Qasym-Jomart Toqaev elimizge iri ınvestısııalardy tartý jáne ol úshin jańa ınvestısııalyq sıkldy bastaý qajet ekenin aıtty. Ekonomıkalyq reformalardy iske asyrý barysynda tek memlekettik bıýdjet qarajatyn emes, aýqymdy jáne jeke ınvestısııalardy tartý qajet. Mysaly, joǵary tehnologııalyq jobalardy iske asyrý úshin ekinshi deńgeıdegi bankterdiń, ulttyq qordyń qarajattaryn paıdalaný, sonymen qatar otandyq jáne halyqaralyq ınvestısııalardyń múmkindigin qoldaný utymdy bolmaq.
Prezıdent aýyl sharýashylyǵy salasyna da asa nazar aýdardy. Keıingi jyldary memleket tarapynan aýyl sharýashylyǵy sektoryna qomaqty qarajat bólinip kelgenin, 2025 jyly ǵana sharýalardy qoldaýǵa 1 trln teńge jumsalyp otyrǵanyn atap ótti. Aýyl sharýashylyǵy salasyn ozyq agroekonomıkaǵa jetkizý úshin Memleket basshysy ishki óndiristi damytýmen birge, dástúrli ulttyq ónimderdi syrtqy naryqqa belsendi túrde shyǵarýdy usyndy. Ol úshin logıstıkany, veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq normalardy, sondaı-aq marketıngtik strategııany eskere otyryp, agrarlyq eksporttyń naqty josparyn daıyndaýdy tapsyrdy.
Prezıdent jasandy ıntellekt dáýirinde sıfrlyq tehnologııalardy keńinen qoldanýdy da nazardan tys qaldyrǵan joq. Ol qazirdiń ózinde kosmomonıtorıng pen geoanalıtıka aýyl sharýashylyǵyndaǵy paıdalanylmaǵan jerlerdi anyqtaýǵa jáne olardy aınalymǵa qaıtarýǵa kómektesip otyrǵanyn málimdedi. Sondyqtan Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy jerleriniń spýtnıktik monıtorınginiń tıimdiligin arttyrýda, onyń negizinde aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligine, jer sapasyna, jaı-kúıine jáne qunarlyǵyna tereń taldaý júrgizýdi, sonymen qatar sý resýrstaryna da sıfrlyq jańǵyrý jumystaryn engizýdi tapsyrdy.
Joldaýda kórsetilgen aýqymdy reformalardy iske asyrý úshin aldaǵy ýaqytta úlken jumys kútip otyrǵany belgili. Senat Memleket basshysy bastamashylyq jasaǵan barlyq saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etýge barynsha úles qosyp keledi. Osy joly da Senattyń depýtattyq korpýsy Joldaýdaǵy mańyzdy maqsattar men mindetterdi, onyń ishinde jasandy ıntellektini keńinen engizý men jalpy sıfrlandyrýdyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn qalyptastyrý máselesinde mamandarmen birlesip keshendi saraptamalyq, eksperttik jumystardy bastaýǵa jáne sheteldik tájirıbeni jan-jaqty zerdelep, belsendi jumys atqarýǵa áleýeti jetedi.
О́kinishke qaraı Joldaýdaǵy mańyzdy áleýmettik, ekonomıkalyq bastamalardy tasada qaldyryp, bir-eki máseleni ǵana qoǵam talqysyna tastap, eldiń sanasyn saıasattandyrǵysy, sol arqyly upaı jınaǵysy keletin áreketter de baıqalyp qalady. Keıingi kúnderi áleýmettik jelilerde ǵana emes, telearnalarda da Parlament reformasy, Senattyń qysqarýy týraly suhbattar kóp berilip jatyr. Tańǵalarlyǵy, budan basqa aıtatyn taqyryp joq sııaqty. Prezıdenttiń jylyna bir ret jarııalanatyn Joldaýynda qanshama mańyzdy, tarıhı másele kóterildi.
Qazirgi álemdegi saıası turaqsyzdyq pen ekonomıkalyq daǵdarystyń kezeńinde memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń negizgi baǵyttary týraly maǵynaly máseleler kóterilip jatqanda, bir Senattyń tóńiregindegi áńgimelerdiń ǵana qyzyq bolyp turǵany túsiniksiz.
Eki palataly Parlament tarıhynda Senat úlken ról atqaryp keledi. Ony Prezıdenttiń ózi de aıtty. Osy ýaqytqa deıin Májilis pen Senat birin-biri tolyqtyryp jumys istedi. Parlament tarıhynda Májilis tarap, birneshe ret kezekten tys saılaý ótkizilgen ýaqyttarda Senat eki-úsh aılap Parlamenttiń tolyq mindetin atqaryp, memlekettik zań shyǵarýshylyq úderistiń toqtamaýyna septigin tıgizdi.
Jalpy, Senat zań qabyldaý úderisinde turaqtandyrýshy ról atqarady. Tájirıbe kórsetkendeı, Májilis qabyldaǵan zańdarǵa tolyqtyrý men túzetýler engizý arqyly, Senat depýtattary qoǵamnyń ártúrli múddelerin, saıası basymdyqtaryn belgilep, jergilikti turǵyndardyń ómiriniń jaqsarýyna, óńirlerdiń kórkeıýine, damýyna tikeleı áser etetin zańdar qabyldaýǵa negiz boldy. Sondyqtan Senattyń el óńirleriniń múddelerin kúsheıtýge, olardyń saıası rólin arttyrýǵa, sonyń esebinen óńir turǵyndarynyń memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa qatysýyna yqpal etip jatqany daýsyz.
Árıne, Parlament reformasyna qatysty Joldaýda aıtylǵan sheshim qoǵamda, saraptamalyq ortada jáne Parlamentte áli de talqylanady. О́ıtkeni bul – memlekettik qurylymnyń negizderin qozǵaıtyn kúrdeli konstıtýsııalyq reforma. Prezıdent aıtqandaı, biz álemdik saıası deńgeıge saı bolýymyz kerek. Sondyqtan parlamenttik reformany júrgizgen durys, eldiń damýy jolynda qaltqysyz qyzmet etetin jańa parlamenttiń ómirge kelýi – zaman talaby.
Senatqa qaı kezeńde bolsa da, ómir kórgen, taǵdyrdyń qanshama syndarynan ótken, el basqarǵan, jergilikti halyqtyń arasynan shyqqan, óńir azamattarynyń turmys-tirshiligin, mentalıtetin, psıhologııasyn jaqsy biletin, abyroıly azamattar saılanatyn. Senattyń qazirgi quramy da solaı. Aýdan, qala ákimderi, oblys ákimderiniń orynbasarlary, oblystyq máslıhat tóraǵalary bolyp qyzmet etken, belgili saıasatkerler men kásipkerler, túrli ulttardyń aldyńǵy qatarly ókilderi Prezıdent tapsyrmalaryn zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etýde qaltqysyz qyzmet jasap keledi.
Aldaǵy eki jylda da Senatta talaı mańyzdy másele qaralyp, sheshimin taýyp, eldiń múddesi jolynda júzdegen is-shara ótkizilip, halyq úshin mańyzdy, maǵynaly oı-pikirler aıtylatyny anyq.
Álı BEKTAEV,
Senat depýtaty
