Sýret: qazaq1913.com
Elordadaǵy «Esil» ýnıversıtetinde ult ustazdary Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatulynyń qoǵamdyq-saıası qyzmeti men shyǵarmashylyq murasyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti.
Is-sharaǵa aqyn-jazýshylar men akademık-ǵalymdar, Parlament Májilisiniń depýtattary, sondaı-aq elimizge belgili qoǵam qaıratkerleri qatysty. Baǵdarlama basynda kelgen qonaqtar kóshpeli murajaı saltanatyn tamashalap, Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatuly atyndaǵy dárishanalardyń ashylý saltanatyna kýá boldy. Dárishanaǵa Alash arystarynyń eski qoljazbalary men sýretteri, jańadan tabylǵan tyń týyndylary qoıylǵan.
Plenarlyq otyrysta zııaly qaýym ókilderi jan-jaqty pikirlerin ortaǵa salyp, zertteýshiler baıandama jasady. Alǵashqylardyń biri bolyp sóz sóılegen kórnekti jazýshy Tólen Ábdik Mirjaqyp tulǵasyna toqtalyp, óleńin oqyp berdi.
– Uly adamdar halyq pen halyqty, urpaq pen urpaqty biriktiredi. Mirjaqyp – Alashtyń ózine aınalyp ketken tulǵa. Alash dáýiri qazaq tarıhyn jańa satyǵa kótergen qubylys ekeni daýsyz. Bulaı eldiń sony súrleýin jasaý úshin qyrýar bilim, úlken talant qajet edi. Mine, sol alashtyqtar bizdiń aqyl-oı irgetasymyzdy qalady. Altynsarınniń mektebinen qýattanǵan olar úlken sara jolǵa tústi. Dýlatuly qazaq sanasyn jedel oıatý úshin Baıtursynulymen birge «Qazaq» gazetin shyǵardy. Júrgen jolyna qarap otyrsaq, Mirjaqyp óte qaısar, bilgir, tabandy adam. Onyń «Qaıda ediń?» degen bes-alty aýyz óleńine búkil qazaq taǵdyry syıyp tur, – dedi jazýshy.
Otyrysta Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatulynyń tarıhı róline, ádebı jáne ǵylymı murasyna taldaý jasalyp, eńbekterine jańasha baǵa berildi.
– Mirjaqyp Dýlatuly nebári 19 jasynda «Ádebıetimiz – qazaqtyń jany bolýy kerek» dep jazady. Sonymen qatar rýh birligin qýattap, ózimizdiń elimiz, jerimiz, shekaramyz bar ekenin aıtady. Dýlatuly óz zamanyna synı kózben qaraǵan, al qazaq tildinde jazǵan maqalalarynda birde-bir orys nemese latyn sózin qoldanbaıdy, taza qazaqsha jazǵan. Áıel teńsizdigin alǵashqylardyń biri bolyp kóterip, «qazaqtyń áıeli kúń bolsa, odan kúń urpaq týady» deıdi. Qazaq tiliniń mártebesin kóterýde de jasaǵan eńbegi ushan-teńiz. Esep týraly oqýlyq jazýy, Abaı murasyna alǵashqylardyń biri bolyp baǵa berýi – tutas ultymyzǵa etken tolaǵaı eńbegi edi. Sonymen qatar tarıh salasyna da sińirgen eńbegi zor. Keńestik keıbir qıturqy saıasatshylar bizdiń tarıhymyzdy joqqa shyǵarǵanda, Mirjaqyp ulttyq tarıhymyz aqsaqaldardyń, babalarymyzdyń sózi arqyly jetip otyrǵanyn jazady, – dedi alashtanýshy ǵalym Aıgúl Ismaqova.
Sonymen qatar jazýshy, jýrnalıst Qaısar Álimniń «Mirjaqyp Dýlatuly» jáne «Atylýyn kútken alty kún» atty kitaptarynyń tusaýkeseri ótip, kópshilikke tanystyryldy. Jazýshy 1992 jyly burynǵy Torǵaı oblysynan jasaqtalǵan arnaýly ekspedısııa múshesi retinde 57 jyldan soń Mirjaqyp Dýlatulynyń múrdesin týǵan topyraǵyna ákelýge qatysqan. Nátıjesinde, táýelsiz memleketimizdiń tarıhyndaǵy osynaý oqıǵadan alǵan áserin Alash arysynyń ómirimen tyǵyz baılanystyra otyryp, «Mirjaqyp Dýlatuly» atty saparnamalyq hıkaıatyn dúnıege ákelgen.
– Mirjaqyptyń oralýynan soń onyń rýh kúshiniń eselene túskenin sezingendeı kúı keshtik. Onyń «Oıan, qazaq!» dep salǵan baıaǵy dabyly búginde ár qazaqtyń júregine ózgeshe jiger berip, kúsh-qýat quıdy. Táýelsizdikke serpin, sergektik, sezimtaldyq syılady! Al Mirjaqyptyń týǵan qyzy, erekshe jaratylysty Gúlnar keıýana keshegi Álıhan, Ahmet atalarynyń tizesinde otyryp, tórt-bes jasynda estigenderin, eseıgende kórgenderinen tarqatyp tom-tom kitap jazyp, júz jasyna synyq súıem qalǵanda «Ardaqtap óttim Alashymdy» dep kóz jumdy. Ult pen Mirjaqyp – egiz uǵym! Al Alash arystary alleıasy Astanada saltanat qursa degen búkilhalyqtyq usynystar ýaqyt óte kele óz sheshimin taýyp jatsa, nur ústine nur! – dedi Qaısar Álim.
Aıta keteıik, jıynǵa Torǵaı elinen Alash ardaqtylarynyń urpaqtary, murajaı mamandary kelgen. Olar qos tulǵaǵa qatysty qyzyqty derekterimen bólisip, kópshilik yqylasyna bólendi.
