Jaıǵasyp bolǵan soń ózara jaı-japsar surastyq. Meniń bastapqy joramalym durys bolmady, álgi tapal jigit pen iri deneli kelinshek erli-zaıypty eken. Sol arada boılarynyń aıyrmashylyǵy erekshe erli-zaıyptynyń qalaı qosylǵandyǵy týraly suraq qyzyǵýshylyǵymyzdy týdyrmaı qoımady. Oıymyz soǵan bóline berdi. Salǵan jerden tıisti saýaldy kóldeneń tarta qoıýǵa bolady, biraq jigittiń namysyna tıip ketý qaýpi erik bermedi. Sóıtip otyrǵanymyzda másele ózdiginen sheshilip sala berdi...
Saparlas tápeltek jigit sózsheń, ázil-qaljyńǵa qara jaıaý emes eken. Áldene dep ózin jeńil qaǵytpaq bolǵan, bizben qatar jaıǵasqan kórshi jigitti sózben túırep, adymyn ashtyrmaı tastady da, ile oraǵyta kelip, óziniń qalaı úılengeni týraly áńgimeni bastap jiberdi.
– Uzyndy-qysqaly kelinshegimiz ekeýmizdiń qalaı úılengenimiz týraly suraq biz barǵan beıtanys, jańa ortada jurttyń kómeıin tesip jibere jazdaıdy. Muny birden seze qoıamyn da, ol baıǵustarǵa janym ashyp, áńgime aýanyn aýdara kelip, álgi suraqtyń jaýabyn beremin, – dedi de, kúle otyryp, – mine, qazir osy jerde de áıgili saýaldyń jaýabyn alsaq degen zárýlik ishterińizge syımaı bara jatyr... Já, aıtyp bereıin. Maǵan ábden jattandy bolyp qalǵan ǵoı bul...».
Jigit áńgimeni kelistire, túrlendire aıtqanda razy bolasyń. Kelinshegi kúıeýiniń sózine jymıyp qoıyp, únsiz tyńdap otyra beredi eken.
«...Kúıgende boıdyń kelteliginen kúıdik. Otbasymyzda, qala berdi búkil áýletimizde boıy ortadan joǵary eshkim joq. Buryn da bolmaǵan desedi. Orta boıly bolýdyń ózi de jaqsy. Biraq bul shamadaǵylar da bizdiń áýlette sırek. Boıdyń kelte bolǵanyn anaý aıtty kemdik kórmeısiń, degenmen, azdap toryqpaı qoımaısyń, mazalanasyń. Áskerge alynbadym, qurby-qurdastyń keketý-muqatýyn da az estimedim. Otaý quratyn jasqa jettik. Úılený qajettigin jıi eske salatyn jeńgelerim «ananyń qyzy jaqsy, mynanyń qyzy jaqsy» degendi aıtyp, jol silteıdi. Bulardyń barlyǵynyń boılary orta ne ortadan tómen. Jankúıerlerimniń talǵamyna kiná qoıa almaımyn, qaıtsin, qyz tańdaǵanda kóńilime qarap, meniń boı-shamamdy esepke almasqa lajdary joq qoı. Biraq olar boıym pás bolǵanymmen armanym bıik, oıym ózgeshe ekenin, talǵamym basqa ekenin bilmeıdi. Shyndap jar tańdaý sharýasy júrekti mazalaı bastaǵaly «qalaı da boıy bıik, eńseli qyzǵa úılenemin» dep ózdi-ózime qoıǵan shartymdy eshkimge aıta qoımaǵanmyn. Bul oı maǵan urpaǵymdy oılaǵandyqtan týyndaǵan edi. О́ıtkeni «teń-teńimen, tezek qabymen» degen sóz qansha jerden ıektese de «alyp – anadan...» uǵymy sanamdy baılap-matap, óz dárgeıine kóndirip alǵan. «Balalarym iri deneli bolýy kerek. Osy úshin kúresýim kerek. Sol úshin deneli, boıshań qyzǵa qol sozý shart. Toqtam osy». Bolashaq serigimdi tabýdaǵy basty ólshemderdiń ishindegi eń mańyzdylarynyń biri – áıelimniń boıy uzyn, eńseli bolýy. Osy oıymdy iske asyrýǵa barynsha kiristim. Jol bolar emes...
Bir kúni mynany (janynda otyrǵan áıelin ıegimen nusqap) kórshi aýylda ótken toıda kórdim. Barlyq qyzyq dál sol sátte bastaldy. Boıy bıikterge qalaı kórinetinin bilmeımin, men sııaqty pákeneler úshin beıne bir alyp dersiń. Denesi iri. Bı ústinde qasyna taqap baryp, boı «salǵylastyryp» qarasam, mássaǵan, basym ıyǵyna ázer jetedi. Valske shaqyrý túgili buralańdaǵan jaı bıge tartý yńǵaısyz, kúlkige qalasyń. Bı kezinde aınalsoqtap júrip reńin kórdim, áp-ádemi-aq. Murny jalpaqtaý demeseń, bet-júzinde seltıip, kertıip turǵan eshteńe joq. Bir murynnyń jaǵdaıy eshteńe etpes. Toıdan keıin álgi alyp qyz esten ketseshi. «О́zimnen azdap irileý, boıshańdaý bolsa sol da jetedi» dep júrgen shaqshadaı basymdy toıda kezdesken iri qyz sharadaı etti. Jar tańdaý talaby kúsheıdi. Buǵan deıin kóz tigip, sóz salyp kóndire almaı júrgen boıshań boıjetkenderge kóńil shappaı qaldy. «Aqyry dene-bitimi irisin izdegen ekensiń, anaý-mynaý demeı toıda kezdesken alypty al» degen ishki oıym júrekke qadalyp turyp aldy. Sodan bar kúshimdi myna kelinshegimdi qolǵa túsirýge jumsaýǵa kiristim. Az aıt, kóp aıt, bul maqsatqa jetý úshin ne istemedim? Qarmaq ta saldym, quryq ta sozdym, qaqpan da qurdym, shalma da laqtyrdym, qylbyraý da daıyndadym, eshteńe shyqpady. Bar kedergi – meniń shaǵyndyǵym, qyzdyń iriligi. Qyzdyń aıtýynsha, ekeýmiz qosylsaq, qatar júrý uıat, ersi, yńǵaısyz, birtúrli bolady eken, jurttyń kúlkisine qalatyn kórinemiz. Buǵan men kónemin be? Qyz janyna jolatpaıdy, mensinbeıdi. Araǵa salǵan adamdarǵa jóndi jaýap bermeıdi. Bul qadamymdy estigen jaqyndarymnyń barlyǵy qoldady. Raıymnan qaıtarǵysy kelgenderge qulaq aspadym. Alyp qyz alynbas qamalǵa aınaldy. Tyǵyryqqa tireldim. Endi qaıttim? Basym qatty. Retin keltirip, joldas jigitterdiń kómegimen basyp alyp qashý oıǵa kelgenmen, batyldyq jetpedi. Ne óziń mertigesiń, ne sottalyp ketýiń múmkin. Qosh, sonymen bir kúni bar syrymdy biletin synyptasym úıge keldi. Kózi jaınap tur. «Búgin aýdan ortalyǵynda ǵashyǵyńdy kórdim. Biraz áńgimelestik. Jolyń bolyp tur. Má, mynany oqy» dep bir paraq búkteýli qaǵazdy qolyma ustatty. Qaǵazda: «Urpaǵynyń qamyn oılaǵan adam jaman bolmas, oıyńnan aınyp qalmasań quda túsip, syrǵa taǵyp alyp ket», dep jazylypty. Kóńilim jadyrap sala berdi. Qudaıdyń keńshiligi ǵoı bul. Úılendik, jarasymdy jup boldyq, keketken de, kelemejdegen de tabyldy, biraq onyń bári artta qaldy, qazir el-jurt, aǵaıyn qyzyǵa qaraıdy. Jar izdeýdegi eńbegim jandy, sanasy saý, armandary da, eńseleri de bıik ul da, qyz da súıdim Qudaı qoldap», dedi jigit kózi jaınap, maqtanysh sezimmen.
Berile tyńdap otyrǵan janymdaǵy kisi áńgime aıaqtalǵanda «Mine, bul naǵyz revolıýsııa!» dedi asa razy kóńilmen...
Sol sátte meniń kóz aldymnan álgi erli-zaıyptyny shyǵaryp salǵan boılary terekteı, jaýryndary qaqpaqtaı eki bozbala ketpeı qoıdy.
