О́ńirlerde túrli saıystarǵa qatysyp, baǵyn synap, dzıýdo, qazaq kúresinen halyqaralyq dodalarda qarymyn baıqatyp, áleýetin tanytqan balýandardyń beldesýi bıyl da tartysty ótti. Kópshilik týrnırdiń byltyrǵy jeńimpazy Erasyl Qajybaevqa zor senim artqan edi. Salmaǵy 150 kg tartatyn atan jilik, apaıtós balýan babyna enip zar kúıinde júrgen-di.
Bıyl aqpan aıynda Ázerbaıjan astanasy Bakýde dzıýdodan ótken Grand Slam týrnırinde qola júlde enshiledi. Mamyr aıynda Astana qalasynda túńligin túrgen Qazaqstan barysy Grand Slam týrnıriniń fınaldyq tartysynda súrinip, kúmispen kúpteldi. Byltyrǵy jetken bıigine osy joly da at baılaý maqsatynda tynbaı ter tókti. Altyn belbeýden úmitkerlerdiń arasynda mańǵystaýlyq «Qara býra» Nurdáýlet Jarylǵapovtyń da esimi jıi ataldy. Beldesý aldyndaǵy salmaq ólsheý rásiminde Nurdáýlet salmaǵy 167 kg tartyp, eń alyp balýan bolyp tanylǵan edi. Bıylǵy «Ásker barysy» týrnırinde dara shyqqan Marat Baıqamurov ta kóptiń aýzynda júrdi.
Túıe balýandardyń tartysyna qatysýshylar arasyndaǵy «shaý tartqan» sportshy – Saıat Shamshıev. 37 jastaǵy saqa balýan qazaq kúresinen 2010 jyly álem chempıony atandy, byltyr «Qazaqstan barysy» týrnırinde qola belbeýdi enshiledi. Saıat ta bıylǵy saıystyń altyn belbeýinen úmitti ekenin ańǵartqan. Úsh jyl buryn «Qazaqstan barysy» atanǵan qyzylordalyq Maqsat Isaǵabylov ta eki dúrkin jeńimpaz atanýǵa baryn salatynyn aıtty. Qatysýshylar arasyndaǵy eń jas balýan – jıyrmaǵa endi ilikken aqtóbelik Ámirbek Rahımov ta «qoı asyǵy demeńiz, qolyńa jaqsa saqa tut» degendi dáleldeýge tyrysatynyn jetkizdi. Qazaqstan chempıonatynda kúmis medal oljalap, «Jas barys» týrnırinde jeńiske jetip, esim-soıy el aýzyna ilingen balýan, aldyńǵy býyn aǵalarymen kúreskende tartynbaıtynyn ańǵartty. Týrnırge qatysýshylardyń arasynda salmaǵy jeńil tartqan Ersin Seıitqazynov (91 kg) ta Abaı oblysynan Astanaǵa beker kelmegenin dáleldeıtinin baıqatqan.
Doda bastalmas buryn balýandardyń barlyǵy da Jekpe-jek saraıynyń tórine tóselgen kilemge shyǵyp, qyzdyrynyp, saıystyń aýrasyn sezindi. «Qazaqstan barysy» týrnırine óńirlerden qatysýshy jas talanttar qatary jyldan-jylǵa artyp keledi. Bıyl da respýblıkalyq saıysqa óńirlerdegi irikteýden ótip kelgen balýandardyń qarymdylyǵy ańǵaryldy. Tipti kútpegen nátıjeler de tirkeldi. Tájirıbeli balýandardyń kópshiligi orta joldan toqtady.
Jekpe-jek saraıyn qıqýlap dúbirge bólegen jankúıerlerdiń de, kúres mamandarynyń da boljaýy dál keldi. Jartylaı fınaldyq beldesýde Erasyl Qajybaev Nurdáýlet Jarylǵapovty jyqsa, Marat Baıqamurov Erasyl Amangeldiden aılasyn asyrdy. Az-kem úzilisten keıin fınaldyq jekpe-jek te bastaldy. Erasyl boıshańdyǵy men salmaǵynyń aýyrlyǵyna arqa súıep qarsylasyn sileletip alyp jyǵamyn dep júrip ońbaı jańylysty. Marattyń tobyǵynan qaqqany sol edi, Baıqamurov qarsy ádis qoldanyp, onyń ózin omaqastyrdy. Marapattaý rásiminen keıin oı bólisken balýan bul jeńis tynymsyz tókken terdiń óteýine buıyrǵan júlde ekenin aıtty.
– Barlyq beldesý jeńil soqqan joq. Sebebi ár óńirdegi irikteýden ótip, babynda kelgen balýandardyń qaı-qaısysy da altyn belbeý men taıtuıaqtan, qomaqty syıaqydan úmitti boldy. Fınalda Erasyl Qajybaevpen jolym túıisti. Qazaq kúresinen, dzıýdodan ulttyq quramanyń múshesi, birqatar halyqaralyq dodalarda olja salǵan sańlaq. Byltyr osy «Qazaqstan barysy» týrnırinde top jardy. Sońǵy beldesýde bosańsyp qalǵandaı kórindi. Ekeýmiz saıys aldynda kúsh synasyp kórip, ese jibergen edim. Ákemniń armanyn oryndadym. «Altyn belbeýdi taǵynyp, taıtuıaqty qolyńa ustap tuǵyrǵa shyǵýyńdy tileımin» dep árdaıym qanattandyrdy. Buǵan deıin eki márte qatysyp súrindim. «Er kezegi úshke deıin» degen, osy joly buıyrǵan eken, – dedi Marat Baıqamurov. 43 balýannyń arasynan sýyrylyp fınalǵa deıin jetip, kúmis belbeý alǵan Erasyl Qajybaev kóńili qońyltaqsyp turǵanyn jasyrmady.
– Abaı eline byltyrǵy jeńisimdi qaıtalap, altyn belbeý men taıtuıaqty alyp qaıtýǵa sert berip edim. Buıyrmaı tur eken, asyǵystyqpen áreket etip, Marattyń tuzaǵyna túsip qaldym, – dedi týrnırdiń byltyrǵy jeńimpazy.
Qola belbeý úshin beldesýde mańǵystaýlyq «Qara býra» – Nurdáýlet Jarylǵapov Aqtóbe oblysynyń úmitin arqalap kelgen Erasyl Amangeldini kóp kúshin sarqymaı jeńdi. Bıylǵy dodada beldesken balýandar arasynda osy týrnırge eń kóp qatysqan sańlaq ta osy – Nurdáýlet. Segizinshi márte synǵa tústi. 2022 jyly fınalǵa jetip, qyzylordalyq Maqsat Isaǵabylovqa ese jiberdi. 2023 jyly «Ásker barysy» jambyldyq Ǵalymjan Qyryqbaıdan asa almaı, ekinshi ret kúmispen kúpteldi. Bul joly qola belbeýdi qanaǵat tutty.
Qazaq sportynyń ardageri, bilikti bapker Marat Jahıtov «Qazaqstan barysy» týrnıri el ishindegi túıe balýandardyń talabyn ushtap, sharbolattaı shyńdap jatqanyna toqtaldy.
– Jyl saıyn týrnırdi arnaıy kelip tamashalaımyn. Jas balýandardyń jigeri, jeńiske degen umtylysy qýantady. Bıyl da jańa esim jarqyrap kórinip, kútpegen nátıje tirkeletinine sendim. О́ıtkeni túıe balýandardyń qaı-qaısy da bul týrnırge boıy tyńǵylyqty ázirlenip, baryn salyp jattyǵady. Ulttyq oıyndarymyz, tól sportymyz – qazaq kúresine de memlekettiń qoldaýy artyp keledi. Sonyń bir dáleli osy týrnır, – deıdi ardager bapker.
«Qazaqstan barysy» respýblıkalyq týrnıriniń bas seriktesteri – «Samuryq-Qazyna» AQ, «Sport Qory» . Jalpy júlde qory – 27 mln teńge. Týrnır jeńimpazyna – 15 mln teńge, altyn taıtuıaq, kúmis belbeý ıegerine 3,3 mln, qola belbeý oljalaǵan balýanǵa 1,08 mln teńge syıaqy berildi. Irikteý synyndaǵy árbir jeńisine balýandar 100 myń teńgeden syıaqy aldy. Altyn, kúmis, qola belbeý ıegeri atanǵan balýandardyń jeke bapkerleri de syıaqy aldy.
