Bazalyq mólsherleme: sebep pen saldar

Inflıasııa barlyq kórset­kish boıynsha ósip tur. Qyr­kúıekte jyldyq ınflıasııa Ulttyq bank boljamynan asyp, 12,9%-ǵa deıin jedeldedi. Buǵan ásirese azyq-túlik aıyryqsha «úles qosqan». Qazaqstan qarjy­ger­leri qaýymdastyǵynyń (QQQ) esebinde teńgeniń álsizdigi ımportty qymbattatyp, ınflıasııany ýshyqtyryp otyrǵany aıtylady. Qyrkúıekte teńge 1 dollar úshin 1,9%-ǵa, 549,07-ge deıin álsiredi. QQQ derekteri boıynsha, ulttyq valıýta úshin basty qurylymdyq qaýip – syrtqy saýda teńgeriminiń nasharlaýy.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, bir jylda azyq-túlik taýarlary 11,7%-ǵa qymbattady, al otbasy shyǵystarynyń jartysynan astamy (50,6%) tamaqqa tıesili. Dástúrli túrde ózin agrarlyq dep sanaǵan el úshin bul paradoksaldy. Bul rette túrli makroekonomıkalyq taldaýshylar teńgeniń álsireýi men aqsha massasynyń ósýine baılanysty jyl qorytyndysy boıynsha ınflıasııanyń odan ári – 12–13%-ǵa deıin ósýin boljap otyr.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­liginiń Agrarlyq azyq-túlik naryqtary jáne aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin qaıta óńdeý departamenti dırektorynyń orynbasary Shaımerden Ahme­tovtiń paıymdaýynsha, baǵanyń ósýi – «zańdy úderis». Onyń sózinshe, bul tek ishki faktorlarmen emes, sonymen qatar ekonomıkalyq jáne áskerı oqıǵalarmen, barlyq nárseniń qunyna áser etetin halyqaralyq qatynastarmen de baılanysty.

Saýda mınıstrligi Saýda jáne ıntegrasııa komıtetiniń Baǵa monıtorıngi jáne taldaý basqarmasynyń bas sarapshysy Bıdáýlet Serikovtiń aıtýynsha, memleket naryqty shyǵynǵa batyra almaıdy jáne baǵa belgi­leý tetigine aralaspaıdy, tek áleýmet­tik mańyzy bar ónimderge qatysty saýda ústemaqysyn ǵana retteıdi.

«Baǵanyń ósýi – memleket ón­diristi tym qatań rettep, ba­ǵany jasandy túrde tómen us­tap turǵan burynǵy saıasattyń nátıjesi. Biz ónimniń qunyn uzaq ýaqyt ustap turdyq – onyń naqty ózindik qunyn esker­meı, aıyrmashylyqty taýar­lyq jáne tikeleı sýbsıdııa arqyly ótedik. Endi naryq te­tikteri jumys istep turǵanda ózin­dik qun tabıǵı túrde qalyptasa­dy. Bıýdjet kodeksine sáıkes, mem­lekettik organdardyń óndiristegi ózindik qunǵa yqpal etýge quqy­ǵy joq. Biz tek saýda ústemelerin baqylaımyz. Qazir áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin ústemeaqy shegi 15% bolyp belgilengen. Sondyqtan biz kórip otyrǵan baǵanyń ósýi birinshi kezekte alypsatarlyqpen emes, óndiris deńgeıinde ádil baǵa belgileýmen baılanysty», dep málimdedi Saýda mınıstrliginiń ókili.

Sarapshylardyń aıtýynsha, elimiz negizgi pozısııalarda, onyń ishinde sarymsaq, sábiz, qyryqqabat, qara bıdaı sııaq­ty «azyq-túlik qaýipsizdiginiń synı tizbesindegi» ónimder boıyn­sha ımportqa táýeldi.  Saýda mı­nıs­trliginiń málimetinshe, 2025 jyl­dyń alǵashqy 7 aıynda 7 kókónis ımporty 85,6%-ǵa ósip, 100 mln dollarǵa jetti.

Sarapshy Zamır Qarajanov­tyń aıtýynsha, naryq turaqty memlekettik sharalarmen – kvota, shekteý, ýaqytsha tyıym salýmen deformasııalanyp ketti. Kóktemde bılik iri qara maldy áketýge ýaqytsha tyıym salýmen et baǵasynyń ósýin tejeýge tyrysty. Biraq mundaı sharalar prob­lemalardy júıeli túrde sheshpeıdi, kerisinshe, jaǵdaıdy qıyndata túsedi.