Taý týrızmi – tabys kózi

Jalpy týrızm salasyndaǵy eń soqtaly másele – kadr tapshylyǵy. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda bul túıtkilge arnaıy toqtalyp, tıisti oryndarǵa birqatar tapsyrma júktedi. «Taǵy bir mańyzdy másele, bul – týrızm. Jalpy, bul salada biraz túıtkildi másele bar. Shynyn aıtý kerek, kásibı kadrlar tapshy. Osy saladaǵy básekege qabiletimiz áli de shamaly. Men shilde aıynda týrıstik jerlerdiń barlyǵyn retke keltirý týraly tapsyrma berdim. Bul jumys – meniń jeke baqylaýymda. Jurt jıi baratyn demalys oryndarynan bólek, bolashaǵy zor basqa da baǵyttardyń áleýetin arttyrý mańyzdy. Mindetterdiń ara-jigin ajyratyp alǵan jón. Jergilikti atqarýshy organdar árdaıym týrızm ınfraqurylymyn jan-jaqty damytýǵa basa mán berip, osy jumysqa jaýapty bolady», dep atap ótti Prezıdent.

Bul saladan el qazynasyna quıylar qarjynyń basym bóligi shetelderden keletin saıa­hatshylardan túsedi. Syrttan keletin týrısterdi kóptep tartyp, otandyq týrızmniń saıasatyn zań turǵysynan qamtamasyz etý qashanda mańyzdy. Bul sha­rýa ortalyq organdardyń jiti baqylaýyn­da bolýǵa tıis ekenin aıtqan Prezıdent Almaty qalasy men Almaty obly­syndaǵy taý týrızmi men taý shańǵysy týrızmine arnaıy toqtala kelip: «Qazirgi tańda bul ba­ǵyttaǵy eń ózekti másele – zamanaýı ınfraqurylym salý. Eger osy mindetti oıdaǵydaı oryndasaq, elimizdiń kýrorttary jer júzine tanylyp, Qazaqstannyń betke ustar ulttyq brendi bolmaq», dedi.

Almaty oblysy ákimdiginiń málimetinshe, bıylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda-aq óńir­ge 162 myń týrıst kelgen. Byl­tyrǵy statıstıkamen salys­tyrǵanda bul 62%-ǵa artyq. Oblystaǵy týrızm órisiniń qarqyn alýyn sarapshylar Almaty taý klasteriniń damýy­men baılanystyrady. О́ńir jyldyń barlyq mezgilinde qonaqtarǵa qyzmet kórsetetin ınfraqurylymy jańarǵan týrıstik habqa aınalyp keledi. Búginde oblys aýmaǵynda 270 týrıstik ornalastyrý nysany jumys isteıdi. Olar 161,5 myń tósektik orynmen qamtylǵan. Sonyń ishinde tek taýly aımaq­tyń ózinde 140 týrıstik baza bar. О́tken jylmen salys­tyrǵanda bıyl týrıstik baza keshenderiniń sany 8,6%-ǵa artqan. Taý klasterin damytý aıasynda iri halyqaralyq jobalar iske qosylyp, oblys­tyń ekonomıkalyq áleýeti de nyǵaıyp keledi. Máselen, vet­namdyq «CrystalBay» kompanııa­sy men «Kıpros» JShS-nyń mámile jasasyp, memorandýmǵa qol qoıýynyń nátıjesinde «Aqbulaq» taý shańǵy kýrortyn jańǵyrtý qolǵa alynady. Osy joba aıasynda golf-klýb salynyp, qonaqúı kesheni keńeıtiledi. Investısııa kólemi –  233 mlrd teńge. Jobany júzege asyrý barysynda 700 jańa jumys orny ashylady. Budan bólek «Oi-Qaragai» kýrortynyń da aýqymyn ulǵaıtý kún tár­ti­bin­de tur. Sebebi jyldan-jyl­ǵa Ile Alataýynyń sile­min­de serýendep, seıil qurýshy saıa­hat­­taýshylardyń shoǵyry qalyńdap keledi. Keleshekte bul demalys aımaǵy 105 gektar­dan 1 000 gektarǵa deıin keńeı­mek. 2028 jylǵa qaraı munda 500 jańa jumys orny ashylyp, jeke ınvestısııa kólemi 83,2 mlrd teńgege jetedi. Bul rette óńir ákimdigi týrızm nysandaryna qajetti ınfra­qu­rylymdy – gaz, elektr qýaty, sý, jol jelilerin qatar damytýdy kózdep otyr.

Oblystyq týrızm basqar­ma­synyń málimetinshe, Almaty taý klasterindegi týrıster sa­ny­ jylyna 300 myńnan 850 myń­  adamǵa jetýi múmkin. Bul kórsetkish óńirdiń týrıstik áleýetin tolyq ashýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, jergi­likti kásipkerlikti jan­dan­dyrýǵa jol ashady. Týrızm­di damytýdyń  keshendi jos­pary aıasynda Qaskeleń, Túr­gen shatqaldaryn damytý tu­jyrymdamasy ázirlenedi. Byl­tyr qańtar-qyrkúıek aılary aralyǵynda elimizge kelgen 3,4 mln týrıstiń 2 mıllıony taý klasterin tańdaǵan. Demek budan keıin de taýly aımaqta tynyǵýdy qalaıtyndardyń qatary arta túsedi.

Taıaqtyń árdaıym eki ushy bar. Syrttan keletin týrıster tabysty arttyrady dep qu­shaq­ty aıqara ashqanda talap pen tártiptiń saqtalýyna basa mán berý qajet. Májilis depýtaty Ekaterına Smolıakova ilgeride Premer-mınıstr Oljas Bek­tenovke depýtattyq saýal jol­dap, týrızm salasyn­daǵy birqa­tar túıtkildi máseleni kóterdi.

«Týrızm salasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy memle­kettik qarjy men túrli baǵdar­lama nátıjesinde elimiz «Saıahat jáne týrızmdi damytý» ındeksi boıynsha álemdegi 119 eldiń ishinde 52-orynǵa kóterildi. Alaıda qushaq jaıa qarsy alǵan qonaqtyń 106 000-nan astamy zań talaptaryn buzyp úlger­gen. Saladaǵy olqy­lyqtardy paıdalanyp, elimizge keletin týrısterdi basqa memleketterge baǵyttaýshylar da bar. О́z kólikterimen zańsyz týrıs­tik qyzmet kórsetip júr­gen Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Re­seı, Úndistan, Pákistan, Qy­taı memleketteriniń týrope­ratorlary men gıdteri bede­limizge nuqsan keltirip, qazyna­myzǵa quıylar tabysqa ortaq­tasyp jatyr», degen depýtat biz­diń týroperatorlarǵa óziniń jo­laýshy tasymaldaýshy kóli­gimen odaqtas elderge kirý­ge tyıym salynǵanyn alǵa tart­ty. Osynyń saldarynan eli­mizdiń bıýdjeti shamamen 1 mlrd teńgeden astam qara­jat­tan qaǵylyp otyr. Depý­tat bassyzdyq ornap, zańsyz­dyqqa jol berilmeýi úshin týrıstik aımaqtardy damy­týda naqty jobasy bar, stra­tegııalyq jospary nyq ınves­torlarǵa ǵana senim artylsa deı­di. Sonymen qatar ekskýr­sııa­lyq, transferlik, qonaqúı gıd­teriniń jumysyn da júıe­leý de aqsap turǵanyn alǵa tartty.

«Qaýipsizdikti kúsheıtip, bet-beıneni skanerleý (Face ID) men saýsaq izderin alý tártibin óz azamattarymyzǵa ǵana emes, elge qydyryp kelgen sheteldikterge de qoldaný qajet. Kúre joldardyń boıynda ornalasqan shaǵyn dámhana, ashanalardyń sanıtarlyq talapty saqtaýyn qadaǵalaý da mańyzdy. Sondaı-aq sheteldikter qydyryp kelgende tek 10 myń AQSh dollarynan aspaıtyn qarajatty ótkize alady degen lımıtti alyp tastaý kerek», deıdi E.Smolıakova. 

Memleket basshysy Jol­daýynda týrızmdi nyǵaıtý úshin ınfraqurylymdy damytý qajet ekenin aıtty. Rasynda Almaty oblysynyń kógildir taýlar kómkergen kórikti jer­lerinde taý týrızmin óristetýge eń aldymen jol qajet. Kúre jol­dardyń úı ornyndaı oıdym-oıdym shuryq-tesigi bútindelip, jasalsa, týrıstik oryndarǵa kelýshiler qatary artary anyq.

«Ethno resort Shalkode» demalys kesheniniń menedjeri Ernur Saǵatbekuly týrızm salasyn damytýda aldymen ınfraqurylymǵa basa kóńil bólý qajettigin alǵa tartady. Máselen, ózderiniń demalys orny Almaty qalasynan 350 shaqyrym shalǵaıda orna­lasqan. «Qaladan kólikpen shyq­qan saıahatshy týrıster ditte­gen mekenge jetkenshe er soq­ty bolyp ábden dińkeleıdi. «Jol azabyn júrgen biler» degen, bizdiń demalys ornymyzǵa jetkenshe ábden silelep shar­sha­ǵan týrıster eń aldymen ınfra­qurylymǵa shaǵym aıtady. Aýyzsý, elektr energııasy tartylyp, qolaıly jaǵdaı jasalsa, týrızmdi túletip, taýly óńirge de órkenıettiń ıgiligin ornatýǵa bolady. Odan keıingi túıtkildi másele – jumysshy jetispeıdi. Jasyryp qaıtemiz, aýylda bos júrgen jastar da, zeınet jasyna jaqyndaǵan orta býyn ókilderi de bar. Biraq aılyq eńbekaqy tóleıtin jumysty usynsań, qabyl almaıdy. Sodan keıin amalsyz, ózge aýdan, tipti kórshiles oblys turǵyndaryn qyzmetke tartýǵa májbúrmiz», dedi kásipker.

E.Saǵatbekuly demalys aımaǵyna múmkindiginshe she­teldik týrısterdi kóbirek tartýǵa kúsh salatynyn aıtady. Saıyn dalamyzdyń sulý tabıǵatyn álemge tanyta bilsek deıdi. Kóne zattardy, qundy jádigerlerdi jınastyryp, arnaıy mýzeı bólmesin de ashypty. Atqa minip, Shálkóde jaılaýynyń qolat-qolatyn aralap, tabıǵattyń keremetine kenelgen qonaqtarǵa keshkilik dala kınoteatrynan tarıhı fılmderdi de tamashalatady. Mundaǵy maqsat – kóshpeli ómir saltyna beıim qazaq halqynyń baıyrǵy tirshiligin óz elimizdiń azamattaryna ǵana emes, sheteldikterge de kórsetý.

Taý týrızmin damytý óńir­diń týrıstik tartymdylyǵyn arttyrýmen qatar, jergilikti halyqqa jańa múmkindikter ashyp, shaǵyn jáne orta bız­nes­tiń damýyna serpin bere­di, ekotýrızmdi damytýǵa jańa múmkindikter ashady, bel­sendi, otbasylyq dema­lys­tyń meke­nine aınalady.