Kenshiler qalasyndaǵy oqý ornynyń 1130 stýdenti, 58 oqytýshysy bar. Oqý merzimi – 4 jyl. Stýdentteriniń 70%-y Hromtaý aýdanynyń balalary. 95 oryndyq jataqhanasy bar. Bıyl 1-kýrsqa 205 stýdent qabyldanǵan. Stýdent 47 myń teńge shákirtaqy alady, ystyq aspen qamtamasyz etilgen. Qyzylorda, Shymkent, Túrkistan, Jezqazǵan, Qaraǵandydan kelip oqyp jatqan balalar bar. «Bizdiń kolledjde kenshi, uńǵylaýshy, ken baıytýshy, slesar, dánekerleýshi, elektr mehanıgi, elektr monteri mamandyqtaryna oqytylady. Bir ereksheligimiz, stýdentterimiz negizgi mamandyǵymen birge basqa mamandyq alyp shyǵady. Máselen, bolashaq kenshi ne baıytýshy óz tańdaýyna oraı jerasty elektrovoz, ken qoparatyn kólik júrgizýshisi, taý-ken jumysshysy mamandyǵyn qosa meńgeredi. Ekinshiden, oqý orny jumys berýshimen únemi baılanysta. Jumys berýshiler oqý úderisine tikeleı qatysyp, suranystaǵy mamandardy daıarlaýǵa aldyn ala tapsyrys beredi. Máselen, tórt jyldan keıin kompanııaǵa qansha shahter, ken baıytýshy, elektrık, slesar qajet bolatyndyǵyn eseptep, sonsha maman daıarlaýdy tapsyrady. Aıta ketý kerek, bizdiń basty áleýmettik seriktesimiz – «Qazhrom» TUK» AQ fılıalyna qarasty Dóń ken baıytý kombınaty. Bizdiń túlekterimiz osy kombınattyń shahtalarynda eńbek etedi», deıdi Hromtaý taý-ken tehnıkalyq joǵary kolledjin 22 jyldan beri basqaryp kele jatqan Baǵdash Moldasheva. Ol bıyl kóktemde Prezıdenttiń qolynan «Qurmet» ordenin aldy.
Oqý ǵımaratyn aralaýdy shahtanyń kóshirmesi túrinde jasalǵan oqý polıgonynan bastadyq. Munda jer astyna túskendeı áserde bolasyń. Ortada shaǵyn vagonetkalar qozǵalatyn rels tur. Stýdentter osy jerde ken qabatyn tirep qoıǵan qondyrǵylardaǵy bekitkishterdi ashyp-jabýǵa mashyqtanady. Oqý polıgony 2006 jyly salynǵan. Kelesi bólme jerasty jumystaryn vırtýaldy túrde júrgizetin qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. Kompanııa shahtalarynyń sulbasy retinde jasalǵan oqý bólmesin «ERG» kompanııasy syılaǵan. Dóń ken baıytý kombınatynyń shahtalarynda hrom ashyq ádispen de, jer astynan da óndiriledi. Shahtalar tereńdep barady. Vırtýaldy zerthanadan stýdent kendi burǵylaýdy, jer astyndaǵy tereńdikte júrýdi úırenedi. Stýdent 3-kýrstan bastap óndiristik tájirıbeden ótkende, oǵan jer astynda jumys isteý qıynǵa túspeıdi.
Kelesi jabdyqtalǵan bólme – taý-ken kólikteri men keshenderi zerthanasy. Munda jerasty burǵylaý qondyrǵysynda jumys isteýge jáne jerasty basqarýǵa úıretin «Boomer – 282» kesheni ornatylǵan. Dáristi oqytýshy Qanat Qoshanbaev júrgizedi. О́zi tereńdikte burǵylaýshy kóligin júrgizgen burynǵy kenshi eken. «Zań boıynsha 18 jasqa tolmaǵandarǵa jer astyna túsýge ruqsat joq. 3-kýrsta oqıtyn stýdentterimiz 3-3,6 aı, 4-kýrs stýdentteri 6-8 aı merzimde Dóń ken baıytý kombınatynda óndiristik tájirıbeden ótedi. Olar óz mamandyqtaryna qaraı shahtada, ne ken baıytatyn oryndarda jumys isteıdi. О́ndiristik tájirıbe kezinde olarǵa kásiporyn basshylyǵy jumys kólemine baılanysty 90–280 myń teńge aralyǵynda jalaqy tóleıdi. Úsh-tórt aı jumys istegen balaǵa bul jaqsy kómek», deıdi Baǵdash Qaıyrjanqyzy.
Kolledj oqytýshylary balalardyń bilimge degen qyzyǵýshylyǵyn qalaı oıatady? Munyń joly bireý-aq: oqýshy kúndelikti sabaǵynan qalmaı, oqyp-úırenýge degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltyp almasa bolǵany. Jáne de bilimdi teorııadan góri tájirıbemen ushtastyrǵanda, kózben kórip, qolymen ustaǵanda tıimdiligi joǵary bolady. Bul jerde bilim uıymynyń oqý-materıaldyq bazasyn kúsheıtýge mán berý kerek. Eger bala jabdyqtarmen jumys isteı almasa, erteń qalaı óndiriske barady? Sol úshin 1-kýrstan bastap stýdent túske deıin sabaq oqyp, tústen keıin osy jerdegi tehnıkalyq úıirmelerge jazylyp, qondyrǵylarmen jumys isteıdi. Kenshi mamandyǵyna degen qurmetti arttyrý úshin kolledjde ozat kenshiler áýletimen kezdesýler, óndiris ornyna ekskýrsııalar turaqty uıymdastyrylady.
2019 jyly Dóń ken baıytý kombınaty qyzmetkerleri men osy oqý orny stýdentteri taý-ken salasynda joıylatyn jáne bolashaqta paıda bolatyn mamandyqtar tizimin qurastyrǵan. Kópshiligi ken ıgerýde tereńdikte ushatyn drondardy paıdalaný múmkindigi joǵary bolatynyn aıtqan. Kóp keshikpeı kolledj qabyrǵasynda jerasty drondaryn qurastyratyn zerthana ashyldy. Kolledjdiń ınformatıka páni muǵalimi Aıdos Ospannyń aıtýynsha, oqý ornynda ken qabattaryna ushyrylatyn drondardy basqaratyn operatorlar daıarlanady. Zerthanada stýdentter ózderi qurastyrǵan jeti túrli 15 dron bar. Shahtanyń tereń qabattarynda ken opyrylyp, metan gazy jınalǵanda, kenshilerge tónetin qaýipti azaıtý úshin ushqyshsyz basqarylatyn jabdyqtar jiberiledi. Zerthanada kolledjdiń bıylǵy túlegi, elektromehanıkalyq jabdyqtardy paıdalaný mamany, drondardy ushyrýmen aınalysatyn Danıll Dreshıakpen pikirlestik. Ol respýblıkalyq «World skills», korporatıvtik «ERG skills» baıqaýlarynyń jeńimpazy. Jaqynda Pekınde ótetin baıqaýǵa barmaqshy.
Kolledjdiń mehanıka, pnevmatıka jáne gıdravlıkalyq zerthanasynda shahtaǵa qyzmet kórsetetin jelilerdi bir kózden basqaratyn jabdyqtar ornatylǵan. Munda stýdentter shahtanyń jeldetý, elektrmen qamtamasyz etý júıelerin kompıýterlik tehnologııa arqyly basqarýǵa úırenedi deıdi oqytýshy Asylbek Ismaǵulov. Qazirgi jumysshy mamandyqtarynyń «World skilles» baıqaýlarynda mehanıka men elektronıkany baılanystyrǵan mehatronıkaǵa erekshe mán berilip júr. Osy oqý ornynyń stýdentteri de «World skilles» qozǵalysy boıynsha Aqtóbe oblysynda ótken jarystarda 2019 jyldan beri 1-orynnan túspeı kelse, respýblıkalyq baıqaýlardan da ekinshi, úshinshi oryn aldy. Oqytýshylar ken oryndaryna qyzmet kórsetýshi salaǵa maman daıyndap berýge ázir.
Kolledj zerthanalaryndaǵy oqyp-úırenýge arnalǵan zamanaýı jabdyqtar grant jáne áleýmettik seriktesterdiń qarjysyna jasaqtalǵan. Qosymsha qarjy kózderi jańa oqýlyqtar, elektrondy oqýlyqtar satyp alýǵa muǵalimderdi yntalandyrýǵa jumsalady. Osy oqý ornynyń túlegi, óndiristik oqý sheberi Arlan Talǵat ta «World skills», «ERG skills» jobalarynyń qatysýshysy. Qyrkúıekte Mańǵystaýda jumysshy mamandyqtary arasynda ótetin baıqaýǵa elektromontaj quzyrettiligi boıynsha saıysqa túsedi. Elektromehanık mamandyǵyn bitirgen ol 1-kýrstan mehatronıka, óndiristik avtomattandyrýdy qyzyǵýshylyqpen oqyǵanyn aıtady. «World skills»-ke elektromontaj mamandyǵy boıynsha birneshe stýdent daıyndalyp jatyr. Mıhaıl Rıpper respýblıkalyq saıystan ozyp shyǵyp, Eýropa elderiniń arasyndaǵy jumysshy mamandyqtary boıynsha qyrkúıekte Danııada ótetin «Euro skills» chempıonatyna elektromontaj mamandyǵy boıynsha qatysady. Júldege ıe bolsa, álemdik saıysqa joldama alady. Ol elektr ótkizgishterin kompıýterlik baǵdarlama arqyly qurastyrady. Eýropa chempıonatynda syzbanyń ornyna algorıtm ǵana berilip, qatysýshynyń logıkalyq oılaý qabileti synǵa túspekshi.
Oqý ǵımaratynda slesar, dánekerleý isin, elektromontajdy oqytatyn, kendegi hromnyń quramy men basqa metaldardyń qospasyn anyqtaıtyn zerthana da bar. Keıingisine 2020 jyly «Jas maman» baǵdarlamasynan utqan qarjyǵa zerthana jabdyqtary satyp alyndy. «Bul jerde stýdentter kenniń sapasy, aýyzsýdyń hrommen lastanýyn zertteıdi, fosfor, marganes, aýyr metaldardy anyqtaıdy», deıdi hımııalyq taldaý zerthanasynyń meńgerýshisi Aınur О́teýova.
Nurbolat Samuratov Dóń ken baıytý kombınatynda 20 jyldan beri jumys isteıdi. Hromtaý kolledjin bitirgen boıy kombınatqa kenshi bolyp ornalasqan. Búginde taý-ken sheberi. Arnaıy baǵdarlamamen turǵyn úıge qol jetkizgen. Tórt balasy sport mektebine tegin qatysady, jazǵy kanıkýlda kombınatqa qarasty «Muǵaljar» lagerinde demalyp kelgen. «Shahtadaǵy jumys tań alageýimnen bastalady. 20 shaqyrym tereńdikke túsip, jerasty jeldetkishin tekserip, aýa sapasyn baqylaımyz. Jumys kúniniń uzaqtyǵy –12 saǵat. 7 kún istep, jeti kún demalyp, bekitilgen 1,5 myń saǵatty ıgeremiz», deıdi ol.
Maman daıarlaýdaǵy jańashyldyǵymen erekshelenetin, óndiris pen qoldanbaly zertteýlerdi toǵystyrý arqasynda óndiriske qajetti mamandar daıarlap kele jatqan, dýaldy oqytý júıesindegi kóshbasshy jáne halyqaralyq jobalardyń belsendi qatysýshysy –Hromtaý taý-ken tehnıkalyq joǵarǵy kolledjiniń tájirıbesi ózgelerge úlgi bolarlyq.
Aqtóbe oblysy
