О́tpeli kezeńniń qıyn túıininiń biri – aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy tehnıkanyń ábden tozyǵy jetip, dıqandar bir qolyn eki ete almaı, sansyraǵan sáti edi. Keıin memlekettik qoldaýdyń jáne ınvestısııanyń arqasynda másele sheshile bastady. Qazir kásiporyn 12,1 gektar alańda astyq kombaındaryn shyǵarýda. Osy alańda eki óndiristik seh ornalasqan. О́zderiniń temirjol tuıyǵy. 2025–2026 jyldary jańa zamanǵy metall óńdeıtin qurylǵylar satyp alý kózdelgen. 2021 jyldan bastap «ÚTO» brendi traktorlarynyń konveıerlik óndirisi jolǵa qoıyldy. Bir aıta keterligi, jeke kompanııa – «Rostselmash» brendiniń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń otandyq óndirýshisi.
– Keıingi jyldary kombaınnyń 40 paıyzy óz elimizde óndiriletinin aıta ketýimiz kerek, – deıdi kásiporyn basshysy Azamat Jaqypov. – Biz osy jyldar ishinde 2 300 kombaın, 4 500 kombaınǵa qajetti jatka, saban týraǵysh tárizdi qurylǵylardy shyǵardyq. Kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 700 kombaın men 9 túrli 1 000 traktor shyǵarýǵa qaýqarly. Jyl ótken saıyn dıqandarǵa usynatyn tehnıka túrleri kóbeıip keledi. Bul arada aıta ketetin bir másele, Qazaqstanda óndirilgen qajetti bólshekter haqynda. О́z ónimimizdiń úles salmaǵy ósse, kombaın baǵasynyń tıisti mólsheri el esebine jatady. Kásiporynda 275 adam eńbek etedi. 2020 jyly óndiriske 4,8 mlrd teńge ınvestısııa quıylǵan.
О́ńir dıqandarynyń oılaǵan jerinen shyǵyp otyrǵan zamanaýı astyq kombaındary men traktorlar daıyndaıtyn kompanııanyń óndiris alańyn aralap kórdik. Qajetti metaldardy kesetin, ıetin, óńdeıtin, boıap keptiretin, dánekerleıtin zamanaýı stanoktardyń janynda jumys qaınap jatyr. Jańa zamanǵy qurylǵylarmen qarýlanǵan jumysshylar bes túrli kombaınnyń ondaǵan danasyn qurastyrýda. Bir aıta keterligi, elimizdegi aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń suranysyna oraı traktordyń 9 túrin shyǵarady eken. Oǵan qosa qýaty árqıly taǵy birneshe traktor úlgisi qurastyrylmaq. Jergilikti jerde jumysqa yńǵaılylyǵy, uzaq ýaqytqa shydas beretin, beriktigi naqty tájirıbeden ótkennen keıin aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń senimine ıe bolǵan.
Mine, metall kesý sehy. Qajetti metall aldyn ala dál ólshenip, kompıýter baǵdarlamasyna engizilgennen keıin áp-sátte qolmen qoıǵandaı etip oıylyp alynady eken. Sehtaǵy jumystyń bári qalypty yrǵaqpen, esh múltiksiz atqarylyp jatyr. Jumysshylar da kúndelikti mashyqty isterin atqaryp jatyr. Taıaqtastam jerdegi dánekerleý apparattary ornatylǵan sehta da bir yrǵaqty jumys júrip jatyr.
– Kásiporyndaǵy bir túıtkildi másele – bilikti kadrdyń jetispeýshiligi. Bizdiń kásiporynda negizinen burynǵy mehanızatorlar jumys isteıdi. Ortasha eńbekaqy kólemi aıyna 430 myń teńgeden keledi. Maýsymdyq qarbalas jumys kezinde eki aýysymmen jumys isteımiz. Mine, sol sátte árbir jumysshy óziniń atqarǵan isine oraı tabys tabady. Naqtylap aıtatyn bolsaq, eńbekaqy mólsheri 600–700 myń teńgege deıin jetedi. Tasymaldaý úshin avtobýs bóldik, tegin tamaqtandyramyz. Barlyq áleýmettik jaǵdaı qarastyrylǵan. Áıtse de kóktemgi egis, kúzgi egin oraǵy kezinde jumysshylar kóbirek tabys tabý úshin aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna, maýsymdyq jumysqa ketip qalady. Qysta olarda jumys bolmaǵannan keıin bizge keledi. Oblys ortalyǵy shaǵyn bolǵanymen, bizdiń kásiporyn tárizdi ondaǵan ujym jumys isteıdi. Osy ujymdardyń kópshiligi mamandarǵa zárý. Biz Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıtetimen memorandýmǵa qol qoıdyq. Olardyń stýdentterin tájirıbeden ótkizip, bolashaq úshin jumys istep jatyrmyz. Qalada birneshe kásiptik-tehnıkalyq bilim beretin kolledj bar, solaı bola tura tabysy mol kásiporyn jumysshy kúshine zárý bolyp otyr. Munyń arǵy jaǵynda jastardyń jumystan qol úzip ketýi degen úlken másele jatyr, – deıdi Azamat Temirǵalıuly.
Kásiporyn basshysynyń aıtyp otyrǵan máselesi óte oryndy. Shaǵyn qala úshin júzdegen adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan ujymnyń múshelerimen, ıaǵnı qarapaıym eńbek adamdarymen de tildestik.
– Kásiporyndaǵy jumysymyzǵa razymyz, ózim osy kásiporynǵa jumysqa ornalasqaly bes jyl ýaqyt ótti. Osy ýaqyt ishinde qatardaǵy jumysshydan seh sheberine deıin kóterildim. Tolymdy jalaqymyz ýaqtyly qolymyzǵa tıedi, onyń ústine syıaqymyz bar. Kásiporyn eńbek adamdaryn ortaq iske uıymdastyrý baǵytynda táp-táýir jumys istep jatyr. Merekelerdi atap ótemiz. Ásirese, Naýryz merekesi kezinde kásiporyn jumysshylary bir serpilip qalady. Eńbek adamynyń tyńǵylyqty atqarylǵan eńbegi baǵalanady, ózim birneshe márte Alǵyshattarǵa ıe boldym. Áriptesterim de eńbekteriniń aqtalǵanyna razy, – deıdi seh sheberi Seksenbaı Jańabaı.
Kópten jumys isteıtin tájirıbeli jumysshylar jastardy úıretýge yqylasty. Oblys ortalyǵyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq kolledjderdiń bilim alýshylary dýaldi oqytý júıesi boıynsha tájirıbeden ótken kezde aǵalyq qamqorlyǵyn kórsetedi. О́ıtkeni el erteńi barshaǵa ortaq.
О́ńirdegi dıqandar da qýatty tehnıkalardyń qaýqaryna tánti. Qazir mehanızatorlardyń jetispeýshiligi kópshilikti alańdatyp otyrǵany belgili. Túbinde barlyq aýyl sharýashylyǵy qurylymdary dál osyndaı jańa tehnıkamen qapysyz jaraqtansa, asa kóp mehanızatorlardyń qajeti bolmaı qalýy ábden múmkin. Burynǵydaı bir kún júrse, eki kún toqtap turatyn tozǵan traktordyń úsh-tórteýiniń jumysyn jalǵyz ózi atqaratyn jalǵyz traktordyń jumysy ónik. Alqaptaǵy astyq kombaındary da dál osyndaı. Kásiporyn basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, bulardyń astyq kombaındary men traktorlary elimizdiń barlyq óńirinde suranysqa ıe. Eń bastysy, servıs jumysy jolǵa qoıylǵan. Eger kóktemgi egis nemese egin oraǵy kezinde tehnıka isten shyǵa qalsa, kásiporyn mamandary 24 saǵattyń ishinde jóndep, qatarǵa qosýǵa daıyn.
– Bul óte mańyzdy sharýa, halqymyzda «kúzdiń bir kúni jylǵa azyq» deıtin ataly sóz bar emes pe? Ashyq kúnniń árbir sátin tıimdi paıdalaný kerek qoı. Sondyqtan biz ózimizdiń jaýapkershiligimizdi arttyryp, kómek qolyn sozýǵa daıynbyz, – deıdi kásipornyn basshysy.
Darqan dala tósinde tynymsyz eńbek etip jatqan dala erleri dál osyndaı tehnıkalarmen jaraqtansa, el yryzdyǵynyń eselene túsetini daýsyz.
Kókshetaý
