Ortalyq Azııa ádebıetiniń erekshelikteri týraly aıtatyn sát týǵaly qashan? Atalǵan aımaq tarıhı turǵydan kóp etnosty, san túrli mádenıetti, kóp tildi ólke. Qazaq, qyrǵyz, ózbek, túrikmen, tájik ádebıetteri ǵasyrlar boıy bir-birimen de, kórshiles órkenıettermen de almasyp, erekshe kórkemdik álem qalyptastyrdy. Aýyz ádebıeti men jyraýlyq poezııadan bastap keńestik kezeńniń kúrdeli rýhanı izdenisterine deıin bul aımaq ádebıeti shynaıy ómirdiń bolmysyn beıneleýdiń ózindik tásilin damytty.
Álem ádebıetimen baılanys arnalary týraly oı júgirtsek, árıne bul joldy ary qaraı damytý úshin aıqyn joba-josparlar kerek.
1. Aýdarma arqyly jasalǵan dıalog
Ortalyq Azııa jazýshylarynyń shyǵarmalary shet tilderge aýdarylǵan saıyn, álem oqyrmany olardy jańa kózqaraspen tanı bastady. Mysaly, Shyńǵys Aıtmatovtyń prozasy álemniń kóptegen tilderine aýdarylyp, adam men tabıǵat, dástúr men jańashyldyq, jahandaný men ulttyq bolmys taqyryptaryn kóterdi. Qazirgi tańda da jas qalamgerlerdiń shyǵarmalary aǵylshyn, fransýz, túrik, orys tilderinde jarııalanyp jatyr.
2. Halyqaralyq ádebı forýmdar men festıvalder
Túrki áleminiń ádebı forýmdary, Frankfýrt kitap jármeńkesi, Azııa-Afrıka jazýshylarynyń kongresi syndy alańdarda Ortalyq Azııa ádebıeti jahandyq aýdıtorııamen udaıy baılanysqa túsip keledi. Bul – jazýshylar men ádebıetshiler arasyndaǵy shyǵarmashylyq yntymaqtastyqty damytýda mańyzdy qural.
3. Jańa medıa jáne sıfrlyq platformadaǵy dıalog
Áleýmettik jeliler, blogtar men onlaın jýrnaldar arqyly qazir Ortalyq Azııa avtorlary óz oqyrmandaryn tabýda. Bul úderis álem ádebıetimen sınhrondy júrip jatyr jáne ádebı stılder men janrlardyń toǵysýyna sebepker bolýda.
Al osy baǵytta jumys isteýde kóptegen máseleler kezdeseri anyq. Sonyń biri, tildik tosqaýyl. Bul másele arqyly kóptegen qundy shyǵarmalar shet tilderge óz deńgeıinde aýdarylmaı. Sonymen birge, ádebı kanon máselesi de kún tártibinde. Álemdik ádebı dıskýrsta Ortalyq Azııa avtorlary kóbine elenbeı jatady. Bul – ádebı ártúrlilikti tolyq tanymaýdyń saldary.
Bir sózben aıtqanda, Ortalyq Azııa ádebıeti – álem ádebıetiniń bir butaǵy. Tipti Batys ádebıetimen ıyqtasa alatyn baı ári tereń dástúrge ıe kórkem shyǵarmalar osy aımaqta bar ekeni daýsyz. Mysaly, Qorqyt ata kitaby, Mahmud Qashqarıdiń «Dıýanı luǵat at-túrk» eńbegi – tek tildik-mádenı eskertkish emes, búkil álem ádebıetine qundy antropologııalyq derek kózi. Qazaqtyń jyraýlyq poezııasy, Abaı Qunanbaıulynyń fılosofııalyq-lırıkalyq murasy – álemdik klassıkamen ıyq tirestire alatyn tereń týyndylar.
