltiredi. Aqtalmaǵan ıntervensııalar tutastaı ekonomıkaǵa emes, alypsatarlardyń qolyna túse alatynyn túsiný mańyzdy. Biz ulttyq rezervterdi aqylmen paıdalanýymyz kerek ". Sonymen qatar Ulttyq bank «kúrt qubylmalylyq pen alypsatarlyq operasııalar jaǵdaıynda jedel áreket etýge» daıyn, dep sendirdi Súleımenov.
