Quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý sharalary kúsheıtiledi

Jeke profılaktıka sharalary naqtylanady

Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda Oqý-aǵartý mınıstri qyzmetine aýysqan Juldyz Súleı­menovanyń ornyna kelgen jańa depýtat ant berdi. Buǵan deıin «Amanat» partııasynyń saıası keńes bıýrosy Májilistegi partııalyq tizim bo­ıynsha bos mandatty Prezıdent jas­tar kadrlyq rezerviniń múshesi Ábýtálip Mútálige berý týraly qaýly qabyl­daǵanyn habarlanǵan edi.

Partııa taratqan málimetke súıensek, «Amanat» fraksııasynyń jańa depýtaty «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi, buǵan deıin sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt baǵytynda eńbek etip kelgen. Sondaı-aq Ábýtálip Mútáli Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń quramyna saılandy.

Odan keıin Májilis komıtetteri jańa zań jobalaryn jumysqa qabyl­dady. Bul – «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekske engiziletin túzetýler, «Radıoaktıvti qaldyq­tarmen jumys isteý týraly» zań jobasy men oǵan ilespe túzetý­ler, Kólik quraldary ıeleri men tasymal­daýshylardyń jolaýshylar aldyndaǵy azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin mindetti saqtandyrý máseleleri bo­ıynsha zań jobasy, Densaýlyq saqtaý máse­leleri boıynsha zań jobasy, Qazaqstan men Bilim, ǵylym jáne máde­nıet máseleleri jónindegi Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy Qazaqstanda IýNESKO aıasyndaǵy 2-sanatty ortalyq retinde Ortalyq Azııa óńirlik glıasıologııa ortalyǵynyń mártebesin qaıta jalǵastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý jobasy.

Kún tártibindegi kelesi úsh zań jobasy da ózara baılanysty bolǵandyqtan, ortaq baıandama jasalyp, jeke-jeke sheshim qabyldandy. Osylaısha, depýtattar «Quqyq buzýshylyq profılaktıkasy týraly» jańa biryńǵaı zań jobasy men oǵan ilespe túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Zań jobalaryn Ishki ister mınıstrligi Memleket basshysynyń halyq arasynda zańǵa baǵynatyn minez-qulyq qalyptastyrý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý jáne quqyq buzýshylyqqa beıim tulǵalarmen maqsatty túsindirý jumystaryn júrgizý úshin ázirlegen.

– Bir baǵytta 5 zań biriktiriledi. Bul – profılaktıka týraly, turmys­tyq zorlyq-zombylyq, kámeletke tolmaǵan­dar, azamattardyń tártipti saqtaýǵa qatysýy jáne ákimshilik qadaǵalaý týra­ly zańdar. Profılaktıka barlyq deńgeıde qamtamasyz etilýi kerek. Bul tásilder zań jobasynda kózdelgen. Birinshiden, ortaq jaýapkershilik engiziledi. Ákimder óńirdegi quqyqtyq tártiptiń jaı-kúıi úshin, memlekettik organdar quzyreti boıynsha profılaktıka úshin, máslıhattar olardyń esebin tyńdaý boıynsha jáne aqsaqaldar, jurtshylyq keńesteri sekildi jergilikti qoǵamdastyqtardyń róli kúsheıtiledi, – dedi qujatty tanystyrǵan Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov.

Sondaı-aq profılaktıka jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń márte­besi joǵarylaıdy. Endi komıs­sııa­nyń quramy men quzyretin Prezıdent beki­tedi. Baǵa ulttyq baıandamada beri­ledi. Buǵan qosa profılaktıka ja­sa­latyn sýbektiler tizbesi 13-ten 26-ǵa deıin keńeıtiledi. Olardyń ıdeo­lo­gııalyq túsindirý jáne tárbıe jumy­sy, áleýmettik beıimdeý jáne ońal­tý, sıfrlyq sheshimderdi engizý boıyn­sha quzyretteri naqtylanady. Son­daı-aq azamattardyń, kásipkerler­diń pro­fılaktıkaǵa qatysý tásilderi bekitiledi. Endi barlyq quqyq qorǵaý organdary qoǵamdyq kómekshiler tarta alady.

– Jeke profılaktıka sharalary kú­sheıtiledi. Profılaktıkalyq baqy­laýǵa jatatyn esepke alynǵan adamdar­dyń tizbesi 6-dan 16-ǵa deıin keńeıtiledi. Ákimshilik qadaǵalaýdy qoldaný salasy ulǵaıtylady. Jańa tetikter de engiziledi: resmı eskertý, ómirlik qıyn jaǵdaıdaǵy adamdardy esepke alyp, olardyń áleýmettik beıimdeý jáne ońaltý, joǵary nazardy talap etetin jasóspirimderdi pedagogıkalyq súıemeldeý, jaqyndaýǵa tyıym salý, ilespe zań jobalary sheńberinde ákimshilik jaýapkershilik, quqyqqa qarsy kontentti jarııalaý jáne tartý úshin engiziledi, – dedi mınıstr.

Zań jobasy qoǵam qaıratkerleriniń, quqyq qorǵaýshylardyń, ǵalymdar men sarapshylardyń qatysýymen ázir­lengen. Kópshilik tyńdaýlar ótti, sarap­tamalar júrgizildi, Prezıdent Ákim­shi­ligimen kelisildi, Parlamenttiń qoǵam­dyq palatasynyń otyrysynda qaralǵan.

Talqylaý barysynda depýtat Nartaı Sársenǵalıev keıingi úsh jylda 270 sarbazdyń qaza tapqa­nyn aıtyp, áskerdegi álimjettik pen zań­syzdyq­tardyń joıylmaı otyrǵanyna nazar aýdardy. Ol talqylanyp jatqan «Quqyq buzýshylyq profılaktıkasy týraly» zańda bul máselege qatys­ty naqty jańa tetikter bar-joǵyn surady. Depýtattyń aıtýynsha, 17-bap­ta burynnan bar jalpy erejeler ǵana kórsetilgen, al áskerdegi zańsyz­dyqtardy túbegeıli joıýǵa baǵyttalǵan naqty mehanızmder qajet.

– Bul máseleni túbegeıli sheshýge arnalǵan profılaktıkalyq mehanızmder qarastyryldy ma, álde taǵy da sol 17-baptaǵy standartty erejelermen shektelemiz be? – dedi N.Sársenǵalıev.

Mınıstrdiń aıtýynsha, qaıǵyly oqıǵa­lar profılaktıkanyń joqtyǵy­nan emes. Ol áskerdegi aldyn alý sharalary kúsheıtilip jatqanyn, depýtattarmen birge naqty usynystar engizilgenin jáne qosymsha bastamalar bolsa, olar da qarastyrylatynyn jetkizdi. E.Sádenov bul sharalar durys oryndalsa, mundaı keleńsiz jaǵdaılar qaıtalanbaıdy dep oılaıtynyn aıtty.

Al depýtat Baqytjan Bazarbek qoǵam­dyq kómekshiler jaıly máse­leni kóterdi. Onyń aıtýynsha, qoǵam­dyq kómekshiler materıaldardy usynǵan­men, kóp jaǵdaıda polısııa is qozǵa­maı­dy, jabýly kúıde qaldyrady. Kerisin­she belsendilerdiń ózin qysymǵa alady.

– Qoǵamdyq kómekshiler kótergen ister qozǵalmaı jatyr. Qazirgi zaman qylmyskerden emes, polısııadan qorqatyn zaman bolyp tur. Taý bókterindegi aǵashtardy zańsyz kes­ken, Almatydaǵy zańsyz jer paıdalaný sııaqty faktilerdi ashyp jatyr. Biraq qylmystyq is qozǵalmaıdy. Qaıta baı, yǵaı-syǵaılar qoǵam­dyq kómekshilerge qysym jasaıdy. Almatydaǵy Eńbekshiqazaq, Talǵar, Qarasaı aýdanyndaǵy zańsyz aǵash kesýden bıýdjetke 15 mlrd teńge shyǵyn kelgen. О́zim Almaty qalasy boıynsha 12 faktini anyqtadym, birde-bir qylmystyq is qozǵalǵan joq. Nege men kórip otyrǵandy, komıssııa kórip otyrǵandy polısııa kórmeıdi? Nege polıseıler qol qýsyryp otyr? Zań­syz óndirý faktileri týraly bir­neshe ret aıttym, materıaldardy Bas prokýratýraǵa jiberdim, biraq sizdiń vedomstvońyz tarapynan eshqandaı jaýap joq. Dál siz ózińiz menimen baılanysqa shyǵamyz degensiz, alaıda Ishki ister mınıstrliginen áli eshkim habarlasqan joq, – dedi B.Bazarbek.

Sheshim qabyldaýda qoǵam múddesi eskeriledi

Depýtattar 1992 jylǵy Shekaraara­lyq sý arnalary men halyqara­lyq kólderdi qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi konvensııaǵa Sý jáne densaýlyq problemalary týraly hattamany ratıfıkasııalady. Qujatqa 1999 jyly 17 maýsymda Londonda qol qoıylǵan. Bul – sýmen qamtamasyz etý, sanıtarııa, gıgıena jáne densaýlyq saqtaý máselelerine baǵyttalǵan álem­degi alǵashqy ári jalǵyz shart. Onyń maqsaty – sý resýrstaryn turaqty basqarý, sýmen baılanysty aýrýlardyń taralýyn boldyrmaý jáne halyqtyń densaýlyǵy men ál-aýqatyn qorǵaý.

Qazaqstan bul hattamany ratıfıkasııalaý arqyly moınyna birqatar mindetteme alady. Atap aıtqanda, sýmen jabdyqtaý, sanıtarııa, gıgıena jáne densaýlyq saqtaý bo­ıynsha naqty jáne ólshenetin nysanaly kórsetkishterdi belgileý; sýmen baılanysty aýrýlardy qadaǵalaý jáne olardyń erte aldyn alý júıesin quryp, jetildirý; tótenshe jaǵdaılar kezindegi is-qımyl josparlaryn ázirleý; halyqty qoldanystaǵy sanıtarlyq-gıgıenalyq talaptarǵa saı sýmen qamtamasyz etý baǵytyndaǵy ózara is-qımyldy kúsheıtý; sheshim qabyldaý úderisine jurtshylyqty tartý jáne sý sharýashylyǵy qyzmetiniń barlyq kezeńinde halyqtyń habardar bolýyn arttyrý; sý resýrstaryn qor­ǵaý jáne paıdalaný, sanıtarııa jáne den­saýlyq saqtaý salasyndaǵy halyqara­lyq yntymaqtastyqty damytý.

Bul hattamanyń ratıfıkasııasy elimiz úshin qaýipsiz aýyzsý daıyndaý, sarqyndy sýdy kádege jaratý salasyndaǵy ozyq tehnologııalar men bilimge jol ashady.

Jalpy otyrystaǵy túıindi qujat – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Chelıabi memlekettik ýnıversıteti» joǵary bilim berýdiń federaldyq memlekettik bıýdjet­tik bilim berý mekemesi Qostanaı fılıalynyń jumys isteýi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy. Qujat jóninde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń minde­tin atqarýshy Talǵat Eshenqulov baıanda­ma jasady. Onyń aıtýyna qaraǵan­da, kelisimdi júzege asyrý respýb­lı­kalyq bıýdjetten qosymsha shyǵyn­dy talap etpeıdi. Ári bul bastamalar uzaq­merzimdi baılanystardy qalyptas­tyryp, akademııalyq ózara yqpaldas­tyqty nyǵaıtady jáne Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin arttyrady.

Múgedek jandardyń járdemaqysy kóbeıtilgeni jón

Jıynda depýtattyq saýaldarǵa kezek berilip, birqatar másele Májilis min­­berinde aıtyldy. Máselen, depýtat Nur­lan Áýesbaev Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovaǵa múge­dek­tigi bar jandardyń problemalary jóninde sa­ýal joldady. Ol qolda­nys­taǵy zań­namada múgedektikti anyqtaý­ǵa qa­tys­ty birqatar ádiletsizdik baryn aıtty.

– Qoly nemese aıaǵy joq adammen qolynyń bir saýsaǵy ne aıaǵynyń bir bashpaıy joq adamǵa birdeı – úshinshi toptyq dáreje beriledi. Qoly nemese aıaǵy múlde joq, tipti týabitti aqyl esi kem jandar óz múgedektigin rastaý úshin tekseristen ótý kerek. О́ziniń múgedektigin resmı mekemelerge tirkete almaı júrgender de bar. Mundaı óńir turǵyndarynyń qatarynda – Semeı polıgonynan zardap shekken Túrkistan oblysy Qazyǵurt aýdanynyń týmasy Sapa Sarypbekov esimdi azamat. Onyń muryn qýysyna polıgon saldarynan zaqym kelgeni resmı túrde dáleldengenimen, túrli sebeptermen úshinshi top múgedekteri tiziminen shyǵarylǵan. Endi múgedektigin qaıta rásimdeı almaı, talaı tabaldyryqty tozdyryp, aqyr sońynda sonaý Túrkistannan bizge kómek suraı kelgen. Sondaı-aq qazir úshinshi toptaǵy múgedektiń járdemaqysy – 55 474 teńge. Al búgingi ınflıasııa 12,9% deńgeıine jetip, áleýmettik mańyzy bar ónimderge, dári-dármekterge baǵa kúrt ósti. Sondyqtan múmkindigi shekteýli jandardyń járdemaqysyn kem degende eń tómengi jalaqy 85 myń teńge kólemine deıin kóterý qajet, – dedi N.Áýesbaev.

Májilis depýtaty Aıdos Sarym keıingi ýaqytta elde keńinen taralyp ketken ezoterıkalyq, psevdopsıho­logııa­lyq jalǵan ilimder men sektalar­dyń ásire belsendiligi qatty alańdatyp otyrǵanyn jetkizdi. Al «Aýyl» partııasy fraksııasynyń múshesi, depýtat Qaraqat Abden túıe sharýashylyǵyn damytý úshin memlekettik qoldaýdy kúsheıtý keregin aıtty. «Respublica» partııasy fraksııasynyń múshesi Ekaterına Smolıakova týrızmdi damytý­daǵy júıeli máseleler týraly saýal joldady. Depýtat Jıgýlı Daırabaev sý únemdeý mádenıetin nasıhattaý úshin keń kólemdi naýqandar uıymdastyrý qajet degen usynys tastady.