Sýret: eldala.kz
Bıyl jańbyr jaýmaǵan Sozaq aýdanynda jaıylym ataýly qara topyraqqa aınalyp, mal óristeıtin jer qalmaǵan. Kóterem mal álsirep óle bastaǵan. Aýyl turǵyndarynyń qoradaǵy maly kún sanap azaıyp barady. Abaı aýylynyń turǵyny Muhamedjan Ryskeldıev jazdaı jaıylym bolmaı, 200-deı ýaq maly, 20-dan asa sıyry, ondaǵan jylqysyn qorada ustaǵanyn aıtady. Dalada kóterem bolyp, ornynan tura almaı ólip jatqan jylqy da az emes. Qorada mal ustaýǵa da árkimniń shamasy jete bermeıdi. Abaı aýyly turǵyndarynyń aıtýynsha, eldi mekendegi shamamen 600-ge jýyq jylqynyń 80 paıyzy kóterem bolýǵa jaqyn. Qazirdiń ózinde ár otbasy kemi bir jylqysynan, keıbiri ondaǵan malynan aıyrylǵan. Jurt jaǵdaı bylaı jalǵasa berse, qorada mal qalmaıtynyn aıtyp alańdaýly.
Jem-shóp baǵasy da ótken jylmen salystyrǵanda 2–3 ese qymbattap ketken. Byltyr kılosy 76–80 teńge bolǵan bıdaı qazir 150 teńgeden satylyp jatyr. Ár býma shóp myń jarym teńgege jetken. Bul oraıda jergilikti ákimdik Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblysynyń ákimdigimen kelissóz júrgizip, sol jaqtyń shóbi men bıdaıyn arzandatylǵan baǵada jetkizip berýge kelisipti.
«Sozaq aýdanynda satylymda shóp te bar, bıdaı da bar, kebek te bar. Qymbat. Sol qymbatshylyqqa baılanysty egistik alqap basyndaǵy baǵamen jetkizip berińizder dep tur. Basyndaǵy baǵa ol orylǵannan keıin shyǵady. Biraq arzan bolady. Baǵasy bizden tómen bolatynyn bilip turmyz. Jobamen bizde 150–135 bolsa, ol jaqta 70–80 bolýy múmkin», deıdi Sozaq aýdany ákiminiń orynbasary Serik Mamanov.
Májilis depýtaty Ulasbek Sádibekovtiń aıtýynsha, oblys boıynsha 288,6 myń gektar egis alqabynyń 49,8 myń gektary jaramsyz kúıge túsip, jalpy kólemniń 14 paıyzy ónimsiz qaldy. Báıdibek aýdanynda – 25,2 myń, Ordabasyda – 6,7 myń, Túlkibasta 5,2 myń gektar búlindi. Tólebı, Saryaǵash, Sozaq aýdandary men Arys qalasynda da jaǵdaı kúrdeli. Bul tek egin sharýashylyǵy emes, ishki naryqtaǵy azyq-túlik teńgerimine aýyr salmaq túsirip otyr.
«Sharýalar aldaǵy qysta «mal shyǵyny bola ma?» dep qaýiptenedi. Kelesi egin maýsymyna arnalǵan sapaly tuqym qorynyń jetkiliksizdigi de óńirdiń sharýalaryn alańdatyp otyr. Osyǵan baılanysty tómendegi naqty sharalardy qabyldaýyńyzdy suraımyn:
1. Qýańshylyqtan zardap shekken sharýashylyqtarǵa qarjylaı qoldaý kórsetý: sýbsıdııa bólý, jeńildetilgen nesıe berý jáne qaryzdyq júktemeni azaıtý.
2. Jem-shóp qoryn turaqtandyrý: basqa óńirlerden tasymaldaýdy jeńildetý, shóp baǵasyn ustap turý úshin ulttyq deńgeıde turaqtandyrý qoryn qurý.
3. Sýarmaly eginshilikti damytý: shaǵyn sý qoımalary men toǵandar salýdy, zamanaýı sý únemdeý tehnologııalaryn engizýdi respýblıkalyq deńgeıde qarjylaı qoldaý. 4. Kelesi egin maýsymyna sapaly tuqym qoryn qalyptastyrý, sondaı-aq sharýalardyń nesıeleri men lızıngtik tólemderin ýaqytsha shegerý múmkindigin qarastyrý kerek. Joǵarydaǵy jaǵdaılardy eskere otyryp, Úkimet deńgeıinde uzaqmerzimdi, keshendi baǵdarlama ázirlep, sý resýrstaryn basqarýdy jetildirýge, mal azyǵy qoryn ártaraptandyrýǵa jáne aýyl sharýashylyǵy óndirisin klımattyq ózgeristerge beıimdeýge basymdyq berý qajet dep sanaımyn», dedi Ulasbek Sádibekov Premer- mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınge joldaǵan depýtattyq saýalynda.
Jaıylymdaǵy jaǵdaı, qýańshylyq osylaısha óńir sharýalaryn alańdatyp otyr. Al egistikterge sý únemdeý tehnologııasyn engizý jumysy keńinen qoldanylyp keledi. О́ńirde alǵash ret sý únemdeý tehnologııasymen kúrish egildi. Sonyń biregeıi Otyrar aýdany, Qarǵa-ly aýylynda júzege asyrylyp, tamshylatyp sýarý ádisi arqyly kúrish jáne maqta sharýashylyǵy qolǵa alynǵan. Otyrar aýdanynda «Taımas-2024» JShS maqta jáne kúrish alqabynda tyń jobalardy júzege asyryp jatyr. Egin alqabyna sý únemdeý tehnologııasyn engizý arqyly kúrish, maqta, piste daqyldary jersindiriledi. Joba quny – 2 mlrd teńge. Atalǵan jumys ınvestor tarapynan qarjylandyrylady. Keshen aýmaǵy 5 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde 2 300 gektar jerge maqta, 500 gektarǵa kúrish, qalǵan 200 gektar jerge piste daqyldary egilgen. Alqap jumysyna 45 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy jumyldyrylǵan. Joba qýattylyǵyna kelsek, ár gektardan 50 sentner kúrish alý kózdelgen. Munda 25 maýsymdyq jumys orny ashylǵan. Jańa ádis arqyly sý birneshe ese únemdelgen.
Jalpy, bıyl óńirde aýyl sharýashylyǵy alqaptaryna sý únemdeý tehnologııalaryn 27 myń gektarǵa engizý josparlanyp, qazir 59 myń gektar jerge endirilgen. 2028 jylǵa deıin jyl saıyn 27 myń gektarǵa engizý josparlansa, oblysta múmkindigine qaraı sý únemdeý tehnologııasyn jyl saıyn 50 myń gektarǵa endirý kózdelip otyr.
Túrkistan oblysy
