Sıfrlandyrý óńir damýyna serpin beredi

Jıyn barysynda Shym­kent qalalyq máslı­haty­nyń tóraǵasy Bahadyr Narymbetov, M.Áýezov atyndaǵy OQZÝ-diń áleýmettik jáne tárbıe jumysy jónindegi prorektory Ǵanı Besbaev, óńirlik kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Maqsat О́tkelbaev syndy taǵy da basqa jıynǵa qatysýshy azamattar baıandama jasady. Basqosýdy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Alýa Joldybalına júrgizip otyrdy. Is-shara aıasynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda aıqyndalǵan óńirlik saıasattyń basym baǵyttary talqylandy. О́ńirdiń sıfrlyq damýy, eko­nomıkalyq ósýi jáne áleýmet­tik turaqtylyǵy máselesi qaraldy. Qatysýshylar aımaqtyń órkendeýine baılanysty oń kózqaras qalyptasyp jatqanyn, sıfrlyq tehnologııalar engizýdiń, ártúrli qaýymdastyqtardyń áleýmettik turaqtylyǵyn arttyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

QSZI ókili A.Joldybalınanyń aıtýynsha strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń janynda KISI GPS alańy ashylǵan. Onda túrli talqylaýlar ótip turady. Osyn­daı kezekti pikirtalasty ınstıtýt Shymkentte ótkizýdi uıǵarypty. Maman­nyń aıtýynsha, Qazaqstan­nyń damýy tikeleı aımaqtarǵa baıla­nys­ty. О́ńir órkendese tutas el alǵa oza­dy. Bul rette A.Joldybalına ınstıtýt ókilderi jergilikti sarapshylarmen birge jasandy ıntellekt, startap jobalar, IT tehnologııa, kadr, jastar saıasaty jáne ózge de ózekti máseleler boıynsha talqylaýlar ótkizýge kel­genin jetkizdi. О́ıtkeni aımaqtaǵy máseleni jergilikti sarapshylardan artyq biletin jan joq. Strategııalyq zertteýshiler usynystardy jınaqtap, sol boıynsha aldaǵy damý josparyn qurady. Shymkent – QSZI basqosý uıymdastyrǵan úshinshi óńir. Jıynda kóterilgen barlyq másele, aıtylǵan usynys­t­ar nazarǵa alynyp, sońyn­da Prezıdent ákimshiligine arnaıy ­baıandalady. A.Joldybalınanyń aı­týynsha, buǵan deıin de qalada ınstıtýt jıyndary ótken. Tipti Shymkent­tiń respýblıkalyq mańyzy bar qala mártebesin alýyna QSZI-diń úlesi bar ekenin aıta ketý kerek. 2016–2017 jyldary ınstıtýt ókilderi birneshe jıyn ótkizip, jergilikti áleýmettanýshy, saıa­sattanýshy, ekonomısterdiń saraptamalaryna qulaq túrip, Shym­kent óz aldyna derbes megapolıs bola alady degen tujyrym jasaǵan. Sondaı-aq QSZI dırektorynyń orynbasa­ry shahar respýblıkalyq qala atanǵa­ly bıznes salasy qarqyndy damyǵa­nyn aıtty. 3-4 jylda Shymkenttiń negizgi kapıtaly eki ese ósken. Osynyń bári shaǵyn jáne orta bıznestiń arqasy ­dep esepteıdi maman. Iаǵnı kásipkerlik ósim qarqyny jaǵynan aımaq respýb­lıkada kóshtiń aldyńǵy leginde kele­di. Sonymen qatar A.Joldybalına­nyń pikirinshe qalanyń shekaralas aımaq­qa jaqyn ornalasýy oǵan ekono­mı­ka­lyq turǵydan serpilýge zor múmkindik­ter bar. Odan bólek, maman aımaqta startap jobalar júıeli qolǵa alynyp jatqanyn tilge tıek etti. Bul birinshi kezekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń kreatıvti ındýstrııany óńirlerde damytý qajet degen tapsyrmasynyń oryndalýyn bildiredi. Shymkent jastar qalasy bolǵandyqtan jańa ıdeıaǵa negizdelgen bıznes jobalardyń kóptep júzege asýy tabıǵı zańdylyq dep qaraıdy maman.

Jalpy, A.Joldybalınanyń piki­rin­she búginde óńirlerdiń teńgerimdi damýy, ómir súrý sapasyn arttyrý, sıfrlyq sheshimderdi engizý, jańa ekonomıkalyq ortalyqtar­dy qalyptastyrý máseleleri eldiń strategııalyq baǵytynyń negizgi quramdas bóligine aınalyp otyr. Máselen keıingi jyldary Shymkentte negizgi salalardyń turaqty damýy aıqyn sezile bastady. Sonyń bir dáleli 2021–2024 jyldar aralyǵynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi eki esege jýyq artty. Bul óz kezeginde bızneske degen seniminiń kúsheıgenin jáne ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı qalyptasqanyn kórsetedi. Strategııalyq zertteýler ınstıtýty ókili aıtyp ótkendeı, QSZI óńirlerdegi analıtıkalyq áleýetti arttyrýǵa aıryqsha mán berip keledi. Osy maqsatta qazir elimizdiń toǵyz oblysyn qamtıtyn óńirlik ókilder jelisi qalyptasqan eken.

Shymkent qalasy máslıhatynyń tór­aǵasy Bahadyr Narymbetov óz ­baıan­dama­synda sıfrlandyrýdyń ­túr­li salany tıimdi basqarýdaǵy ále­ýeti men turǵyndardyń ómir sapasyn jaq­sar­týdaǵy mańyzdy rólin atap ótti. Onyń aıtýynsha, sıfrlyq sheshimder­di engizý jergilikti atqarýshy organ­dar jumysynyń ashyqtyǵyn, jedeldigin ári aıqyndyǵyn qamtamasyz etedi.

«Sıfrlandyrý – qalalardy tıimdi basqarý men turaqty damýdyń negizgi kilti. Aldaǵy úsh jylda elimizde jappaı sıfrlandyrý úrdisi bastalady. Ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýda aıtqan tapsyrmasy. Bul mindet ár óńirde óziniń potensıalyna qaraı atqarylýy kerek. Sıfrlandyrýdyń mańyzdyly­ǵyn túsindirip jatýdyń ózi artyq. Kezinde alpaýyt «Nokıa» kom­panııasynyń telefondaryn ustamaǵan adam joq shyǵar. Kompanııa dúrildegen shaqta álemdik naryqtyń 60 paıyzyn telefonmen qamtamasyz etken. Alaı­da korporasııanyń bir qyzmetkeri sıfrlyq tehnologııaǵa kósheıik degen, biraq onyń usynysyn basshylyq qabyl­damaǵan. Onsyz da zor tabys taýyp otyrǵan mekeme ári qaraı da paıdaǵa kenele beremin dep oılady. Alaıda nebári úsh jyldyń ishinde jeke kapıtaly 200 mlrd dollardan asatyn «Nokıa» óz bıznesin bir mlrd dollarǵa áreń satyp qutylǵan. Bul ózgeristerge, jańa baǵytqa beıimdele almaýdyń saldary. Son­dyqtan biz erte qımyldaýymyz kerek. Sıfrlandyrýdyń óńirlik damýǵa áseri kúshti. Shymkenttiń basqa óńirlerge qaraǵanda eki ereksheligi bar. Birinshiden, halqy kóp. О́te tyǵyz ornalasqan. Ekin­shiden, shekaralyq aımaqqa jaqyn jatyr. Sodan onyń naryǵy óte úlken. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini osy sheka­radaǵy alys-beris máselesin zerttep, qadaǵalaýǵa arnaý qajet. Sebebi О́zbekstannan keletin ta­ýar keıde Qazaqstan óniminen arzan. О́ıtkeni bizde kedendik baj salyǵy salynbaıdy. Mundaı mysaldy kóptegen taýarǵa qatysty aıtýǵa bolady. Son­daı-aq sıfr­landyrýdy eki eldiń eko­nomıkalyq áleýetin zertteýge jum­saý kerek. Máselen kórshi elde bir taýar shyqsa, ony bizde birneshe jyl boıy joba iske asyrý arqyly óndi­rýi múmkin. Alaıda túbinde ımport­tyq ónimge otandyq taýar báseke bola almaı qalýy yqtımal. Nemese kerisinshe kórshi memleketke bir joba qolǵa alyna bastaıdy. Ol bizde aıaqtalyp, óndirisi jolǵa qoıylǵan bolady. Keıin ónim kólemi artyp, naryqta usynys shekten tys asyp ketýi múmkin. Ol eki eldiń de óndirisin shyǵynǵa ushyratýy múmkin. Biz kórshide joq ne shyǵara alamyz? Aldymen osy saýaldyń jaýabyn alyp, sosyn áreketke kóshken jón. Ol úshin qońsy eldiń ekonomıkasyn birge saraptaý lázim. Mundaı analıtıkany júrgizýge jasandy ıntellekt pen sıfrlyq júıe kómektese alady. Sosyn sıfrlandyrýdy qoldanýdyń aýqymy óte keń. Máselen, bilim berý salasyn alsaq, joǵary oqý oryndary jasandy ıntellektiniń zertteýlerine qaraı naryqta suranysqa ıe mamandar daıarlaýyna bolady. Búginde elimizde aýqymdy jobalar qolǵa alynyp jatyr. Sonyń biri – ońtústiktegi halyqty soltústik aımaqtarǵa kóshirý jobasy. Onyń basty maqsaty jumys kúshi tapshy aımaqtardy kadrmen tolyqtyrý ekeni belgili. Bul jobanyń áleýmettik te, ekonomıkalyq ta mańyzy zor. Biraq soltústikke qonys aýdarǵysy kelmeı­tin otbasylar bar. Strategııalyq zertteýler ınstıtýty halyqtan ne úshin kóshkisi kelmeıtinin surap zertteý júrgizse, sondaı-aq ońtústikte qalǵan otbasylardy keleshekte jumyspen qamtý olardyń áleýmettik máselesin sheshý jaǵyn da QSZI zerttep-zerdelese, nur ústine nur bolar edi. Al eń mańyzdysy joǵaryda aıtqanymdaı sıfrlyq tehnologııany shekaralas aımaqtardyń aradaǵy alys-berisin, ekonomıkalyq áleýetin shamalaýǵa paıdalanǵan abzal. Qysqasy, sıfrlandyrýsyz bolashaqty elestetý múmkin emes», dedi depýtat.

M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan zertteý ýnıversıtetiniń prorektory Ǵanı Besbaev joǵary oqý ornynyń sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, Big Data jáne robottehnıka salalary boıynsha qarqyndy damyp kele jatqanyn atap ótti.

Qazir zaman sát sanap ózgerip, jańa kezeńge bet buryp keledi. Bul oraıda ózgeristerge daıyn bolyp, irgeli betburystar jasap, tabandy áreket etý barlyǵymyzǵa ortaq mindet. Ásirese ǵylym men joǵary bilim salasynda tabys­ty eńbek etip, damýdyń jarqyn úlgisin kórsete bilýimiz qajet. Osyǵan baılanysty Prezıdent naqty baǵdarlardy aıqyndap berdi, endigi mindet sol baǵytty temirqazyq ete otyryp, damýdyń dańǵyl jolyna qaraı bet túzeý. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jasan­dy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli sıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Joldaýynda «Biz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııasyn barynsha engizý arqyly ekonomıkany jańǵyrtýymyz qajet» dep atap ótken bolatyn. Osy baǵytta M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan zertteý ýnıversıteti de qalys qalmaı, kópte­gen tyndyrymdy jumystar atqaryp keledi. Atap aıtar bolsaq, birinshi­den, «Aqparattyq tehnologııalar jáne energetıka» joǵary mektebinde jasandy ıntellekt, derekter ǵylymy, mashınalyq oqytý, úlken derekterdi óńdeý boıynsha arnaıy pánder engizildi. Sonymen qatar «Jasandy ıntellekt tehnologııalary» atty jańa bilim berý baǵdarlamasy negizinde stýdentter qabyldandy. Ekinshiden, ýnıversıtet bazasyndaǵy zerthanalarda beıneni taný, tabıǵı tildi óńdeý, ıntellektýaldy robottehnıka pánderi boıynsha zertteýler júrgizilip, qanatqaqty bastamalar qolǵa alyndy. Úshinshiden, ýnıversıtet halyqaralyq seriktestermen baılanys ornatyp, JI salasynda birlesken jobalar júzege asyra bastady. Stýdentter Coursera, edX, Kaggle sekildi platformalar arqyly álemdik deńgeıdegi bilim kózderine qol jetkizip, halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysyp júr. AI-SANA jobasy aıasynda ýnıversıtetimiz erekshe qadam jasady. Bul joba bilim berý, ǵylymı zertteý jáne startap-kásipkerlikti jasandy ıntellekt tehnologııalary arqyly biriktiredi. Baǵdarlama kezeń-kezeń boıynsha iske asady. Ol bazalyq daǵdylardan bastap, startaptar qurý­ǵa deıingi múmkindikterdi qamtıdy. Joba salalyq mindetterdi oryndaýǵa, sondaı-aq agrarlyq, energetıkalyq jáne ınjenerlik baǵyttardaǵy naq­ty problemalardy JI kómegimen she­shýge arnalǵan. Sonymen qatar ýnıversıtettiń ınnovasııalyq jobalar ortalyǵy jasandy ıntellektini bilim berý úderisine engizýdi jalǵas­tyryp keledi. Elektrondy kitaphanaǵa ıntellektýaldy izdeý júıesi, smart-kam­pýs elementteri jáne stýdentter­diń úlgerimin boljaýǵa arnalǵan analı­tı­kalyq modelder ázirlenip jatyr. Qysqasy, ýnıversıtet bazasynda zamanaýı zerthanalar ashylyp, sıfrlyq jáne ıntellektýaldy tehnologııalardy qoldaný baǵytynda ǵylymı zertteýler men qanatqaqty jobalar qolǵa alynyp jatyr» dedi Ǵ.Besbaev.

Shymkent qalasy kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary ­­Maqsat О́tkelbaev ınvestorlarǵa arnal­­ǵan qalanyń ınteraktıvti kartasyn ázir­­leý boıynsha júrgizilip jatqan jumys­­tar týraly baıandady. Onyń málim­­deýin­she, bul joba óndiristik, logıstıkalyq ­jáne áleýmettik ınfraqurylym týraly derekterdi biriktirip, ınvestısııalyq alańdardy tańdaýdy jeńildetedi jáne bıznes pen ınvestısııalyq qury­lymdar arasyndaǵy ózara is-qımyl­dyń ashyqtyǵyn arttyrady. Inter­aktıvti karta ınvestorlardyń oń sheshim qabyldaýyna yqpal etetin jáne Shymkenttiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyratyn tıimdi quralǵa aınalatynyn aıtty.

Shymkent qalasynyń «iKomek 109» ahýaldyq ortalyǵynyń basshysy Azat Ámirtaev qaladaǵy sıfrlyq servıs­ter men jedel áreket etý júıelerin engizý tájirıbesin bólisti. Ortalyqtyń jumysy turǵyndar men memlekettik qyzmetter arasyndaǵy ózara is-qımyl­dyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne azamat­tardyń ótinishterine jedel jaýap berýge baǵyttalǵan. Mamannyń sózin­she búginde sıfrlyq platformalar qalalyq ekojúıeniń ajyramas bóli­gine aınalyp, kórsetiletin qyzmet­terdiń ashyqtyǵyn, jedeldigin jáne sapasyn jaqsartýǵa yqpal etip keledi.

Shymkent Hub óńirlik menedjeri Qurmanǵazy Muratovtyń pikirinshe, qalanyń startap-ekojúıesin damytý – basty basym baǵyttardyń biri. Onyń aıtýynsha, Shymkent Hub jas kásipkerler men tehnologııalyq bas­tamalar úshin tartylys ortalyǵyna aınala bastady. Osy oraıda atalǵan mekeme ınnovasııalyq jobalardy kóbeıtýge, startaptardy qoldaýǵa jáne IT-kásipkerlikti damytýǵa jaǵdaı jasap otyr.

Jalpy, KISI GPS alańyndaǵy jıynǵa qatysýshylardyń pikirinshe, óńirlerdiń turaqty damýy úshin memleket, bıznes, ǵylym jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń kúsh-jigeri bir arnaǵa toǵysý qajet.

Al jıyn sońynda aıtylǵan málim­­demege sáıkes óńirlik saıasatty jetil­dirýge, óńiraralyq ózara is-qımyldy nyǵaıtýǵa jáne el óńirlerinde ın­nova­sııalyq ekojúıelerdi damytýǵa baǵyttalǵan usynymdar ázirlenetin bolady.