Infografıkalardy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Jyl sanap óńirlerde ár alýan óndiris oryndary ashylyp jatyr. Bul árıne, qýantarlyq qubylys. Degenmen óndiris núktesiniń kóbeıýi aýqymdy energetıkalyq qýattylyqty qajet etedi. Prezıdent suranystyń eselep artýyna baılanysty aldaǵy bes jylda keminde 14 gıgavatt energııa óndiretin jańa qýat kózderin iske qosý mindetin alǵa qoıdy. Osy oraıda jumys birneshe baǵytta jalǵaspaq, ol – jumys istep turǵan stansalardy jańǵyrtý, energııa óndiretin jańa qondyrǵylar salý, gıdro jáne jańartylatyn energııa kózderin damytý.
2023 jáne 2024 jyldary 1,3 gıgavatt jańa elektr qýaty iske qosyldy. Osy jyly qosymsha 621,5 megavatt engizý úderisi júrip jatyr, al keler jylǵa 2 648,5 megavatt josparlanǵan. Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin bastalǵan jobalardyń ishinde Túrkistan oblysyndaǵy 1 000 MVt-qa deıingi bý-gaz qondyrǵysy negizinde salynatyn elektr stansasyn, Qyzylordadaǵy 240 MVt qýatqa ıe jylý elektr ortalyǵyn aıtýǵa bolady.
«JEO-nyń tozýyn azaıtý máseleleri Úkimettiń erekshe baqylaýynda. Kelesi jyly 10 energoblokty, 63 qazandyqty jáne 39 týrbınany kúrdeli jóndeý josparlanǵan. Júrgizilip jatqan sharalar qazirdiń ózinde naqty nátıje berýde: qural-jabdyqty jańǵyrtý men jańartý nátıjesinde elimizdegi JEO-lardyń ortasha tozýy 64%-dan 61%-ǵa deıin tómendedi», delinedi Úkimet málimdemesinde.
Ulttyq jobaǵa sáıkes 86 myń shaqyrym ınjenerlik jelilerdi jańǵyrtýǵa shamamen 6,8 trln teńge ınvestısııa tartylady. Nátıjesinde, apat sany 27%-ǵa azaımaq. Sonymen qatar elektr qýatyn óndirýdiń jańa kózderin salýǵa jáne qoldanystaǵy stansalardy jańǵyrtýǵa 6,2 trln teńge kóleminde ınvestısııa tartý kózdelgen.
Búginde elimizde elektr energııasyn óndiretin 55 uıym jumys isteıdi, onyń 19 stansasy 65%-dan asa tozǵan. Elektr energııasyn óndirý kólemi – 113 mlrd kVt/saǵ, al tutyný kólemi – 115 mlrd kVt/saǵ. Osylaısha, aldyn ala boljam boıynsha, aldaǵy bes jylda Ulttyq jobany júzege asyrý úshin energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq sektorǵa shamamen 13 trln teńge ınvestısııa tartý qajet.
Úkimet aqparatyna qarasaq, qarajattyń negizgi bóligi jekemenshik qarjy ınstıtýttarynan (ekinshi deńgeıli bankter, halyqaralyq qarjy uıymdary, О́nerkásipti damytý qory) tartylady. Odan ózge, tikeleı qarjylandyrý, birlesip qarjylandyrý, oblıgasııa, bıýdjettik nesıe, jekemenshik monopolıster kapıtaly jáne lızıngtik qarjylandyrý sııaqty tetikter qarastyrylǵan. Árbir kásiporyn úshin qarjylandyrýdyń jeke modeli ázirlenbek.
Prezıdent Joldaýda munaı-gaz hımııasy salasyn odan ári damytý máselesine de nazar aýdardy. Úkimettiń habarlaýynsha, qazir Memleket basshysynyń shıkizat eksportynan qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa kóshý jónindegi tapsyrmalary oryndalyp jatyr. Alty iri jobaǵa salynǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi shamamen 15 mlrd dollardy quraıdy. Nátıjesinde, 3 500 turaqty jáne 16 000 ýaqytsha jumys orny qurylady.
«Qýattylyǵy jylyna 500 myń tonna polıpropılen óndiretin zaýyt paıdalanýǵa berildi. Qýattylyǵy jylyna 1,25 mln tonna polıetılen óndiretin zaýyttyń qurylys jumystary júrip jatyr. Iske qosý 2029 jylǵa josparlanǵan. Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy, avtomobıl jáne jeńil ónerkásipte suranysqa ıe býtadıen, karbamıd, tereftal qyshqylyn jáne basqa da ónimderdi óndirý boıynsha perspektıvaly jobalar pysyqtaldy», dep jaýap beredi Úkimet.
Sonymen birge elektr energetıkasynda JI drondary elektr jelilerin jedel dıagnostıkalaýǵa, aqaýlardy anyqtaýǵa, olardyń aldyn alýǵa kómektesedi. Jylý energetıkasynda akýstıkalyq rezonansqa negizdelgen robotty keshender qubyrlardyń kúıin ishinen skanerleıdi, bul jóndeýdi naqty, tıimdi jáne tarıftik júktemeni tómendetý arqyly júrgizýge múmkindik beredi.
