Sýret: qazaly.kz
Bıtkoınmen ǵana shektelmeıdi
Ulttyq bank tóraǵasynyń keńesshisi, Sıfrlyq transformasııa jetekshisi Bınýr Jalenovtiń aıtýynsha, sıfrlyq aktıv uǵymy tek bıtkoınmen shektelmeıdi.
«Bıtkoın – sıfrlyq aktıvterdiń bir túri ǵana. Demek, sıfrlyq aktıvter dep qundylyǵy bar kez kelgen sıfrlyq nysandy aıtamyz. Iаǵnı krıptovalıýta, steıblkoın, tokendeý, sıfrlyq oblıgasııalar. Tipti sıfrlandyrylǵan jyljymaıtyn múlik te kiredi. Buryn tek tehnoáýesqoılardyń ıdeıasy bolyp kelgen bul qubylys búginde jahandyq qarjy júıesiniń ajyramas bóligine aınaldy. Krıptoındýstrııanyń kapıtaldanýy 4 trln dollarǵa jaqyndap, álemde shamamen 1 mlrd adam osy aktıvterdiń ıesi bolyp otyr», deıdi ol.
Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, steıblkoınder tólem quraly retinde kúndelikti ómirge enip keledi. Byltyr olardyń aınalymy 27,6 trln dollardan asyp, «Visa» men «Mastercard» halyqaralyq tólem júıeleriniń jıyntyq kóleminen de joǵary boldy. Elimizde de bul salada shet qalmaı, óz úlgisin qalyptastyrýǵa kiristi.
«Biz álemdegi eń damyǵan fınteh naryǵyna aınaldyq. Sebebi sıfrlyq aktıvter tolyqqandy ári qaýipsiz ekojúıe jasaıdy. Mindetimiz – sıfrlyq aktıvterdi qazirgi qarjy ınfraqurylymyna yńǵaıly, qaýipsiz túrde engizý. Otandyq tutynýshy qoldanystaǵy mobıldi qosymshalar arqyly krıptovalıýtaǵa ınvestısııa salyp, steıblkoındermen tólem jasaı alsa, josparymyz oryndaldy degen sóz. Munyń bári ashyq ári túsinikti retteý aıasynda júzege asýy kerek», dep túsindiredi B.Jalenov.
Aıtýynsha, bul jolda úsh negizgi baǵyt belgilengen. Birinshisi – qamtamasyz etilmegen sıfrlyq aktıvterdiń aınalymyn zańdastyrý. Ekinshisi – sıfrlyq qarjylyq aktıvterdi engizý. Úshinshisi – qanatqaqty jobalardy iske qosý.
«Búginde 10-ǵa jýyq joba daıyndalyp jatyr. Olar jyljymaıtyn múlikti tokendeý, teńgege baılanǵan steıblkoın shyǵarý jáne taǵy basqa bastamalardy qamtıdy. Jyljymaıtyn múlikti tokendeý – kepildi qaǵazben emes, sıfrlyq token arqyly rásimdeý. Bul úderisti edáýir jeńildetip, ýaqytty únemdeıdi. Al teńgege baılanǵan steıblkoın halyqaralyq esep aıyrysýdy jedeldetýge kómektesedi. Mundaı bastamalar bolashaqtaǵy retteýdiń negizin qalaıdy», dep túsindirdi Sıfrlyq transformasııa jetekshisi.
Qatań ereje de kerek
«Wise invest consulting Ltd» kompanııasynyń basshysy Temirlan Nurahımovtyń aıtýynsha, sıfrly aktıvter qory – krıptovalıýta, steıblkoın, tokenderdi jınap, olardy saqtaý jáne basqarý úshin jasalatyn arnaıy júıe.
«Sıfrly aktıvter qory – ıelik etilgen krıptoaktıvterdi satyp alyp, olardy basqarýǵa arnalǵan qarjylyq qural. Munyń paıdasy kóp. Birinshiden, portfeldi ártaraptandyrýǵa bolady. Ekinshiden, uzaq merzimde tabys tabýǵa múmkindik bar. Úshinshiden, ınfraqurylym damıdy, jańa jumys oryndary ashylady, ınvestısııa tartylady. Biraq zańdy negizdegi baqylaý bolmasa, bul artyqshylyqtar kerisinshe shyǵynǵa nemese bedelge qaýip tóndirýi múmkin», deıdi ol.
Naryqqa áseri de aıtarlyqtaı. Memleket iri kólemde satyp alsa ne satsa, baǵaǵa tikeleı yqpal etedi. Mysaly, Germanııa 2024–2025 jyldary kóp mólsherde bıtkoın satqanda, naryqta baǵa kúrt túsip ketti. Sonyń kesirinen kóptegen kompanııa men ınvestor shyǵynǵa batty. Osy turǵydan qarasaq, bankterdiń krıptovalıýtamen jumys istemeı otyrǵanynyń sebebi de bar.
«Zańda krıptoaktıvterdiń naqty mártebesi joq. Esep júrgizý tártibi de belgisiz. Qaýipsiz saqtaý, kıberqaýipten qorǵaý, kapıtal rezervin qurý erejeleri anyqtalmaǵan. Sol sebepti, bankter táýekelge barmaıdy. Sheshim – krıptoaktıvterdiń mártebesin zańda bekitý, bankter men saqtaýshy kompanııalarǵa lısenzııa berý, klıentterdi qatań tekserý jáne kapıtalǵa qatysty naqty talap qoıý. Krıptorezerv pen sıfrly aktıvter qory eki túrli. Krıptorezerv – altyn, valıýta sııaqty halyqaralyq rezervtiń bóligi. Sıfrly aktıvter qory – ınvestısııalyq qurylym. Eger ol resmı rezervke qosylsa, qatań erejeler men shekteýler bolýǵa tıis», dep túsindirdi T.Qýatuly.
Eger memleket sıfrly aktıvterdi strategııalyq rezervke jınaı bastasa, ulttyq qarjy júıesine de paıda ákelýi múmkin. Al qarapaıym halyqqa áseri qandaı?
«Jaǵymdy jaǵy – jańa jumys oryndary ashylady, tólem quraldary kóbeıedi, memlekettik ónimderge qoljetkizý jeńildeıdi. Biraq qor durys basqarylmasa, ınflıasııa kúsheıip, halyqtyń senimine nuqsan kelýi múmkin. Sondyqtan ashyq ári zańdy joldar qajet. Halyq krıptovalıýtaǵa senimdi arnalar arqyly kire alsa, bul sala paıdaly ári qaýipsiz bolady», deıdi T.Nurahımov.
Aktıvterdiń biryńǵaı naryǵy qalaı qalyptasady?
«Bereke Bank» sıfrlyq qarjylyq aktıvter baǵytynyń jetekshisi Vıacheslav Anýfrıevtiń aıtýynsha, bolashaq sıfrlyq qarjylyq aktıvke tikeleı baılanysty. Sebebi shekara elder arasynda ǵana emes, naryq ishinde de joıylady. Mysaly, jyl sońyna deıin elimizde legaldy krıptobırja paıdalanýshylarynyń sany 650 myń adamǵa jetýi múmkin. Ol 2025–2026 jyldary sıfrlyq qarjylyq aktıvterdiń aq naryǵynyń jyldyq kólemi 2 mlrd dollardan asady dep otyr.
«Bank júrgizgen zertteý ınvestorlardyń aqsha aınalymyn zańdy etýge qyzyǵýshylyǵy baryn kórsetti. Investorlarǵa túsinikti erejeler men yńǵaıly quraldar kerek. Olar salyq tóleýge jáne tranzaksııalardan túsken qarajatty shyǵarý úshin resmı fıat arnalary arqyly jumys isteýge daıyn. Sıfrlyq qarjylyq aktıvterge alǵashqy ınvestorlar bankterdiń klıentteri bolyp otyr. «Bereke Bank» zertteýine sáıkes, sıfrlyq qarjylyq aktıvter boıynsha tranzaksııalar kólemi 80 mln dollardan asady. Bul – shamamen 40 mlrd teńge. Elimiz úshin bul naryq pisip-jetilgen deńgeıde. Perspektıvasy óte úlken», deıdi ol.
Al bankter tarapynan klıent operasııalaryn baqylaý men ashyqtyqqa suranys bar. Sondaı-aq tólem júıelerimen jáne bırjalardyń API ınterfeısterimen ıntegrasııa qajet. Sebebi ázirge krıptoınvestordyń barlyq qajettigin tolyq óteıtin banktiń balamasy joq. Sondyqtan Ulttyq bankke kúrdeli jaýapkershilik artylyp otyr. Muny tóraǵa orynbasary Berik Sholpanqulov ta aıtyp otyr. Onyń sózinshe, Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) arnaıy quqyqtyq órisinde bankterge sıfrlyq aktıvterdi usynýǵa ruqsat bergen. Alaıda krıptonaryq pen dástúrli qarjyny biriktirýde birshama qıyndyq bar. Qyzyǵýshylyǵy joǵary bolǵanymen, kóleńkeli naryq ta úlken.
«Ulttyq bank sıfrlyq aktıvterdi retteý úshin jańa erejeler ázirlep jatyr. Maqsat – olardy ashyq ári zańdy paıdalaný. Endi el aýmaǵynda krıptobırjalar ashýǵa múmkindik beriledi. Biraq tek qamtamasyz etilgen aktıvterge ǵana ruqsat bar. Iаǵnı artynda naqty qundylyǵy bar aktıvter Qazaqstan qor bırjasynda (KASE) saýdalanbaq. Al qamtamasyz etilmegen aktıvter, mysaly bıtkoın sııaqty, tek Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynda qala beredi. Negizgi maqsat – naryqty teń ustaý, jańa oıynshylardyń shamadan tys kóbeıýine jol bermeý jáne qarjy aǵynynyń baqylaýsyz aýysýyna tosqaýyl qoıý. Qazir osy jobanyń bastapqy nusqasy daıyndalyp jatyr», deıdi B.Sholpanqulov.
Alǵashqy krıptoqor quryldy
Elimizde alǵash ret memlekettik krıptoqor iske qosyldy. Ataýy – «Alem Crypto Fund». Qordy Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi qurdy, al basqarýdy «Qazaqstan Venture Group» qolǵa aldy. Qor AHQO-da tirkelgen.
«Alem Crypto Fund» alǵashqy ınvestısııasyn jasap ta úlgerdi. Qordyń seriktesi – «Binance Kazakhstan». Olar eń aldymen BNB krıptovalıýtasyn satyp aldy. Bul token «Binance» júıesinde tranzaksııa tóleý men komıssııalar úshin qoldanylady. 2025 jyldyń jazynda onyń jalpy naryqtaǵy quny 138 mlrd dollardan asqan. «Binance Kazakhstan»-nyń basshysy Nurhat Qushymov bul qadamdy elimiz úshin úlken jetistik dep baǵalady.
«Qordyń alǵashqy aktıv retinde BNB-ni tańdaýy – «Binance» ekojúıesine degen senimniń aıǵaǵy. Bul elimizde krıptovalıýtalardyń resmı túrde moıyndalýyna jol ashady. Memleket pen halyqaralyq tehnologııalardyń birlesýi ekonomıkanyń damýyna yqpal etedi. Bul – sıfrlyq aktıvterdiń ashyq ári qaýipsiz naryǵyn qurýdaǵy mańyzdy qadam. Munda memlekettik bastamalar men jahandyq tehnologııalar ulttyq ekonomıka ıgiligi úshin birigip jumys isteıdi», dedi ol.
Ulttyq bank strategııalyq krıptorezerv jınaqtaý úshin Memlekettik sıfrlyq aktıvter qoryn qurý úderisin bastap ketti. Atalǵan krıptoqor bas bank basqarýyndaǵy jalpy egemendi rezervterdiń bir bóligine aınalady. Osyǵan qatysty Ulttyq bank baspasóz qyzmeti «Alem Crypto Fund» qory Jasandy ıntellekt pen sıfrlyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen qurylǵanymen, memlekettik qor emes» degen málimdeme berdi.
«Qazir qordyń negizgi maqsaty, mindeti men qalyptastyrý jáne basqarý tetikterin aıqyndaıtyn tujyrymdama ázirlenip jatyr. Sonymen qatar operasııalyq ári tehnıkalyq ınfraqurylym qurý jumysy da – basty nazarda. Qordy basqarýdy Ulttyq banktiń Ulttyq ınvestısııalyq korporasııasy júzege asyrady. Bul uıym balamaly ınvestısııalyq quraldardy basqarý tájirıbesine ıe. Daıyndyq jumystary jyl sońyna deıin aıaqtalyp, Memlekettik sıfrlyq aktıvter qory kelesi jyldyń basynda iske qosylady dep josparlanyp otyr», dedi bas bank.
