San jyldan beri qalyptasqan dástúrli arasalmaqtyń ózgerýi aýyldardyń azaıyp, tozýyna, shekaralardyń jalańash qalýyna ákeldi. Kerisinshe qalalarda kúrdeli áleýmettik ahýal – mektep pen balabaqsha jetispeýshiligi, emhanadaǵy uzyn-sonar kezek, turǵyn úı tapshylyǵy qatty baıqalyp tur. Bul másele Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa Joldaýynda da kórinis tapty: «Eńbek naryǵyn, ásirese kóshi-qon máselesin retteý salasynda esepke alýdyń ortalyqtandyrylǵan júıesi joq. Bul jaǵdaı osy saladaǵy boljaý jumysynyń sapasyna jáne sheshimderdiń tıimdiligine kesirin tıgizedi. Ishki jáne syrtqy kóshi-qon úderisiniń baqylaýsyz qalýy jurttyń bári turǵysy keletin iri qalalarymyzdyń ınfraqurylymyna orasan salmaq túsirip otyr», dedi Prezıdent.
Búkil eldegi osy másele Aqjaıyq óńirine de tán bolyp tur. Batys Qazaqstan oblysynda 2025 jylǵy 1 shildedegi málimetke qaraǵanda, qala halqy 400 myń, aýyl halqy 296 myń adam bolǵan. Aýylda mektepke bala jetpeı, bilim ordalary birinen soń biri jabylyp jatsa, Oral qalasynda mektepterge oqýshy syımaı, keıbiri úsh aýysymda oqýǵa májbúr.
О́ńirde 2024 jyldan beri «Qaladan aýylǵa» atty keshendi baǵdarlama qolǵa alyndy. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıevtiń ózi bastamashy bolǵan bul joba Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵan strategııalyq mindettermen úndesip otyrǵan naqty qadamnyń biri. Baǵdarlamanyń túpki maqsaty – aýylǵa jańa tynys berý, qala men dala arasyndaǵy áleýmettik alshaqtyqty azaıtý, sondaı-aq shekaralyq aımaqtardaǵy aýyldardy saqtap qalý. Bul bastama aıasynda aýylǵa qonys aýdarǵan azamattarǵa jeńildetilgen nesıe, jer telimderi, baspana berilip, kásip ashamyn degen janǵa memleket tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetilip jatyr. Aýylǵa barǵan árbir jas kásipker tek óz kásibin ǵana damytyp qoımaı, tutas bir óńirdiń áleýetin kóterýge múmkindik aldy.
Shynyn aıtý kerek, Batys Qazaqstan oblysynda barlyq aýyl tolyqtaı tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen, aýyzsý máselesi túbegeıli sheshimin tapqan. Endi qalǵan qıyndyq – aýylishilik, aýdanaralyq joldar, onyń ózi kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp jatyr.
Keıingi úsh jyl ishinde aýyldyq jerde 1 424 jańa baspana salyndy. Gaz ben sý qubyrmen kelip turǵan jerde qaladaǵydaı jaıly páter jasap alý qıyn emes. Qazir sáýletti kottedj aýylda tańsyq bolmaı qalǵan. Onyń ústine jergilikti bılik qoldap otyrǵan «Qaladan aýylǵa» syndy baǵdarlama kóshtiń betin aýylǵa burdy deýge bolady. Qarańyz, joba bastalǵaly oblys aýyldaryna 149 otbasy, 712 adam kóship keldi. Bári de baspanamen tolyq qamtyldy.
Aýylǵa qonystanǵandardyń deni Oral qalasynan. Degenmen Aqtóbe, Taraz, Qyzylorda, Qostanaı oblystarynan kelip, Batys Qazaqstan oblysynyń aýyldarynan qonys tapqan otbasylar da bar. Búginge deıin 161 adam turaqty jumysqa ornalasyp, 8 azamat «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy arqyly óz kásibin ashty.
Mysaly, Syrym aýdanynyń Kógeris aýylyna kóship kelgen Abzal Muqatov shaǵyn dúken ashyp, isin jolǵa qoıdy. Aqjaıyq aýdanyndaǵy Tináli aýylyna qonys aýdarǵan kópbalaly Ásel Jaqsybaeva 1,5 mln teńgege jýyq grant alyp, sımmental tuqymdy iri qara satyp aldy. Ol qazir aýylda sút sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa aldy. Báıterek aýdanynyń Beıbitshilik aýyldyq okrýgine kóship kelgen Anna Skvorsova 2024 jyly 1,45 mln teńge qaıtarymsyz grant alyp, mal sharýashylyǵyn dóńgeletip otyr.
О́z kásibin ashyp, berekesin kórip otyrǵan otbasylardyń qatarynda Qaratóbe aýdanynyń Shalǵyn aýylyna kóship barǵan Muhambedııarovtar áýleti de bar. Otaǵasy Beıbit Maratuly «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 9,2 mln teńge jeńildetilgen nesıe alyp, qoı sharýashylyǵyn damytty. Qazirdiń ózinde Shopan ata túligi 100-ge jaqyndap, alǵashqy tabysyn da kóre bastady. Zaıyby Janar Osmanqyzy aýyl mektebinde ustazdyq etip, shákirt tárbıelep júr. Jeti balaly otbasy úshin bul baǵdarlama jańa ómirdiń bastaýy boldy.
– «Qaladan aýylǵa» baǵdarlamasy taǵdyrymyzdy túbegeıli ózgertti. Buryn qalada páter jaldap júrsek, búginde aýylda óz kásibimizdi dóńgeletip otyrmyz. Memlekettiń qoldaýynsyz bul isti bastaý múmkin bolmas edi. Qazir aýylǵa barǵysy keletin ár otbasyna úlken múmkindik berilip otyr, – deıdi Beıbit.
«Qaladan aýylǵa» baǵdarlamasynyń arqasynda aýyldaǵy eń ózekti máseleniń biri – mektepterdiń jabylyp qalý qaýpi de seıildi. Qazir 13 aýyl mektebi jańa qonystanýshy balalardyń esebinen ekinshi tynysyn ashty. Onyń ishinde bes mektep – shekaradaǵy aýyldyń bilim oshaǵy.
Aqjaıyqtyń aýyldaryna baq bolǵan baǵdarlama aıasynda ásirese bilim men medısına salasyna barǵan jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kúshti. Sonyń nátıjesinde aýyl turǵyndary sapaly qyzmetke ıe boldy, jastarǵa jańa múmkindik ashyldy.
Keıingi eki jarym jyl ishinde óńirde 24 jańa bilim oshaǵy boı kóterip, jas urpaq ıgiligine berildi. Onyń ishinde 22 mekteptiń aýyldyq eldi mekenderde salynǵany – aýyl jastary úshin jasalǵan zor qoldaý. Sonymen qatar oblys kólemindegi aýdan ortalyqtary tolyq sport keshenderimen qamtamasyz etilgen. Atap ótetin bir jaıt, keıingi 1 jyldyń ishinde 14 sport nysany tek aýyldarda salynyp jatyr.
– Jańa baǵdarlamaǵa sáıkes aýylǵa qonystanǵan ár otbasyna memleket tarapynan naqty kómek kórsetiledi. Máselen, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha keıingi úsh jylda oblysta 1 450 jas maman jumysqa ornalasty. Olardyń sábıleri bolsa, mektepke deıingi tárbıemen tolyq qamtylyp, 1–4 synypta oqıtyn balalaryna ystyq tamaq tegin beriledi. Medısına, farmasevtıka salasy qyzmetkerlerine buryn 5 mln teńgege deıin birjolǵy qarjylaı kómek kórsetip kelsek, 2024 jyldyń aıaǵynan bastap bul qarajattyń kólemi 8,5 mln teńgege deıin kóbeıdi, – deıdi óńir basshysy Narıman Tóreǵalıuly.
Oblys ákiminiń ózi qadaǵalap otyrǵan baǵdarlamada «Aýylda kásip bastaımyn» degen bastamashyl jastarǵa da erekshe qoldaý qarastyrylǵan. Jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa memleket tarapynan 5 mln teńgege deıin qaıtarymsyz granttar bólinip jatyr. Sonymen qatar asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytý, mal ónimderiniń sapasy men ónimdiligin arttyrý baǵytyndaǵy jobalarǵa sýbsıdııa beriledi.
Jastarǵa mıkronesıe berý tetikteri de jeńildetilgen. Jalpy, jobalarǵa 5 jylǵa deıin, mal sharýashylyǵy baǵytyndaǵy bastamalarǵa 7 jylǵa deıin nesıe usynylady. Mıkronesıeniń eń joǵarǵy somasy 5 mln teńgege deıin kóterilip, jyldyq mólsherleme 2,5 paıyzdan aspaıdy.
«Qaladan aýylǵa» baǵdarlamasy ýrbanızasııa qarqynyn baıaýlatyp qana qoımaıdy, sonymen qatar aýyldy zamanaýı ómirge beıimdeıdi. Qalaǵa qaraı aǵylǵan halyq endi týǵan jerine oralsa, aýyl da túleıdi, qala da jeńildeıdi», deıdi N.Tóreǵalıev.
Mine, osylaısha Aqjaıyq óńirinde aýylǵa qonys aýdarǵandar sany kóbeıip keledi. Naryqtyń qıyn jyldary jaıly jer izdep qalaǵa ketken jurt týǵan jerge qaıta orala bastady. О́ıtkeni búgingi aýylda bolashaq bar.
Batys Qazaqstan oblysy
