– Almatynyń «Túrki áleminiń Jastar astanasy» atanýy Qazaqstan úshin qandaı tarıhı jáne saıası mańyzǵa ıe dep oılaısyz?
– Almatyǵa «Túrki áleminiń Jastar astanasy» mártebesiniń berilýi bul Qazaqstan úshin úlken saıası jáne tarıhı qadam. Memleket basshysy byltyrǵy Býdapeshtte ótken sammıtte bul bastamany jarııalap, ony Túrki memleketteri túgel qoldady. Bul Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin aıqyn kórsetedi. Almatynyń tańdalýy da kezdeısoq emes. Bul qala elimizdiń eń iri bilim, mádenıet jáne jastar ortalyǵy. Demek, Almatyny jastar astanasy retinde aıqyndaý Qazaqstannyń bilim men ınnovasııadaǵy áleýetin búkil túrki dúnıesine pash etý degen sóz. Sondyqtan Almatynyń tańdalýy eldiń ǵana emes, memleket basshysynyń da jastardy qoldaýdaǵy júıeli eńbeginiń halyqaralyq moıyndalýy.
– Bul mártebe TMU elderi jastary arasyndaǵy mádenı, bilim jáne ekonomıkalyq baılanystardy damytýǵa qandaı serpin beredi?
– Bul mártebe eń aldymen túrki memleketteri jastary úshin naqty yntymaqtastyq alańyn qalyptastyrady. Mádenı turǵydan alǵanda, Almaty jastardyń óner festıvalderi, volonterlik qozǵalystar, etno-mádenı jobalar arqyly bir-biriniń dástúrin, tilin jáne zamanaýı mádenıetin jaqynnan tanıtyn ortalyqqa aınala alady. Bilim salasynda ortaq ǵylymı-zertteý jobalaryn iske asyrýǵa, stýdenttik almasý baǵdarlamalaryn keńeıtýge, taǵylymdamalar ótkizýge jol ashylady. Túrki elderiniń stýdentteri birlesken bilim granttaryna qatysyp, ortaq akademııalyq baǵdarlamalarǵa qosyla alady. Ekonomıkalyq turǵydan jastardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaý kúsheıip, startap forýmdary uıymdastyrylady, IT jáne kreatıvti ındýstrııalar salasynda ortaq jobalardy júzege asyrýǵa múmkindik týady. Almatydaǵy Almaty Tech Garden men Astana Hub tájirıbesin paıdalana otyryp, túrki jastarynyń birlesken startaptary men ınnovasııalyq bastamalaryn damytýǵa jol bar. Osylaısha, mártebe mádenı baılanystardy tereńdetip, bilim salasynda jańa múmkindikter ashyp, ekonomıkalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı serpin bere alady.
– Qazaqstannyń jastar saıasaty men bastamalaryn Túrki memleketteri uıymyna múshe elder úshin úlgi retinde qarastyrýǵa bola ma?
– Qazaqstanda jastarǵa arnalǵan memlekettik saıasat keshendi sıpatqa ıe. Memleket bilimnen bastap kásipkerlikke deıingi búkil baǵytta jastarǵa qoldaý tetikterin usynyp keledi. Máselen, «Serpin-2050» baǵdarlamasy óńirlerde kadr tapshylyǵyn azaıtyp, jastarǵa sapaly bilim alýǵa jol ashady. «Dıplommen aýylǵa» bastamasy jas mamandardy aýyldyq jerlerge tartý arqyly aımaqtardyń damýyna serpin berip jatyr. Jumyspen qamtý turǵysynda «Jastar tájirıbesi», «Alǵashqy jumys orny», «Urpaqtar kelisimsharty» sııaqty jobalar eńbek naryǵyna beıimdelýge múmkindik beredi. Kásipkerlikti qoldaý boıynsha «Bastaý Bıznes», memlekettik granttar men agrosaqtandyrý quraldary jumys istep tur. Áleýmettik salada jastarǵa jaldamaly turǵyn úı berý, «7-20-25» ıpotekalyq nesıe, «Baqytty otbasy» jobasy jas otbasylar úshin qoljetimdi baspana máselesin sheshýge yqpal etedi. Osyndaı keshendi qoldaý sharalary Qazaqstan tájirıbesin túrki elderi úshin paıdaly úlgi retinde usynýǵa tolyqtaı negiz bola alady.
– Aldaǵy jyldary TMU aıasyndaǵy jastar yntymaqtastyǵynda qaı baǵyttar negizgi basymdyqqa aınalýy múmkin dep esepteısiz: sıfrlandyrý, kásipkerlik, kreatıvti ındýstrııalar álde ekologııa?
– Túrki elderi jastary úshin bul tórt baǵyt ta strategııalyq mańyzǵa ıe. Sıfrlandyrý salasynda birlesken oqý baǵdarlamalary men startap akseleratorlaryn damytýǵa bolady. Bul jastardyń jańa tehnologııalardy ıgerýine, ortaq IT-ónimder jasaýyna múmkindik beredi. Kásipkerlik boıynsha túrki elderi arasyndaǵy tájirıbe almasý, jastarǵa arnalǵan granttar men venchýrlyq qoldaý alańdaryn qurý ózekti bolmaq. Kreatıvti ındýstrııalarda – ortaq mádenıetimizdi zamanaýı formatta tanytý, birlesken kınojobalar, mýzyka, dızaın jáne oıyn ındýstrııasyn damytýǵa jaǵdaı jasalady. Al ekologııa baǵytynda sý qaýipsizdigi, qaldyqtardy qaıta óńdeý, «jasyl energetıka» boıynsha jastardyń qatysýymen ortaq jobalar iske assa, bul búkil aımaq úshin paıdaly bolar edi.
