Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bul máselege Memleket basshysy jıi kóńil aýdaryp, jol qaýipsizdigin kúsheıtýde zamanaýı tásilderge júginý kerek ekenin, atap aıtqanda, ıntellektýaldy júıelerdiń kómegine ıek artý qajettigin aıtyp keledi. Byltyrǵy «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty halyqqa Joldaýynda «Avtokólik joldarynyń jaı-kúıi – ózekti másele. Munda sannan góri sapa mańyzdyraq. Sol úshin ınnovasııalyq zamanaýı ádis-tásilderdi keńinen qoldanǵan abzal. Bul jumysqa qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý úshin biryńǵaı sıfrlyq platformany iske qosqan jón. Onda barlyq joldy, sonyń ishinde, qala aýmaǵyndaǵy joldardy salýǵa jáne jóndeýge qatysty aqparat bolýy kerek», degen bolatyn.
Prezıdent tapsyrmasynan keıin elimizde jol ınfraqurylymyn jaqsartyp, apattardyń aldyn alý maqsatynda birqatar ilkimdi jumys qolǵa alyndy. Kúni keshe Ishki ister mınıstrligi jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etetin TOR atty (qazaqsha maǵynasy – «Jeli») biryńǵaı sıfrlyq platforma ázirlenip, qoldanysqa engizilgeni týraly habar taratty. Sala mamandarynyń aıtýynsha, bul júıe jolda bolyp jatqan barlyq oqıǵany naqty ýaqyt rejiminde jınaqtap, rettep kórsetip otyrady.
Platforma ishki ister organdary qyzmetkerlerine arnalǵan biryńǵaı «sıfrlyq tereze» retinde jumys istep, jol jaǵdaıyn ulttyq deńgeıde basqarýǵa, taldaýǵa jáne úılestirýge múmkindik bermek. Bul joba Memleket basshysynyń barlyq baqylaý kameralaryn jáne taný júıelerin birtutas sıfrlyq ekojúıege biriktiretin ulttyq «Qaýipsiz qala» platformasyn qurý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa baǵyttalǵan alǵashqy qadam.
«TOR platformasy derekterdi tórt negizgi kózden jınaqtaıdy: qalalar men tas joldardaǵy stasıonarlyq keshenderden, patrýldik polısııanyń mobıldi beketterinen, drondardan jáne ózge de qosylǵan júıelerden. Júıe óńirler, oqıǵa túrleri jáne ýaqyt kesindisi boıynsha taldaý jasap, apat jıi bolatyn núktelerdi anyqtaýǵa, qaýipti júrgizýshilerdi tirkeýge, sondaı-aq úzilissiz segiz saǵattan artyq kólik júrgizip otyrǵan adamdardy baqylaýǵa múmkindik beredi», delingen habarlamada.
Ishki ister mınıstrliginiń Aqparattandyrý jáne baılanys departamentiniń bastyǵy Sergeı Vargonyń aıtýynsha, TOR – búkil el aýqymynda jol qaýipsizdigin basqarýǵa arnalǵan zamanaýı qural. «Júıe tek zań buzýshylyqtardy jedel tirkep qana qoımaı, yqtımal qaýip-qaterdi aldyn ala boljap, jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alyp, adam ómirin saqtap qalýǵa kómektesedi», deıdi ol.
TOR platformasyn ázirlegen Sergek kompanııasynyń bas dırektory Evgenıı Kım bul júıe ártúrli derekkózderden aqparat jınap, jol jaǵdaıynyń tolyq kartınasyn qalyptastyra alatyn ámbebap sıfrlyq orta ekenin aıtady. «Biz «Sergek» júıesin ázirleý jáne paıdalaný boıynsha jyldar boıy jınaǵan tájirıbemizge súıendik. Sondyqtan platformanyń nobaıy bastapqyda elimizdiń erekshelikterin eskerip jasaldy jáne bizdiń jaǵdaıǵa ońaı beıimdeledi. Bul jol qaýipsizdigine jaýapty barlyq tarapqa arnalǵan biryńǵaı jumys standartyn qalyptastyrady», dedi ol.
Mamandardyń aıtýynsha, jańa platformanyń basty ereksheligi – derekterdi biriktirýdiń biryńǵaı standarty, oqıǵalardy ortalyqtandyrylǵan vızýalızasııalaý múmkindigi jáne bir qaladan búkil respýblıka deńgeıine deıin keńeıtý áleýeti bar. Júıe Big Data jáne BI-taldaý tehnologııalaryn qoldanýǵa daıyn.
Jol qaýipsizdigin jaqsartý úshin zamanaýı tehnologııalardy qoldaný týraly Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes Kólik mınıstrligi tarapynan da birqatar nátıjeli jumys atqarylyp jatyr. Atap aıtqanda, jol ınfraqurylymyn dıagnostıkalaýǵa baǵyttalǵan zamanaýı tehnologııalardy engizýde jetistikter bar.
Mınıstrlik baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, qazirgi tańda Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy (JAUSO) janynda jańa býyndaǵy 16 jyljymaly jol zerthanasy jumys istep keledi. Bul ınjenerlik keshenderdiń quramynda datchıkter men GPS-navıgasııasy, geometrııalyq parametrlerdi ólsheý júıeleri, boılyq (IRI) jáne kóldeneń tegistik ólshegishter, beınekameralar, «Dına-3» jáne «Dına-4» qondyrǵylary, jabyn tegistigin baqylaýǵa arnalǵan PKRS-2Ý tirkemesi bar. Bul qurylǵynyń bári avtokólik joldarynyń keshendi dıagnostıkasyn júrgizedi.
Buǵan qosa, jyl basynan beri Qazaqstan jol ǵylymı-zertteý ınstıtýty (QazJolǴZI) jol qozǵalysy qaýipsizdigin tekserip otyrý úshin arnaıy jyljymaly zerthanany iske qosty. Sala mamandarynyń aıtýynsha, bul zerthanalar jol tańba syzyqtary men jol belgileriniń, jol boıyndaǵy jaryq shamdarynyń jaǵdaıyn tekserýge, qozǵalys qaýipsizdigine áser etetin ilinisý koeffısıentin jáne boılyq eńis deńgeıin ólsheýge, jol-kólik oqıǵasy jıi bolatyn ýchaskelerdi anyqtap, olardy aldyn alýǵa baǵyttalǵan tıimdi sharalardy ázirleýge múmkindik bermek.
Jol qaýipsizdigin jaqsartyp, apattardyń aldyn alýda kóp kiltıpan joldyń sapasyna da qatysty ekeni málim. Osyǵan oraı elimizde jol qurylysynyń sapasyna tehnıkalyq jáne avtorlyq qadaǵalaýdyń jaýapkershiligi kúsheıtilip jatyr.
Kólik mınıstrliginiń habarlaýynsha, budan bylaı avtojoldardyń qurylysy men jóndeýin qadaǵalaıtyn uıymdar jol qurylysy salasyndaǵy kásibı mamandardy shtatqa alýǵa mindetti. Buǵan deıin akkredıtasııa alý kezinde bul talap mindetti emes edi. Jańa ózgeris baqylaý sapasyn arttyrýǵa jáne jol jóndeý jumystarynyń qoldanystaǵy normatıvter men standarttarǵa saı bolýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
«Qadaǵalaýshy mamandardyń quqyqtyq jaýapkershiligi de kúsheıtildi. «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańnyń 1-babyna engizilgen túzetýlerge sáıkes, tehnıkalyq jáne avtorlyq qadaǵalaý júrgizetin tulǵalar memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákiletti adamdarǵa teńestirildi. Bul olardyń qyzmetin tıisinshe oryndamaǵan jaǵdaıda qylmystyq jaýapkershilikke tartylatynyn bildiredi. Qabyldanǵan sharalar elimizdiń avtojol ınfraqurylymynyń sapasyn arttyrýda mańyzdy kezeń bolmaq» delingen habarlamada.
Kezekti oqý jyly jaqyndaǵan saıyn ishki ister organdary jol qaýipsizdigin kúsheıtýge baǵyttalǵan basqa da sharalardy qolǵa alyp jatyr. Mektepter men orta jáne joǵary oqý oryndarynda sabaq bastalǵanda jol ústindegi tártipke aıryqsha nazar aýdarý kerek ekeni aıdan anyq. Osy oraıda Almaty qalalyq polısııa departamenti men ákimdik birlesip atqaryp jatqan jumystardan bir mysal. Departament quramyndaǵy Ákimshilik polısııa basqarmasynyń bastyǵy Ashat Qulbaevtyń aıtýynsha, qozǵalys qarqyny joǵary aýmaqtarǵa jáne bilim berý mekemeleriniń mańyndaǵy kóshelerge erekshe nazar aýdarylyp keledi.
«Jańa oqý jyly bastalǵanǵa deıin kóshe-jol jelisi qaýipsizdik talaptaryna tolyq sáıkes kelýi úshin jan-jaqty sharalar qolǵa alyndy. Qazirgi ýaqytta trotýarlar abattandyrylyp, jol belgileri jańartylyp, jol tańbalary syzylyp jatyr. Jyl basynan beri Almaty qalasy boıynsha 200 myń sharshy metrden astam jol tańbasy syzylyp, 2 myńnan astam jańa jol belgisi ornatyldy. Bul baǵyttaǵy jumys júıeli túrde jalǵasyn tabady», dedi ol.
Sonymen qatar tártip saqshysy mektepterge jaqyn ornalasqan jaıaý júrginshiler ótkelderin retke keltirý jumystary da júrip jatqanyn jetkizdi. Jańa baǵdarshamdar ornatý men retteletin jaıaý júrginshiler ótkelderin jabdyqtaý jobalary daıyndalǵan. Olardyń birqatary tıisti saraptamalyq qorytyndylardan ótken.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda «Biz keıingi urpaqqa joǵary sapaly avto jáne temirjoldardy qaldyrýymyz kerek» degen bolatyn. Bul tapsyrmanyń artynda halyqqa qolaıly qatynas jolyn jaqsartý ǵana emes, onyń qaýipsizdigin arttyrý men ólim-jitim sanyn tómendetý maqsaty da jatqany aıan. Azamattarynyń ómiri men densaýlyǵyn basty baılyǵy sanaıtyn quqyqtyq, demokratııalyq, halyq únine qulaq asatyn memlekettiń berik negizi de osylaı qalansa kerek.
