Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Vagon parkiniń tozyǵy jetip tur
«Bıylǵy 7 aıda júk vagondary 5 ese, al platformalar 2,2 ese artty. Jalpy, keıingi 5 jylda ulttyq operatordyń vagon parkin jańartýy salada ınvestısııalyq belsendilikti kúsheıtti. Nátıjesinde, «Wabtec», «Alstom», «Stadler» sııaqty álemniń jetekshi brendteri otandyq naryqqa keldi. Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý men temirjol salasynda ishki naryqty damytý sheńberinde lokalızasııa deńgeıi 40%-ǵa deıin qamtamasyz etildi. Otandyq óndirýshilerdiń qatysýymen lokalızasııany arttyrý, dvıgatel óndirý, birlesken kásiporyndar ashý jumysy jalǵasady», dedi Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev.
Bıyl qańtarda Astanada jylyna 100 jolaýshy vagonyn shyǵaratyn «Stadler Qazaqstan» zaýyty iske qosyldy. Shyǵarylǵan vagondar 2030 jylǵa deıin kelisimshart aıasynda «Qazaqstan temir joly» UK-ǵa jetkiziledi (barlyǵy 557 vagon).
«Jyl sońyna deıin alǵashqy 51 vagon qoldanýǵa beriledi. Sondaı-aq jyl basynda Atyraý oblysynda jylyna 6 000 júk vagony men sısterna shyǵaratyn zaýyt iske qosyldy («Teksol Trans»). Oǵan qosa, jergilikti óndiris úlesin arttyrý maqsatynda ınvestor «Foundry» klasterin salýdy bastady. Zaýyttyń iske qosylýy 2027 jylǵa josparlanǵan. Bularmen birge, bıyl Semeıdegi mashına jasaý zaýytynda jylyna 600 júk vagonyn shyǵaratyn jańa óndiris iske qosylyp otyr», dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, Ekibastuzda daıyn temirjol tehnıkasyn jáne quramdas bólshekter men mańyzdy komponentter shyǵaratyn kásiporyndar klasteri salyndy. Bıyl osy klasterde jylyna 160 myńǵa deıin daıyn ónim shyǵaratyn bandajdyq keshen iske qosyldy («Railcast Systems»). Osylaısha, bul jobalar óndiris qýatyn odan ári ulǵaıtyp, ónim sapasyn arttyrmaq.
«Qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan, vagon parkiniń tozý deńgeıi áli de joǵary kúıinde qalyp otyr. Atap aıtqanda, búginde júk vagondary parkiniń tozýy – 54%, lokomotıvter – 52%, jolaýshy vagondary 42% deńgeıinde. Elimizdiń vagon parkin jańartý otandyq mashına jasaý sektoryn damytýmen tyǵyz baılanysta bolýǵa tıis. Bul óndiristik qýatty ulǵaıtýǵa ári vagon parkin jańǵyrtýǵa múmkindik beredi», dedi Nurlan Saýranbaev.
Tasymaldy arttyrý – ýaqyt talaby
Memleket basshysy elimizdiń kólik-tranzıttik áleýetin damytý boıynsha naqty mindet qoıdy. Temirjol tasymaly naryǵy jyl ótken saıyn básekege qabiletti bolyp keledi. Osy rette, tranzıttik hab retinde pozısııamyzdy nyǵaıtý úshin ınfraqurylymnyń múmkindikterin belsendi túrde arttyrý qajet.
«Osal tustardy», atap aıtqanda shekara mańy aýdandaryndaǵy talapqa saı kelmeıtin jerlerdi retke keltirý kerek. Tranzıttik tasymaldaý kólemin, ásirese, «Shyǵys – Batys» baǵyty boıynsha arttyra túsken lázim. Bıyl «Dostyq – Moıynty» jáne «Almaty qalasynyń aınalma joly» sııaqty iri jobany iske asyrý aıaqtalady», dedi Úkimet basshysy.
Qazir «Darbaza – Maqtaaral», «Baqty – Aıagóz» temirjol jelileri de salynyp jatyr. Bul jobany belgilengen merzimde aıaqtaý qajet. Onyń barlyǵy kúrdeli ýchaskeler men iri túıispeli toraptar jelisiniń júktemesin azaıtyp qana qoımaı, júkterdiń tranzıtin de edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi.
Sıfrlandyrý salaǵa serpilis ákeledi
Avtomattandyrylǵan basqarý júıelerin engizý, sıfrlyq dıspetcherleý, aqparattyq júıelerdi ıntegrasııalaý esebinen salany sıfrlandyrýǵa da basa kóńil bólinedi. Memleket basshysynyń qatysýymen jýyrda Astanada sapaly taldaý jasap, aýqymdy derekterdi generasııalaı alatyn sýperkompıýter klasteri iske qosylǵany málim. Osy turǵyda jasandy ıntellekt tehnologııalary men bolashaǵy bar startaptardy ekonomıkanyń barlyq salasyna, sonyń qatarynda temirjolǵa da engizý kerek. Mysaly, jasandy ıntellekt apattyq jaǵdaılardyń yqtımal qaýipterin, joldar men jyljymaly quramnyń tozýyn aldyn ala eseptep, osyndaı máseleni sheshýdiń túrli nusqalaryn pysyqtaı alady.
«Temirjol salasyn sıfrlandyrý kezinde IT-ınfraqurylymdy basqarý men aqparattyq júıelerdiń ıntegrasııasyn júrgizýdiń tutas tásilin júzege asyrý qajet. Ásirese jolaýshylar tasymaly salasyna erekshe nazar aýdarý mańyzdy. Qyzmet kórsetý sapasy men vagondardyń jaǵdaıyna qatysty halyqtyń tarapynan aryz-shaǵymdar azaıǵan joq. Bul temirjol salasymen qatar el bedeline de áser etedi», dedi Premer-mınıstr.
Sondyqtan barlyq tasymaldaýshy jolaýshy vagondary men lokomotıv parkin júıeli túrde jańartyp otyrýyn qamtamasyz etken jón.
«Sondaı-aq júk vagondaryn shyǵarý men aýystyrý jumysyn da jandandyrý kerek. Budan bólek, Kólik mınıstrligi men «Qazaqstan temir joly» UK zamanaýı ári perspektıvaly ázirlemelerdi engizý, jyljymaly quramdardyń qozǵalys jyldamdyǵyn arttyrý máselesi boıynsha jumys isteýi qajet», dedi Oljas Bektenov. Onyń aıtýynsha jolaýshy tasymaly salasyndaǵy qyzmetterdi de odan ári jetildirý boıynsha turaqty jumys júrgizý kerek. Sonymen qatar sheshimdi qajet etetin basqa da aspektiler bar.
Birinshi. Bıznes memleketaralyq ótkizý beketterinde júkterdiń turyp qalý problemasymen kezigip otyr. Kólik, Qarjy mınıstrlikteri Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetimen birge shekarada jedel ári sapaly memlekettik qyzmet kórsetý jóninde shara qabyldaýy qajet.
Ekinshi. 2028 jyly jolaýshy vagondarynyń parki 3 myń birlikten asady, bul tozyǵy jetken vagondarǵa qatysty máseleni sheshýge múmkindik beredi. Alaıda jeke tasymaldaýshylar óz vagondaryn jańartýda qıyndyqqa tap bolyp júr. Osy maqsatta Kólik mınıstrligi jeke tasymaldaýshylardy qoldaý sharalaryn ázirleýge tıis. Bul jalpy jolaýshy men júk tasymalynyń sapasyna oń áser etedi.
Úshinshi. О́nerkásip jáne Kólik mınıstrlikterine kásiporyndardy uzaqmerzimdi kelisimshartpen qamtamasyz ete otyryp, mashına jasaý óndirisin lokalızasııalaýdy kezeń-kezeńmen arttyrýǵa baǵyttalǵan úlgilik kelisimderdi ázirleýi kerek.
Vokzaldar jańǵyryp jatyr
Otyrysta Premer-mınıstr temirjol vokzaldaryn rekonstrýksııalaý jumystaryn da tezdetýdi tapsyrdy. Negizi, Kólik mınıstrligi jyl sońyna deıin 100 vokzaldyń jańǵyrtý jumysyn aıaqtamaqshy. Sala basshysy Nurlan Saýranbaev 125 temirjol vokzalyn rekonstrýksııalaý men jańǵyrtý jumystary qalaı júrip jatqanyn, barlyq joba merziminde aıaqtalatynyn aıtty. «Sizdiń tapsyrmańyz boıynsha jumys bastaldy. Bıyl 100 vokzaldyń jumysy aıaqtalady. Qalǵandary 2026 jyly bitedi», dedi Nurlan Saýranbaev.
Mınıstrlik málimetinshe, merdigerler temirjol vokzaldaryn rekonstrýksııalaý men jańǵyrtý jumystaryna kirisken. Jobalardy júzege asyrý bekitilgen normatıvtik-tehnıkalyq merzimderge sáıkes kezeń-kezeńimen júrgizilip jatyr. Jańǵyrtý vokzal keshenderiniń negizgi elementterin, sonyń qatarynda qasbetterdi, shatyrdy, úı-jaılardy, ınjenerlik jelilerdi, jolaýshy zaldary men platformalardy qamtıdy. Qazirgi zamanǵy qaýipsizdik, navıgasııa men jaryqtandyrý júıelerin ornatý, sondaı-aq mobıldiligi tómen jolaýshyǵa jaǵdaı jasaý da kózdelgen.
