Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Jasymyqtyń jasylyn da, qyzylyn da ektik. Babyn tapsań, táp-táýir ónim beredi, – deıdi seriktestik basshysy Nartaı Ysqaqov. – Bir jaqsysy, sýyqqa shydamdy. Erte kóktemde de egýge bolady. Qatty bıdaı men arpanyń ónimi jaqsy. Sharýashylyq 660 gektar jerge arpa egedi. Bul arada bir aıta ketetin dúnıe – arpanyń mal súmesimen kún kórip otyrǵan halyqqa kerektigi. Bıyl kókten ıip, jerden berip, arpa jaqsy kóterildi. Qazir gektar berekesi 25 sentnerden aınaldy. Al bıdaı alqaptary gektaryna 20 sentnerden oralyp tur».
Osy arada «Qaraózek» seriktestigi basshylyǵynyń elge pana bolyp otyrǵan ıgilikti isi týraly synalap aıta ketýdiń reti kelip tur. 2023–2024 jylǵy qys malsaq qaýymǵa synaq boldy. Jazdaǵy eresen qurǵaqshylyqtan jaıylymdaǵy shóp kóterilmedi. Qysta jańbyr jaýyp, jylqy tebindeıtin alqaptyń bári derlik kók muz bolyp qatyp jatty. Tórt túliktiń ishinde óz kúnin ózi kóredi deıtin Qambar ata tuqymy qolǵa qarap qaldy. Qyrýar malǵa daıyn turǵan jem-shóp joq. Qazaq jylqyǵa mal azyǵyn daıyndaı qoımaıdy. Tóńirektegi támam jylqy ash qalyp, kóteremge aınalyp, jýan jińishkerip, jińishke úzilip jatqanda Qaraózek aýylynyń bir qotyr taıy shyǵyn bolǵan joq. Dál osy tyǵyryqqa tirelgen sátte Nartaı Jumataıuly keler jylǵy eginniń paıyn alyńdar dep jar salǵan. Tipti eki jylǵy paıdy da beremin, tek kún kórip otyrǵan maldaryńdy aman alyp shyqsańdar boldy depti. El qamyn jegen erdiń shynaıy kóńili, izgi nıeti edi. Arpa egýi de sol el jaıyn oılaǵandyqtan. О́zge sharýashylyqtardaı emes, sabanyn da satpaıdy. Qajet bolsa, kereginshe jınap alyńdar deıdi.
Seriktestik birneshe jyldan – beri cheh kompanııasymen birlese jumys isteıdi. Zyǵyr egedi. Chehtardyń óz talaby bar: alqapqa joǵary sapaly belgili bir preparattardy ǵana sińirý kerek. Eger ózge, arzanyn sińirse, zyǵyr sapasy búlinedi. О́ndirilgen ónim talapqa saı qaptalyp, tapsyrys berýshiniń kóligimen Eýropaǵa jóneltiledi. Jumystyń mundaı yrǵaǵy tıimdi. О́ıtkeni arada deldal joq. О́z eńbegimen ósirgen ónimniń naqty qunyn ala alady.
«Daqyldar ishinde turaqty tabys beretini – bıdaı. Ony Petropavl qalasyndaǵy «Sultan» makaron fabrıkasy satyp alady. Alqapqa elıtalyq tuqym egemiz, – deıdi seriktestik basshysy, – elıtalyq tuqym qunynyń 70 paıyzy bıýdjetten sýbsıdııalanady. Úshinshi reprodýksııadan tómen tuqymdy eshqashan paıdalanbaımyz. Jyl saıyn «Qazagroqarjy» memlekettik baǵdarlama jelisi arqyly 2-3 astyq kombaınyn alýǵa múmkindik týyp tur».
Áıtse de, sharýalardyń aldynan kese-kóldeneń shyǵatyn qıyndyq bar, ol – ala jazdaǵy eńbektiń nátıjesin buldap satý.
«Maýsymdyq jumystarǵa qajet bolǵandyqtan alynǵan nesıeni ýaqytynda tóleýimiz kerek. Memlekettik baǵdarlamamen berilgen qarjyny tóleý merzimi barlyǵymyzǵa birdeı. Qarasha jáne aqpan aılary. Mine, osy ýaqytta alys-jaqyn shetelderdiń satyp alýshylary ónimniń baǵasyn túsirýge umtylady. Bizdegi jaǵdaıdy О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa men Eýropa da jaqsy biledi. Nesıe tóleıtin ýaqyt jetkende sharýalar amalsyzdan sata bastaıdy, baǵa da túsedi. Mysaly, men 400 mln teńge nesıe alǵanmyn. Taıaý arada tóleı bastaýym kerek», – deıdi sharýashylyq basshysy.
Bylaıǵy jurt joǵary ónim alsa, sharýa tabysqa keneledi dep esepteıdi. Aqıqatyn aıtsaq, naryqtaǵy bıdaı baǵasy jumsalǵan qarajatty jabýǵa ázer jetip tur.
«2011 jyl berekeli bolyp, rekordtyq deńgeıde ónim jınaldy. Kóp bolǵany ne kerek, bıdaı baǵasy 8–10 myń teńge bolyp qaldy. Mine, osy kezde memleketten 5 mln tonna astyqty tonnasyna 25 myń teńgeden satyp alýǵa sheshim shyǵardy. Osy sheshimniń arqasynda aýyl sharýashylyǵy qurylymdary aman qaldy. Keıin astyq baǵasy ósken soń, memleket satyp alǵan astyqty qaıta satyp paıda tapty. Qazir de osyndaı sheshim shyǵarylsa, oń bolar edi», deıdi seriktestik basshysy.
Tórtkúl dúnıedegi turaqsyzdyq astyq baǵasyna da áser etip tur. Buryn qomaqty astyq Eýropaǵa jóneltilse, qazir bul tarapta da másele bar. Belorýssııa arqyly ótetin júk kólikteri úshin polıak shekarasy jabyq. Mine, sondyqtan ishki naryqtaǵy bıdaı baǵasy arzan.
«Sondyqtan tikeleı memleket satyp alatyn astyq kólemi kóbeıtilýi kerek. Al bizdegi baǵaǵa treıderler men alys-jaqyn shetelderdiń satyp alýshylary áser etedi. Mine, osyndaı jaǵdaıda tek bıdaı daqylyn ǵana egetin shaǵyn jáne orta sharýashylyqtar shyǵynǵa batýy ábden múmkin», deıdi Nartaı Jumataıuly.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
