Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli sıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty bıylǵy Joldaýynda negizinen jasandy ıntellektini ekonomıkaǵa barynsha sińdirip, ony el ıgiligi jolynda tıimdi paıdalaný tetikterin usyndy. Prezıdent saıası reforma máselesine de nazar aýdardy. Joldaýdyń túıindeler tusynda toqtalǵan parlamenttik reforma arqyly Memleket basshysy elimizdiń birtutas ınstıtýsıonaldy júıesin nyǵaıtýdy kózdeıtinin jetkizdi. Al bul reforma azamattyq sektorda, sarapshylar ortasynda, sondaı-aq qazirgi Parlamentte jan-jaqty talqylanýy qajettigin de basa aıtty.
«Reformanyń mán-mańyzy aıryqsha ekenin eskersek, ony talqylaýǵa bir jyl ýaqyt kerek dep oılaımyn. Sodan keıin, ıaǵnı 2027 jyly jalpyulttyq referendým ótkizýge bolar edi. Sodan soń Konstıtýsııaǵa tıisti ózgeris engize alamyz. Men memlekettiń taǵdyryn aıqyndaıtyn barlyq másele halyqtyń kelisimimen ǵana sheshiledi dep buǵan deıin birneshe ret aıttym. Eger bir palataly Parlament qurý qajet degen ortaq sheshimge kelsek, ondaı Parlamentti tek qana partııalyq tizim boıynsha saılaǵan jón dep sanaımyn», dedi Prezıdent.
Búginde bul reformaǵa saıası sarapshylar, saıasatkerler oń kózqaras tanytyp, paıymdy pikir bildirip otyr. Máselen, Astana memlekettik qyzmet haby basqarýshy komıtetiniń tóraǵasy Álıhan Baımenov bir palataly Parlamentke kóshý saıası júıeniń turaqtylyǵyn arttyratynyna senimdi. Al jańa Parlamentte saıası partııalardyń ózara básekelestigi bolmasa, bári beker.
– Bizdiń memleketimizdiń ýnıtarlyq tabıǵatyna jaqyn ári saıası júıeniń turaqtylyǵyn kúsheıtetin bir palataly Parlament partııalardyń damýyna da jańa serpin beredi. О́kinishke qaraı, qazirde elimizdegi saıası partııalar tolyq qalyptasyp úlgergen joq. Bıliktegi partııa da, oppozısııalyq kúshter de áli damyp keledi. Sondyqtan partııalar aldynda úlken mindet tur. Birinshiden, olar qundylyqtary men baǵdarlamalaryn naqtylap, aıqyndaýy kerek. Keıde depýtattardyń sózine qarasań, partııasynyń baǵdarlamasyn bilmeıtin nemese qundylyqtaryna súıenbeıtin jaǵdaılar baıqalady. Sondyqtan partııalar ishki dıskýssııalar ótkizip, halyq aldyna shyǵyp, óz ustanymdaryn dáleldeı bilýge tıis. Partııalar baǵytyna sáıkes ne úshin belgili bir pozısııany qoldaıtynyn naqtylap kórsetýi qajet, – dedi Á.Baımenov.
Ol qazirgi partııalar kóbine tanymal tulǵalardyń basyn qosqan uıymǵa kóbirek uqsaıtynyn aıtady.
– Partııalardyń qundylyqtar men baǵdarlamalarǵa negizdelgen deńgeıge jetýi úshin ádil básekelestik qajet. Sonymen qatar partııalardyń táýelsizdigi úshin olardyń qarjylandyrý kózderi de mańyzdy. Eger partııalar bir-eki alpaýyt toptarǵa ǵana súıenbeı, orta jáne shaǵyn bıznestiń jarnalary arqyly da qarjylansa, olar shyn máninde táýelsiz bola alady. Al táýelsiz partııalar – táýelsiz buqaralyq aqparat quraldarynyń, táýelsiz saıası zertteýlerdiń damýyna jol ashady. Bul úshin elde memlekettik satyp alýǵa táýelsiz, turaqty shaǵyn jáne orta bıznes qalyptasýy qajet, – deıdi Á.Baımenov.
Al Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev Memleket basshysy usynǵan parlamenttik reformany saıası partııalardyń damýyna, kóbeıýine berilgen úlken múmkindik ári jaýapkershilik dep baǵalady.
– Meniń oıymsha, qazir elimizdegi saıası partııalardyń sany jetkilikti. Osylardyń ózin ishinara, túbegeıli reforma jasap, aldaǵy saılaýda olardyń baǵyt-baǵdaryn, ıdeologııasyn, ustanymdaryn anyqtap alsaq, osynyń ózi de úlken jetistik. Rasynda, Prezıdenttiń bul saıası reformasy – óte pragmatıkalyq sheshim. Bir palataly Parlamenttiń bolýy, saıası partııalardyń kúsheıýi – bul óte qajet tetik. Bir mandatty júıe aýdan, qalalardyń deńgeıinde saqtalýy múmkin. Al naǵyz Parlamentti kúsheıgen saıası partııalarmen jasaqtaýdy Prezıdenttiń óte pragmatıkalyq sheshimderiniń biri dep aıta alamyn. Bul – naǵyz bolashaqtyń kórinisi. Endi saıası partııalardyń arasyndaǵy básekelestik artady degen oıdamyn, – deıdi Májilistegi «Amanat» partııasy fraksııasynyń jetekshisi E.Beısenbaev.
Jalpy, kóptegen sarapshy Memleket basshysynyń Parlamentti jalǵyz palatamen qaıta jasaqtaý reformasy buryn júzege asyrylǵan reformalardyń zańdy jalǵasy ispetti bolǵanyn aıtyp otyr. Aıtalyq, Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty saıası zertteýler bóliminiń meńgerýshisi Janar Sanhaeva bir palataly modelge kóshý parlamentishilik qurylymdardyń nyǵaıýy arqyly júzege asatynyn atap ótti.
– Osylaısha, parlamenttik oppozısııanyń quqyqtaryn keńeıtý, zań jobalaryn jan-jaqty qaraý múmkindigi arqyly komıtetter júıesin nyǵaıtý, sondaı-aq Parlamentarızm ınstıtýtynyń jáne basqa da taldaý qyzmetteriniń jumysy negizinde saraptamalyq ınfraqurylymdy damytý arqyly baqylaý fýnksııalary qaıta bólindi jáne kúsheıtildi. Osynyń barlyǵy Májiliste alty saıası partııanyń ókildigi bar kóppartııalyq júıe jaǵdaıynda zańnamalyq úderistiń neǵurlym jaýapty jáne ashyq bolýy úshin negiz qalyptastyrýǵa múmkindik berdi, – deıdi saıasattanýshy.
Onyń aıtýynsha, bir palataly Parlamentke kóshý, saıası ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa, azamattyq belsendilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan dáıekti reformalar logıkasyna negizdelgen.
– Bir palataly qurylym partııalyq júıeni odan ári nyǵaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy. О́z kezeginde damyǵan partııalyq júıe qazirdiń ózinde turaqty saıası básekelestikti qamtamasyz etedi, bıliktiń shamadan tys jekelený qaýpin azaıtady jáne jeke tulǵalardan táýelsiz jumys isteı alatyn ınstıtýttardy qalyptastyrady. Sonymen qatar partııalar Parlamentke kásibı kadrlardy daıarlaýdy jalǵastyra alady, bul negizgi memlekettik sheshimderdi shyńdalǵan saıasatkerler qabyldaıtynyna kepildik beredi, – deıdi QSZI-diń bólim meńgerýshisi J.Sanhaeva.
Qalaı desek te, Prezıdent el taǵdyryna qatysty qandaı da bir máselege kelgende tek qana ashyq saıasat júrgizý kerek dep sanaıtynyn, mundaı aýqymdy reformany qoǵamnan qupııa ustaýǵa bolmaıtynyn shegelep aıtty. Sarapshylar Prezıdent usynyp otyrǵan bir palataly Parlament sheshim qabyldaýdyń tıimdiligin arttyratynyna senimdi. Damyǵan elderdiń birazynyń tájirıbesinde bar bul júıeni orta derjavalar qataryna qosylǵan bizdiń elde de qoldanýdyń ýaqyty keldi.
