Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«PISA»-nyń basty maqsaty – 15 jastaǵy oqýshylardyń HHI ǵasyr talaptaryna qanshalyqty daıyn ekenin anyqtaý. Iаǵnı bul bolashaqta jáne kásibı qyzmetinde kezdesetin túrli jaǵdaıǵa beıimdele ala ma degen saýaldy alǵa tartady.
Dástúrli emtıhandar kóbinese mektep baǵdarlamasyn qanshalyqty meńgergenin anyqtasa, «PISA» zertteýi oqýshynyń alǵan bilimin jańa jaǵdaıda qoldaný qabiletin, aqparatty syn turǵysynan saraptaýyn, kúrdeli máseleni sheshe bilýin jáne únemi ózgerip otyratyn ortaǵa beıimdelýin baǵalaıdy.
Búginde «PISA» kóptegen memlekettegi bilim júıesiniń myqty jáne álsiz tusyn aıqyndap, tabysty tájirıbeni zerdeleýge jáne uzaqmerzimdi strategııa qalyptastyrýǵa múmkindik beretin halyqaralyq salystyrý quraly retinde qabyldanady.
2010 jyldary EYDU zertteýdiń beıimdelgen nusqasyn – «PISA for Schools» («PISA» mektepter úshin») baǵdarlamasyn ázirlep shyǵardy. Bul bastama jekelegen bilim uıymdaryna arnalǵan. Onyń negizgi maqsaty – oqýshylardyń kognıtıvtik ári áleýmettik-emosııalyq quzyretteriniń damý deńgeıin anyqtap, bilim úderisin jergilikti deńgeıde taldaý men jetildirý boıynsha qolaıly derekter jınaý.
Atalǵan zertteýge 15 jastaǵy oqýshylar qatysady. Olar qaı synypta oqyp júrgenine qaramastan, bul jas ereksheligi negizgi bazalyq bilim kezeńiniń sońynda qalyptasqan basty quzyrettilikti baǵalaýǵa jol ashady. Árbir mektepke alynatyn irikteme reprezentatıvtilik qaǵıdasyna negizdeledi.
«PISA for Schools» baǵdarlamasy kompıýterlik formatta júrgiziledi. Bul óz kezeginde baǵalaýdyń obektıvtiligin, standarttalýyn qamtamasyz etedi. Tek kognıtıvtik tapsyrmalar ǵana emes, sonymen birge oqýshylar toltyratyn saýalnamalar da qamtylady. Atalǵan saýalnamalar mekteptegi orta faktorlaryn, oqýǵa degen ynta-yqylasyn, áleýmettik-emosııalyq daǵdylardy jáne oqytý sapasyn qabyldaý deńgeıin baǵalaıdy.
Zertteý úsh negizgi quzyrettilikti tekseredi: birinshisi – oqý saýattylyǵy – aqparatty izdeý, túsiný, mátindi ınterpretasııalaý jáne synı turǵydan baǵalaý qabileti; ekinshisi – matematıkalyq saýattylyq – esepti tujyrymdaý, matematıkalyq bilimdi qoldaný jáne nátıjelerdi naqty ómirlik jaǵdaıda túsindire bilý; úshinshisi – jaratylystaný-ǵylymı saýattylyq – qubylystardy ǵylymı turǵydan túsindirý, ǵylymı tanym ádisterin baǵalaý, derekterdi taldaý jáne ınterpretasııalaý.
Kognıtıvtik baǵyttan bólek, zertteý áleýmettik-emosııalyq daǵdyǵa da nazar aýdarady. Onyń ishinde emosııalardy retteý, yntymaqtastyqqa beıimdilik, tıimdi kommýnıkasııa, jańa tájirıbege ashyq bolý jáne ómir boıy oqýǵa daıyndyq syndy mańyzdy qabiletter baǵalanady.
Astana men Atyraý qalasynda 2023 jyldan bastap memleket-jekemenshik áriptestik jobasy aıasynda jumys istep kele jatqan «Binom» mektepteri atalǵan zertteýge jyl saıyn qatysýǵa sheshim qabyldady. Mundaǵy maqsat – oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn qalyptastyrýda damýy qajet tustardy ýaqtyly anyqtap, bilim úderisine der kezinde túzetý engizý.
«Binom» mektepteri 5-5,5 jyl boıy menshik nysany boıynsha jekemenshik mártebege ıe. Degenmen memleket-jekemenshik áriptestik shartyna sáıkes, bul mektepterde bilim úderisi jan basyna shaqqan qarjylandyrý aıasynda júzege asady jáne ata-analar tarapynan tólem alynbaıdy.
2023 jáne 2024 jyldardaǵy nátıjelerdi salystyrsaq «Binom» mektepterinde úsh baǵyttyń barlyǵynda da joǵary qarqyn aıqyn baıqaldy. Oqý saýattylyǵy boıynsha ortasha kórsetkishter +4-ten +59 balǵa deıin, matematıkalyq saýattylyq +3-ten +72 balǵa deıin, jaratylystaný-ǵylymı saýattylyq +14-ten +51 balǵa deıin ósken. Eń joǵarǵysy – matematıkalyq saýattylyq salasynan kórinedi. Atap aıtqanda, tórt birdeı «Binom» mektebi bul kórsetkish boıynsha EYDU-nyń 2022 jylǵy ortasha nátıjelerinen joǵary nátıje kórsetti. Máselen, sonyń ishinde Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy «Binom» mektebi erekshe kózge túsip otyr. Mektep oqýshylary matematıkalyq saýattylyq boıynsha 518 ball jınap, osy baǵyttaǵy álemdik kóshbasshylar qataryna bir qadam jaqyndady.
Aıta keterligi, jaratylystaný-ǵylymı saýattylyq kórsetkishterindegi alǵa jyljý da nazar aýdartady. Bul baǵyt elimizdegi mektepteri úshin dástúrli túrde álsiz bolyp kelgenimen, «Binom» mektepteriniń nátıjeleri ilgerileýdiń bar ekenin dáleldeıdi.
Ásirese Atyraý qalasyndaǵy «Binom» mektepteriniń jetistigi qýantady. Bar bolǵany ekinshi jyl ǵana jumys isteıtin bul oqý ordalary matematıkadan +50 balǵa, jaratylystanýdan +70 balǵa deıin joǵary nátıje kórsetti.
«PISA» zertteýiniń basty qundylyǵy – oqýshynyń tek bilimdi meńgerý deńgeıin emes, sonymen birge ony ómirlik jáne tájirıbelik jaǵdaılarda qoldana bilý qabiletin baǵalaýy. Akademııalyq jetistik tek oqý baǵdarlamasyn ıgerýmen shektelmeı, qoǵam ómirine, ekonomıkaǵa belsene qatysýǵa, derbes ári dáleldi sheshim qabyldaýǵa qajetti negizgi quzyretterdiń qalyptasý deńgeıin aıqyndaıdy.
Oqýshylardyń bilim deńgeıin tarqatyp kórsetý – bilim sapasyn aıqyndaıtyn mańyzdy ındıkator. Ol tek ortasha nátıjeni ǵana emes, sonymen qatar bilimniń qanshalyqty keń aýqymdy qamtyǵanyn kórsetedi: ıaǵnı qansha oqýshy eń tómengi mejege jetti jáne qanshasy kúrdeli kognıtıvtik daǵdylardy meńgergenin anyqtaýǵa jol ashady.
Halyqaralyq tájirıbede «PISA» osy maqsatta alty deńgeıli shkalany qoldanady. Ár deńgeı belgili bir quzyretter men daǵdylar jıyntyǵyn sıpattaıdy. Onyń ishinde basty mejeniń biri – 2-deńgeı. Bul deńgeı oqýshynyń negizgi bilimdi qazirgi qoǵam ómirinde qajet bolatyn standartty tapsyrmalardy oryndaý úshin qoldana alý qabiletin kórsetedi. Al osy deńgeıge jete almaǵandar akademııalyq jáne áleýmettik beıimdelý turǵysynan táýekel aımaǵynda qalady.
Joǵarǵy deńgeıler – 5 jáne 6 – oqýshylardyń kúrdeli taldaý jasaýǵa, aqparatty ınterpretasııalaýǵa, dáleldi oı qurýǵa jáne bilimdi jańa jaǵdaılarǵa kóshirýge qabiletti ekenin kórsetedi. Mundaı nátıjeler joǵary daıyndyqty bildirip, bolashaqta bilimin jalǵastyrýǵa, sondaı-aq álemdik ortada básekege qabiletti bolýǵa jol ashady.
Bir qýantarlyǵy, «Binom» mektepterindegi oqýshylardyń joǵary deńgeı kórsetken úlesi eldegi ortasha kórsetkishten joǵary bolyp otyr. Bul óz kezeginde basqa mektepterge de oń baǵdar bolady.
Oqýshylardyń oqý jetistikterine yqpal etetin eń mańyzdy faktordyń biri – áleýmettik-ekonomıkalyq mártebe (ESCS). Sondyqtan da ol «PISA» zertteýiniń taldaýynda orta kórsetkishterdiń qatarynda tur. «ESCS» ındeksi ata-analardyń bilim deńgeıi men jumyspen qamtylýyn, otbasynyń mádenı ári materıaldyq kapıtalyn, sonymen birge úıdegi bilim berý ortasyn qamtıtyn jıyntyq sıpattamany bildiredi. Tıimdi bilim berý júıesiniń basty mindeti – áleýmettik shyǵý teginiń áserin barynsha azaıtyp, barlyq oqýshyǵa teń múmkindik usyný.
«BI Education» jelisindegi mektepterde ortasha «ESCS» ındeksi – 0,38 ben – 0,45 aralyǵynda. Bul kórsetkish EYDU elderiniń ortasha deńgeıinen (0,0) edáýir tómen. Mundaı jaǵdaı mektepterdiń aldyna erekshe mindet qoıady: syrtqy qoldaýdyń ornyn sapaly pedagogıkalyq tájirıbeler, qosymsha bilim resýrstary jáne tálimgerlik júıeler arqyly tolyqtyrý qajet.
Qoryta aıtqanda, halyqaralyq «PISA for Schools» zertteýiniń negizgi parametrleri boıynsha «Binom» mektepteri senimdi joǵary nátıje kórsetip otyr. Bul jeli ishinde tıimdi tájirıbe men ádistemeniń qalyptasqanyn aıǵaqtaıdy. Aldaǵy tańda olardy keńeıtip, respýblıka deńgeıinde aýqymdy qoldanýǵa múmkindik bar.
Araılym MAǴZUMOVA,
«BI Education» kompanııasynyń akademııalyq dırektory
