Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Pavlodar oblysynda óndiristiń qorshaǵan ortaǵa áserin azaıtý men ekologııalyq lastanýdyń saldaryn joıý – uzaq jyldan beri kún tártibinen túspeı kele jatqan másele. Mysaly, Ekibastuzdaǵy qos GRES-te áli kúnge kúldi tutyp qalatyn súzgilerdi zamanǵa saı jańartýǵa mán berilmeı otyr. Parlament Májilisindegi Ekologııa jáne tabıǵatty paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Edil Jańbyrshınniń aıtýynsha, Pavlodar óńirindegi óndiristik shyǵaryndynyń jartysynan kóbi energetıka salasyna tıesili. Alaıda oblystaǵy alyp energetıkalyq nysandar ekologııalyq sharalarǵa nemquraıdy qaraıdy.
«Buǵan deıin elimiz kóleminde TOP-50 kásiporynǵa avtomatty monıtorıng júıeleri ornatylǵany málim. Monıtorıng nátıjeleri onlaın túrde jergilikti ekologııa departamenti men jaýapty mınıstrlikte kórsetilip turady. О́kinishke qaraı, osyndaı baqylaý energetıka salasynda aqsap tur. Ekibastuzda býdaqtaǵan tútini sonaý alystan kórinetin GRES-terden únemi qara, qoıý tútin shyǵyp jatady. Aınalasyndaǵy el-jurt kásiporynnan shyǵatyn shań-tozańdy jutýǵa májbúr. О́ndiris oryndaryna baqylaý júıesin mindetteıik desek, kóp qarajat kerek, ol úshin tarıfti kóterýge májbúr bolamyz degen syltaý aıtady. Bul Pavlodar men Ekibastuzdaǵy qýat óndiretin kásiporyndarǵa ǵana qatysty másele emes, tutastaı respýblıkaǵa tán. Mınıstrlik avtomattandyrylǵan júıeni ázirshe testilik rejimde qarap otyrǵanyn da aıtýymyz kerek. Kórsetkishter artyp ketse, kásiporyndarǵa aıyppul salynady. Sońǵy ózgeristerge sáıkes aıyppul jergilikti bıýdjette qalady», deıdi E.Jańbyrshın.
Pavlodar oblysy – elimizdegi iri ındýstrııalyq ortalyqtyń biri. О́ńirdegi 900-den astam kásiporyn jyl saıyn 700 myń tonnaǵa jýyq zııandy qaldyq shyǵarady, onyń basym úlesi Ekibastuz, Aqsý, Pavlodar qalalaryna tıesili. О́ńir basshysy Asaıyn Baıhanovtyń aıtýynsha, ekologııa salasynda jumys júrgizilmeı jatyr dep aýzymyzdy qý shóppen súrtýge kelmeıdi. Iri kompanııalardyń eń úzdik qoljetimdi tehnologııalardy engizýi, óndiristerdi kezeń-kezeńimen jańǵyrtýynyń arqasynda shyǵaryndyny azaıtýdyń turaqty serpini baıqalady. 2024 jyly zııandy qaldyqtardyń kólemi 6,5 myń tonnaǵa azaıǵan. Aýmaqtaǵy ekologııalyq ahýaldy jaqsartý, ozyq tehnologııalardy engizý, keshendi tabıǵat qorǵaý is-sharalaryn iske asyrý jónindegi jumys júıeli túrde jalǵasa beredi.
«Ekologııalyq qaýipsizdiktiń negizgi baǵyty – atmosferalyq aýanyń sapasyn jaqsartý. Monıtorıng boıynsha sıfrlyq tehnologııalardy engizýge erekshe kóńil bólinip otyr. Búginde naqty ýaqyt rejiminde shyǵaryndyny baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıeleri óńirdiń 11 iri kásipornynda, onyń ishinde «Ekibastuz GRES-2 stansasy» AQ, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ-da jumys istep tur. Degenmen oblys elimizge elektr energııasynyń 40%-yn, kómirdiń 30%-yn, ferroqorytpanyń 58%-yn, alıýmınııdiń 100%-yn berip otyrǵanyn umytpaýymyz kerek. Keıingi jyldary qorshaǵan ortany qorǵaý is-sharalaryna kásiporyndar 82 mlrd teńge jumsap, shyǵaryndy kólemin 30 myń tonnaǵa deıin azaıta aldy», dedi oblys ákiminiń orynbasary Áıgerim Qabyltaeva.
Ekologterdi tolǵandyryp turǵan ekinshi ózekti másele – Pavlodardaǵy burynǵy hımııa zaýytynyń aýmaǵynda, Bylqyldaq kólinde jınalyp qalǵan synap qaldyqtary. E.Jańbyrshınniń dereginshe, zaýyt pen kólde synappen lastanǵan metaldardyń jalpy kólemi 1 mln 300 myń tonnadan asady. Alaıda jergilikti jaýapty organdar men kásiporyndar tarapynan synapty joıýǵa qatysty sheshimdi qadam baıqalmaıdy.
«Bylqyldaq kóliniń aınalasynda tereńdigi 15–20 metrge deıin ketetin «Jer qabatyndaǵy qabyrǵa» dep atalatyn betondy qorǵanys júıesi salynypty. Ol synaby bar las sýdyń jerasty sýlarymen aralasyp ketýiniń aldyn alady. Osy jerge monıtorıng júrgizetin kompanııa ókilderiniń sózinshe, qabyrǵanyń syrtyndaǵy topyraq quramynda synap kezdespegen. Soǵan qaraǵanda, ázirshe synap bir orynda ustalyp tur. Biraq zııandy elementti túptiń-túbinde joıýymyz kerek. Ony ýtılızasııalaıtyn zamanaýı jobalar AQSh, Eýropa, Qytaı elderinde bar. Solarmen kelissózder júrgizilýi kerek», dep esepteıdi depýtat.
Májilistegi Ekologııa jáne tabıǵatty paıdalaný komıtetiniń músheleri alda jylý elektr ortalyqtarynyń kúlin, metallýrgııa shlaktary men shlamdaryn ekinshi rettik shıkizat etip bekitý, qurylys, jol kompanııalarynyń kúl men metallýrgııa qaldyqtaryn mindetti túrde qoldanýyn qadaǵalaý, óndiristik qaldyqtardy qurylysqa paıdalanýǵa yntalandyrý sharalaryn engizý sııaqty mindetter turǵanyn atap ótti. Depýtattar Pavlodar, Aqsý, Ekibastuz qalalaryndaǵy tozýy 83–85%-ǵa jetken káriz-tazartý qurylystaryn jańǵyrtý, zamanaýı polıgondar men qaıta óńdeý keshenderin salý jumysyn da baqylaýǵa alatyndaryn jetkizdi.
Pavlodar oblysy
