Sýretti túsirgen – avtor
Sala mamandarynyń aıtary bir; sıfrlyq tehnologııanyń damýy, jumystyń ónimdiligin de arttyra túsken. Keıingi jyldary elimizde sıfrlyq júıe ushqan qustaı qaryshtap damı bastady. Máselen, oblysta 343 mektep bolsa, onyń barlyǵy derlik ınternet júıesine qosylǵan. Onyń ústine, kópshiliginiń ınternet jyldamdyǵy joǵary. Naqty derek keltirer bolsaq, aýyldyq mektepterdiń 2,7% ınternet jelisine 8 Mbıt/s-ten 20 Mbıt/s-ke deıingi jyldamdyqpen qosylsa, 97,2% 20 Mbıt/s jáne odan joǵary jyldamdyqpen qamtylǵan. Qalalyq mektepterdiń 100%-y ınternet jelisine 20 Mbıt/s-ten joǵary jyldamdyqpen qosylǵan.
Al bilim uıymdaryndaǵy ınternettiń jyldamdyǵy men sapasyna baqylaý jumystary «Iac Speedmeasure» avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesi arqyly turaqty túrde júrgiziledi.
Belgilengen talaptarǵa sáıkes, bilim berý uıymdarynda bir aýysymdaǵy bilim alýshylardyń sany 400-ge deıin bolsa, ınternetke qoljetimdiliktiń eń tómengi jyldamdyǵy – 20 Mbıt/s bolýy qajet. Al eger bir aýysymdaǵy bilim alýshylardyń sany 400-den asqan jaǵdaıda, árbir qosymsha 20 oqýshyǵa jyldamdyq 1 Mbıt/s-ke arttyrylyp otyrady, – deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Janǵazy Jumaǵazyuly.
Oblystyq bilim basqarmasy mamandarynyń usynǵan málimetine kóz salsaq, 2023 jyly ınternet jyldamdyǵyn «Starlink» spýtnıgi arqyly arttyrý úshin 170 mekteptiń tizimi anyqtalǵan. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń bilim basqarmasy basshylyǵy «RSKS» AQ-men birge «Starlink» tómen orbıtaly baılanys júıesi negizinde ınternettiń keń jolaqty qol jetimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qanatqaqty jobany júzege asyrý boıynsha kelisimshartqa qol qoıdy.
Buǵan deıin talaptarǵa saı kelmegen, 29 mektepte ınternet jyldamdyǵyn 10 Mbıt/s-tan 50 Mbıt/s-ke deıin arttyrý jumystary júrgizildi. Aıta keterligi, ınternet jyldamdyǵyn arttyrý jeke seriktespen jasalǵan kelisimshart qunyn ósirmesten, ıaǵnı respýblıkalyq bıýdjetke qosymsha salmaq salmaı júzege asyryldy. Osylaısha, oblys ortalyǵynan alys-jaqyn jatqan aýdandar da joǵary jyldamdyqty ınternetke qol jetkizgen.
– Elimizdegi sıfrlaný úrdisi aýdan mektepteri úshin úlken múmkindik berdi. Birinshiden, qujat aınalymy men esep berý júıeleri elektrondyq formatqa kóship, muǵalimderdiń qaǵazbastylyǵyn aıtarlyqtaı azaıtty. Ekinshiden, qashyqtan oqytý platformalary, elektrondyq kúndelik pen jýrnal, bilim berý resýrstary aýyldaǵy balalarǵa da qoljetimdi boldy. Úshinshiden, sıfrlaný arqyly ata-analar balasynyń úlgerimin onlaın baqylap, mekteppen baılanysyn nyǵaıtty. Baıqaǵanymyzdaı, muǵalimderdiń jumysy jeńildep, ýaqytty tıimdi paıdalanýǵa múmkindik týdy. Buryn birneshe saǵat alatyn jumys qazir birneshe mınýtta oryndalady. Sıfrlandyrý – bilim sapasyn arttyryp qana qoımaı, aýyl men qala arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa septigin tıgizdi, – dep pikir bildirdi Samar aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Rýslana Qýatqyzy.
Sonymen qatar oblys mektepterine talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin jetkizý boıynsha Sıfrlandyrý jáne arhıvter basqarmasymen birlesken jumys júrgizilip jatyr.
Sol sekildi densaýlyq saqtaý júıesinde de sıfrlaný úderisteri mamanǵa da, halyqqa da oń yqpalyn tıgizip jatqandaı. Medısına mamandarynyń pikirinshe, sıfrlandyrý medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa, medısınalyq uıymdardy basqarýdy jetildirýge baǵyttalǵan aqparattyq tehnologııalardy engizý men qoldaný úderisi. Keıingi jyldary densaýlyq saqtaý salasy belsendi túrde sıfrlanyp keledi. Bul baǵytta medısınalyq aqparattyq júıeler men pasıentterge arnalǵan mobıldi qosymshalar sekildi túrli tehnologııalar engizildi.
– Qazirgi ýaqytta ulttyq biryńǵaı densaýlyq saqtaý platformasyn qurý jumystary júrgizilip jatyr. Ol ár pasıenttiń aınalasynda shoǵyrlanǵan túrli derekkózderden medısınalyq aqparatty biriktiretin bolady. Bul platforma pasıentter úshin de, dárigerler úshin de, densaýlyq saqtaý salasyn basqarý organdary úshin de asa mańyzdy, – deıdi S.Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy ShQOF dırektory Álııa Sársekenova.
Sıfrlandyrý máselesi, ásirese Shyǵys Qazaqstan oblysynda jyl ótken saıyn mańyzǵa ıe bolyp otyr. О́ıtkeni medısınalyq kómektiń qol jetimdiligine, sapasyna, tıimdiligine tikeleı yqpal etedi. Mamandar aıtqandaı, sıfrlyq densaýlyq saqtaý etıkasy – qaýipsizdik, senimdilik, teńdik jáne turaqtylyq standarttaryna sáıkes bolýǵa tıis. Onyń damýy ashyqtyq, qoljetimdilik, aýqymdylyq, ózara úılesimdilik jáne qupııalylyq qaǵıdattaryna negizdeledi.
Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy ShQOF dırektory Álııa Bolatqanqyzynyń aıtýynsha, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy damýdyń negizgi baǵyttary; telemedısına, elektrondyq medısınalyq pasport, jasandy ıntellekt – derekterdi taldaý, táýekelderdi boljaý, dárigerlik sheshimderdi qoldaý, mobıldi qosymshalar men densaýlyqty baqylaý qurylǵylary, sıfrlyq sheshimderge ınvestısııalar, «Big Data» men analıtıkalyq júıelerdi engizý arqyly úderisterdi ońtaılandyryp, derekterdi basqarý.
Sonymen qatar ShQO onkologııa jáne hırýrgııa ortalyǵy aımaqtyń shalǵaı aýdandaryndaǵy pasıentterge qashyqtan keńes berip qana qoımaı, PACS júıesin engizýde kóshbasshy bolyp otyr. Bul júıe tek sýretterdi oqý ǵana emes, halyqaralyq onlaın-konsılıýmdar ótkizýge de múmkindik beredi. Nátıjesinde, rentgen, KT, MRT sekildi medısınalyq beınelerdi zamanaýı deńgeıde saqtaý, berý jáne óńdeý jolǵa qoıylyp, dıagnoz qoıý jyldamdyǵy artyp, túrli sala dárigerleriniń ózara baılanysy jaqsardy. «Em alý» JShS telemedısınalyq servıster men mobıldi qosymshalardy damytyp, pasıentterge onlaın-keńester men zertteý nátıjelerin usynady. Aıtqandaı, Rıdder qalalyq aýrýhanasy sozylmaly naýqastardy qashyqtan baqylaý júıesin engizdi. Bul stasıonarlarǵa túsetin júktemeni azaıtyp, dıspanserlik baqylaý sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, Shyǵys Qazaqstan oblysy sıfrlandyrýdyń tabysty úlgilerin kórsetip otyr. Ásirese ShQO onkologııa jáne hırýrgııa ortalyǵynyń tájirıbesi nazar aýdararlyq. Munda telemedısına men PACS júıesi biriktirilip, jedel dıagnostıka, derekterge jedel qoljetimdilik qamtamasyz etilip, onkologııalyq kómek sapasy artty.
Osylaısha, aımaqtaǵy sıfrlandyrý tájirıbesi zamanaýı tehnologııalardy mamandandyrylǵan medısınalyq uıymdarǵa da tıimdi túrde engizýge bolatynyn dáleldeıdi. Bul, saıyp kelgende, búkil densaýlyq saqtaý júıesinde pasıentterge naqty paıdasyn tıgizip otyr.
Qaı sala bolsyn, Shyǵysta elektrondyq júıege kóship, halyqtyń qyzmet alýyna ońaı ári tıimdi bolyp jatqany sózsiz. Alaıda azamattar zaman kóshinen qalmaı, jańa tehnıka tilin aı saıyn emes, tipti kún saıyn meńgerip otyrýǵa tıis.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
