Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Medıaforýmnyń «Jasandy ıntellekt pen sıfrlandyrý kezeńindegi jýrnalıstıkanyń jańa baǵyttary: qoǵam senimi jáne órkendeý» dep atalǵan alǵashqy plenarlyq sessııasy Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaý sózimen ashyldy.
Dástúrli jıyn tájirıbe men aqparat almasýdyń mańyzdy alańyna aınalǵanyn tilge tıek etken mınıstr alǵy sózinde elimizdiń sıfrlyq transformasııa jolymen nyq qadam jasap, memleket pen qoǵam arasyndaǵy turaqty dıalog alańy retinde zamanaýı medıa ortany qalyptastyryp kele jatqany aıtylǵan.
«Bıylǵy medıa-aptanyń kún tártibindegi mańyzdy taqyryptyń biri – jasandy ıntellektini paıdalaný máselesi. «Artificial Intelligence» (AI) tehnologııalary búginde kóptegen BAQ-ta vırtýaldy júrgizýshiler men sıfrlyq assıstentter qurý, aýdarma, sýbtıtr jasaý, kontentti avtomattandyrý jáne derekterdi vızýalızasııalaý úshin keńinen qoldanylyp júr. Bul sala mass-medıa aldynda tyń múmkindikter ashyp qana qoımaı, jýrnalısterge jańa talap júkteıdi. «Astana Media Week» aıasyndaǵy pikirtalastar salanyń ózekti máselelerin sheshýdiń konstrýktıvti joldaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi dep senemin», delingen A.Balaevanyń quttyqtaýynda.
Sessııa moderatory, «Euronews»-tiń elimizdegi bıýro jetekshisi Boıan Brkıchtiń aıtýynsha, Qazaq eli zamanaýı memleket retinde jan-jaqty damyp, órkendep keledi. Qoǵamnyń qaı salasyn alsań da, ilgerileý men jaǵymdy ózgerister bar. Bir kem dúnıe – elimizdiń qol jetkizip jatqan osy jetistikterin álemde kóp adam bile bermeıdi. Olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin «Euronews» telearnasynda Qazaqstan týraly úsh baǵdarlama, atap aıtqanda, qazaqtyń tarıhy men mádenıetin, týrıstik, kóz tartar oryndaryn pash etetin Modern nomads (Zamanaýı kóshpeliler), qazaqtan shyqqan tanymal tulǵalar týraly syr shertetin Voices from Central Asia (Ortalyq Azııadan jetken únder) serıaldary, sondaı-aq East-West Connect (Batys pen Shyǵys baılanysy) ekonomıkalyq baǵdarlamasy berilip keledi. B.Brkıch álemniń 160 elindegi «Euronews» kórermenderi qazaq eli týraly baǵdarlamalardy tamashalap otyrǵanyn jetkizdi.
Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov medıa quraldarynyń zamanaýı sıfrlyq ortaǵa beıimdelýi jaıynda áńgime qozǵaı kele, habar taratý men aqparat berýdiń mýltımedıalyq jáne ınteraktıvti tásilderi jóninde áńgime aıtty.
«Birinshi másele – sıfrlyq ortaǵa beıimdelý. Bul óte ózekti. Ekinshi baǵyt – sıfrlyq dáýirdiń bastalýymen jalǵan aqparattar máselesi jańa qarqyn alatyny sózsiz. Osyǵan oraı men áriptesterimizden bul máselege aıryqsha nazar aýdarýlaryn suraǵym keledi. Úshinshi másele – jasandy ıntellekt elementterin qoldaný. Qazir kóptegen aqparat quraldary óz ónimderin daıyndaýǵa ChatGPT sekildi JI múmkindikterin belsendi paıdalanady. Bul kemshilik emes, kerisinshe zaman kóshine ilesý deýge bolady», dedi vıse-mınıstr.
Sondaı-aq Q.Ysqaqov BAQ qandaı jańa tehnologııany paıdalansa da, eń basty maqsat qoǵamnyń senimine ıe bolý jáne básekege qabilettilikti arttyrý ekenin jetkizdi. Buǵan qosa mınıstrlik tarapynan medıa salasyn retteýshi organ retinde jasandy ıntellektige qatysty birqatar jumys atqarylyp jatqanyn, sonyń ishinde «Jasandy ıntellekt týraly» zań Senatqa jetkenin aıtty.
«Jetinshi arna» telearnasynyń bas dırektory Ilham Ibragımovtiń aıtýynsha, ChatGPT nemese basqa da JI ónimderiniń eshqaısysy qanshalyqty damysa da, báribir jýrnalıst ıntellektisin almastyra almaıdy. О́ıtkeni olardyń usynatyn aqparattarynyń 20 paıyzy – qate.
«Eger siz bir aqparatty birneshe JI-den surasańyz, olar bir-birine uqsamaıtyn ártúrli málimet beredi. Sondyqtan men ony telearnanyń efırine nemese basqa BAQ-qa shyǵarýdy qoldamaımyn. Taǵy bir aıta ketetin másele bar. Qazir keıbir medıa ókilderi JI arqyly kóp jobany jasaýdy bastap ketti. Alaıda áriptesterimiz JI-ǵa jazylý úshin kóbirek aqsha salyp jatyr. Iаǵnı biz JI adamdy almastyrady, maman sany qysqaryp, qarjy jaǵyn únemdeımiz deımiz. Alaıda oǵan jazylý aqysymen báribir sol qarajat shyǵyn bolyp ketip jatyr», dedi ol.
Alǵashqy paneldik sessııa barysynda «Euronews» telearnasynyń halyqaralyq tilshisi (Fransııa) Denıs Lokte, О́zbekstan Ulttyq medıa qaýymdastyǵy bas dırektorynyń orynbasary Sanjar Ýstaboboev, Túrik Radıo televızııalyq korporasııasynyń (Túrkııa) Qazaqstandaǵy ókildiginiń dırektory Mehmed Zahıd Chalyshkan da sóz alyp, oılaryn ortaǵa saldy.
Forýmnyń «Jýrnalıstıka toǵysynda: jasandy ıntellekti bar sıfrlyq medıanyń paıda bolýy» atty ekinshi paneldik sessııasynda osy taqyryp odan ári jalǵasyn tapty. «Atameken business» seriktestiginiń bas dırektory Qanat Saharııanovtyń aıtýynsha, jasandy ıntellektiniń damýy men medıa salasyna enýin eki deńgeıde qarastyrǵan durys. Birinshi deńgeı – sony jasaýshylar. Olarǵa bizdiń eshqandaı da qatysymyz joq, bul oıynnan múldem tyspyz. ChatGPT sekildi JI ıeleri óz ónimderin qalaı jasaıdy, qalaı damytady, qandaı algorıtmderdi paıdalanady – ony ózderi biledi. Biz tek daıyn dúnıeni paıdalanamyz.
«Meni ekinshi deńgeı kóbirek qyzyqtyrady. Iаǵnı endi biz qolymyzǵa tıgen JI múmkindikterin qalaı paıdalanamyz degen suraq mańyzdy. Bul jerde ulttyq múdde men qaýipsizdik máselesi aldyńǵy orynda turýǵa tıis. Shyn máninde bul deńgeıde elimizde kóp jumys atqarylyp jatyr. JI damýy – Memleket basshysynyń tikeleı nazarynda turǵan másele. О́zderińiz bilesizder, onyń keıingi Joldaýy da jasandy ıntellektige arnaldy. Jaqynda elimizde sýperkompıýter jumysyn bastady. Prezıdent bıyl BUU-da sóılegen sózinde Astanada Jasandy ıntellekt jónindegi halyqaralyq keńes qurýdy usyndy. Munyń bári memleket tarapynan JI damýyna eń joǵary deńgeıde kóńil aýdarylyp otyrǵanyn kórsetedi», dedi ol.
Sondaı-aq Q.Saharııanov jýrnalıster men blogerler qaýymynan kútiletin kelesi másele – qazaqtildi kontenttiń kólemin arttyrý ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, sol arqyly biz belgili bir deńgeıde sıfrlyq táýelsizdikke qol jetkizemiz. О́ıtkeni qazaqtildi kontent kóp bolǵan saıyn JI alpaýyttary elimizge nemquraıly qaramaıtyn bolady.
«Sıfrlandyrý salasynyń damýy úshin úsh nárse kerek. Birinshisi – zamanaýı tehnologııa. Ekinshisi – qazaq tilindegi málimetter bazasy. Úshinshisi – osynyń bárin ıgeretin bilikti kadr. Sondyqtan endi memleket tarapynan, ásirese qazaqtildi jýrnalısterdiń biliktiligin arttyrýǵa kóp qarjy salýymyz kerek», dedi ol.
Sessııa barysynda JI kómegimen jasalǵan ónimderge (vıdeo, sýret, t.b.) arnaıy tańba qoıý máselesi de kóterildi. Q.Saharııanovtyń aıtýynsha, ázirge tańba qoıýǵa qajettilik joq. О́ıtkeni JI ónimderi qoǵamda búlik týǵyzý, feık taratý sekildi jaǵymsyz úrdisterge bastaý bolǵan emes. Degenmen ol aldaǵy ýaqytta zaman talabyna oraı tańba qoıý máselesi kún tártibine shyǵýy múmkin ekenin jasyrmady.
Medıaforýmnyń alǵashqy kúni «Medıaetıka – senimniń irgetasy: redaktorlar manıfesi» atty medıa menedjerler otyrysy, «Salalyq jýrnalıstıka mamandaryn daıarlaýdyń ózekti tásilderi» atty dóńgelek ústel jáne «Tólen Ábdik fenomeni» atty klassıkpen kezdesý ótti.
Aıta keteıik, dástúrli «Astana Media Week» 2025 úsh kúnge jalǵasady.
