Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
– Sizder osy salada adal eńbek etip, memleketimizdiń damýyna mol úles qosyp kelesizder. Bul naǵyz eńbek adamdaryna tán qasıet dep sanaımyn. Jalpy, elimizdegi munaı-gaz ónerkásibiniń ózindik dástúri, baı tarıhy bar. Osy salanyń qalyptasyp, órkendeýine birneshe býyn ókilderi zor eńbek sińirdi. Sizderdi aǵa býynnyń laıyqty izbasary deýge bolady. Qazir munaı-gaz salasynda 200 myńnan asa adam jumys isteıdi. Sizderdiń tabandy eńbekterińizdiń arqasynda Qazaqstanymyz órkendep, kórkeıýde. Men muny joǵary baǵalaımyn. Bárińizge shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent byltyr qazaq munaıynyń 125 jyldyǵy atalyp ótkenin eske salyp, bıyl da osy sala úshin aıtýly jyl ekenine toqtaldy.
– Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń ashylǵanyna 80 jyl toldy. Shymkent munaı óńdeý zaýytyna 40 jyl, al «QazaqGaz» ulttyq kompanııasyna 25 jyl tolyp otyr. Bul merekelik kúnder elimizdiń munaı-gaz salasynyń mán-mańyzyn kórsetedi. Munaı men gaz – strategııalyq mańyzy bar resýrs, bul – jurtshylyqqa belgili derek. Sebebi bul sala elimizdiń ósip-órkendeýine aıryqsha yqpal etti. Táýelsizdik jyldary qara altynnyń ıgiligin molynan kórdik. Qazirgi tańda bul sala qarqyndy damyp keledi. Qazaqstan álemdik munaı naryǵyndaǵy jetekshi memlekettiń biri sanalady. Egemendik kezeńinde elimizdegi munaı óndirisi tórt ese ósti. Jaqyn arada munaı óndirý kólemin jylyna 100 mln tonnaǵa jetkizemiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan shıkizat óndirýmen qatar, ony tereń óńdeýge basa mán beretinin aıtty.
– Bul baǵytta naqty jumys istelip jatyr. Atyraý, Pavlodar, Shymkent qalalarynda ornalasqan úsh iri munaı óńdeý zaýyty jańǵyrtyldy. Sonyń arqasynda biz ishki naryqty sapaly janar-jaǵarmaımen tolyq qamtamasyz etip otyrmyz. Júıeli jumystyń nátıjesinde 13 mln-ǵa jýyq adam tabıǵı gazǵa qol jetkizdi. Qazir bul baǵytta buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy jobalar iske asyrylýda. Qashaǵanda jańa gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy júrip jatyr. «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń ekinshi jelisi salynýda. Sondaı-aq biz qosymsha quny joǵary ónimder shyǵarýdy qolǵa aldyq. Munaı-gaz hımııasy salasynda birqatar iri jobany iske qosamyz. Munyń bári 20 myńǵa jýyq jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Sonyń ishinde polıetılen zaýytyn erekshe atap ótkim keledi. Bul – shetel ınvestorlarymen birge iske asyrylyp jatqan mańyzdy joba. Investısııa kólemi 7 mlrd dollardan asady. «Qalamqas-teńiz» jáne «Hazar» sekildi iri teńiz ken oryndaryn ıgerý bastaldy. 6 mlrd dollardan astam ınvestısııa salynady. Teńiz platformalarynyń qurylysyn otandyq keme qurastyrýshy kásiporyndar júrgizedi. Bul Qazaqstannyń munaı-gaz salasyndaǵy úlken oqıǵa bolmaq. Atalǵan jobalardyń bári energetıkalyq áleýetimizdi nyǵaıtyp qana qoımaı, el ekonomıkasynyń qaryshtap damýyna yqpal etedi. Munyń ıgiligin barsha halyq kóredi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev keıingi jyldary memleket ekonomıkanyń túrli salasyna shetel ınvestısııasyn júıeli túrde tartý jumysyna erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn jetkizdi.
– Osy rette jaqynda ótken Qytaıǵa saparymdy atap ótkim keledi. Bul sapar shyn máninde óte jemisti boldy. Eki eldiń arasyndaǵy strategııalyq seriktestikke myqty ári tyń serpin berdi. Ekijaqty kelissózderdiń kún tártibi aýqymdy jáne eń bastysy Qazaqstannyń ulttyq múddelerine, eń aldymen, ekonomıka salasyndaǵy múddelerine tikeleı baılanysty boldy. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınmen áńgimelesý kezinde máńgilik dostyq pen strategııalyq seriktestik rýhyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqqa erekshe mán berildi. Qazaq-qytaı iskerlik keńesiniń kezekti otyrysynyń qorytyndysy boıynsha jalpy somasy 15 mlrd dollar bolatyn 70-ten asa kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Qytaılyq seriktestermen birge munaı-gaz salasynda kóptegen joba júzege asyrylyp jatyr. Sondaı-aq strategııalyq sıpattaǵy jańa jobalar josparlanǵan. Onyń ishinde Aqtóbe oblysynda karbamıd shyǵaratyn gaz-hımııa kesheniniń qurylysy jóninde SNPC kompanııasymen jasalǵan kelisimdi erekshe atap ótkim keledi. Joba quny 1 mlrd dollardan asady. Atyraý oblysynda etan jáne propan tasymaldaýǵa arnalǵan magıstraldy qubyr qurylysyn qarjylandyrý boıynsha Qytaı damý bankimen jasalǵan ýaǵdalastyqtyń da mańyzy zor. Kelisimniń jalpy somasy – 530 mln dollarǵa jýyq. Biz barlyq halyqaralyq ınvestorlarmen yqpaldastyqty tereńdetýge árdaıym basa mán beremiz. Munaı-gaz salasynda amerıkalyq, reseılik, eýropalyq jáne qytaılyq korporasııalarmen kóp jyldar boıy jalǵasyp kele jatqan seriktestik – sonyń aıqyn dáleli, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń pikirinshe, álemdegi munaı-gaz salasy – kóptegen memleket pen belgili sarapshylardyń jiti baqylaýynda. Salanyń keleshegi onyń jahan ekonomıkasynyń damý perspektıvasyna yqpal etýi turǵysynan talqylanyp jatyr.
– Meniń paıymdaýymsha, kómirsýtegi dúnıe júziniń energetıka naryǵynda, sáıkesinshe, Qazaqstannyń energetıka salasynda burynǵydaı basty rólge ıe bola beredi. Birqatar eldiń, sonyń ishinde eýropalyq memleketterdiń tájirıbesi kórsetkendeı, balama qýat kózi qajettilikti tolyq óteı almaıdy. Budan bólek, ónerkásipte, sonyń ishinde elektr stansalarynyń qurylysynda kómirdi zalalsyzdandyratyn ozyq tehnologııany paıdalanýǵa basa mán berý qajet. Qazaqstannyń energııa balansynda kómirdiń úlesi 70 paıyzǵa jýyq ekeni málim. Elimiz kómir óndirýden 10 iri eldiń qataryna kiredi. Bul artyqshylyqtan bas tartpaǵan jón. Kerisinshe, ony tıimdi paıdalaný kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent otandyq munaı-gaz kesheniniń aldynda tehnologııalyq jańǵyrý, atap aıtqanda, jasandy ıntellektini engizý mindeti turǵanyn jetkizdi. Bul óte ózekti.
– Zamanaýı tehnologııalar munaı jáne munaı ónimderin óndirý, tasymaldaý jáne qaıta óńdeý isin ońtaılandyrýǵa yqpal etý qajet. Otandyq munaı-gaz ónerkásibi zamanaýı úrdisterge saı bolýy kerek. Sondyqtan osy salaǵa taza jáne ozyq tehnologııalardy engizý óte mańyzdy. Geologııalyq barlaý jumystaryn kúsheıtip, jańa ken oryndaryn ashýǵa basa mán berý kerek. Buǵan qosa osy salaǵa bilimdi, jas kadrlardy tartyp, adam áleýetin barynsha arttyrý qajet. Sebebi jahandyq básekege qabiletti bolý úshin bizge, eń aldymen, bilikti mamandar kerek. Bilim baǵdarlamasyn jetildirip, zertteý ortalyqtaryn damytqan jón. Osy mindetterdi sapaly oryndasaq, Ádiletti, Qýatty, Taza jáne Ozyq Qazaqstannyń qalyptasýyna jol ashamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qoǵamdaǵy eńbek adamynyń orny týraly pikir bildirdi.
– Eńbekqorlyq – eń asyl qasıettiń biri. Men ár sózimde osy máselege erekshe mán beremin. Mańdaı termen kelgen adal eńbektiń qadirin biletin jurt ozyq oıly ult bolady. Halqymyzda «Eńbegine qaraı – qurmeti» degen jaqsy sóz bar. Eńbek adamy – el adamy. Eńbek adamy, eń aldymen, týǵan eliniń jarqyn keleshegi úshin aıanbaı jumys isteıtin adam. Sondyqtan qazir biz elimizde jumysshy mamandaryn keńinen dáriptep, olarǵa erekshe qurmet kórsetip jatyrmyz. Men jyl basynan beri elimizdiń ár salasynda jumys istep júrgen azamattardy arnaıy shaqyryp, marapattap jatyrmyn. Muny halqymyzdyń sizderge kórsetken ystyq yqylasy, shynaıy qurmeti men alǵysy dep túsingen jón, – dedi Prezıdent.
Saltanatty is-sharada Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń munaı-gaz salasyn damytýǵa eleýli úles qosqan bir top azamatty memlekettik nagradalarmen marapattady.
