Bul – halyqtyń ana tilin qasterleýiniń kórinisi dersiz. Káristerdiń tilge degen qurmeti jaıdan-jaı emes. Japonııa otary kezinde káris tilin qoldanýǵa múldem tyıym salynǵan, balalar mektepte japonsha oqýǵa májbúr bolǵan kórinedi. Alaıda halyq tildi jasyryn úıretip, úı ishinde ana tilinde sóılesý arqyly saqtap qalǵan. Sol kezdegi qysym tilge degen súıispenshilikti álsiretpeı, qaıta kúsheıtip jibergeni anyq baıqalady. Hangyl – búginde tek álipbı ǵana emes, ulttyq namystyń rámizi ispetti.
Bul elge dúnıeniń ár túkpirinen on myńdaǵan eńbek mıgranty keledi. Alǵashynda olar tek qarapaıym egistikte, zaýytta, qurylys alańynda nemese ashanada jumys isteıdi. Biraq kóp uzamaı káris tilin úırenip, laýazymyn kótere alady. О́ıtkeni bul jerde tabys pen mansaptyń kilti – memlekettik tildi meńgerý. Bulaı deýimizge dúkende kezdesip qalǵan qazaq qyzynyń sózi túrtki boldy. 33 jastaǵy Ánel Aqmola oblysynda týyp, Astanada ósken. Elordadaǵy meıramhanada aspaz bolyp birshama ýaqyt birge jumys istegen, keıin Koreıaǵa kóshken áriptesi shaqyrypty. Úsh aıdan beri Kendjý qalasynda qonaqúı aspazy bolyp eńbek etip júr. Ol bizge az ýaqyttyń ishinde káris tiliniń álipbıin meńgerip, kúndelikti jıi qoldanylatyn sózderdiń birazyn jattap alǵanyn, qazir jazýdy úırenip júrgenin aıtty. Sebebi Áneldiń aıtýynsha, munda káris tilin bilmeseń, qıyndaý, jergilikti jurt tek ana tilinde sóıleıdi. Olardyń tilin bilseń, qyzmette órleı beresiń, kásibiń de dóńgelene túsedi. Qazir qolyna 2 mln von shamasynda (teńgege shaqqanda 800 myń teńge) alyp júrgen otandasymyz káris tilin jetildirip, qyzmetin de, soǵan saı tabysyn da odan ári joǵarlatqysy keledi. Iаǵnı Koreıada memlekettik tildi bilýge suranys ta, qajettilik te bar.
Biz Koreıadaǵy ulttyq týrızm uıymynyń qyzmetkeri, Sanı gıdten «Sizdiń ult otarlaýdy, qanshama soǵysty, qýǵyn-súrgindi kórse de qalaı ana tilin umytpaǵan?» dep suradyq. Onyń jaýabynan uqqanymyz, munyń artynda memleket saıasaty tur. Koreıada barlyq zań, memlekettik qujat, resmı otyrys, úkimet pen ásker jumysy káris tilinde júrgiziledi. Bıznes te solaı: iri korporasııalar da, shaǵyn kásiporyndar da eń aldymen ana tilinde jumys isteıdi. Sheteldik kompanııalar Koreıaǵa kelse, mindetti túrde ónimin hangylǵa beıimdeýge mindetti. Demek, tilge degen qurmet halyqtyń júreginde ǵana emes, memlekettik júıede de berik ornyqqan. Tildiń mártebesin zańmen, bilim júıesimen qorǵaǵan. Otarsyzdandyrý jumysyn dál sol oqý júıesin óz ultynyń tiline jappaı kóshirýden bastaǵan. Qazir qarasańyz, Koreıada til – ulttyq qaýipsizdiktiń, táýelsizdiktiń tiregi. Káristerde til – jaı qarym-qatynas quraly emes, ata-babadan amanat, ulttyń rýhy, eldiń eń myqty qorǵany, bilim arqyly órkenıetke jetkizetin jol. Sondyqtan da olar ana tilin eshqashan basqa tildiń kóleńkesinde qaldyrmaıdy.
Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly: «Biz áýeli eldi túzetýdi bala oqytý isin túzetýden bastaýymyz kerek», degen edi. Alash qaıratkeriniń osy oıy káristerde is júzinde kórinis tapqan. О́ıtkeni olarda balabaqsha, mektep, kolledj, ýnıversıtette negizgi oqytý til – káris tili. Árıne, álemdik úrdiske aınalǵan aǵylshyn tilin shet tili retinde meńgerýge munda da basymdyq beriledi. Biraq otarlaýshy eldiń tilinde oqytpaıdy, kezinde bılegenimen, búginde shet memleket sanalatyn tilde oqytýǵa mektep, balabaqsha ıakı kolledj ashpaǵan. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń sońǵy (2023–2024 oqý jyly) deregine súıensek, Qazaqstanda 4 032 qazaq tildi, 2 038 aralas tildi, 1 152 orys tildi mektep bar. Sonyń ishinde eń kúrdeli máselege aınalyp otyrǵany – kezinde otarlaý saıasatynyń jemisi bolǵan aralas tildi oqý oshaqtary. О́ıtkeni mundaı mektepterde oqýshylardyń 45 mınýttan bólek barlyq ýaqytta orys tilinde shúldirleıtinin tájirıbe kórsetip otyr. Jaqynda Almatydaǵy «Keleshek mektebiniń» oqytý tiline baılanysty daýda ata-analar ashyna aıtqandaı, aralas tilde oqytatyn mektepterde tárbıe jumysy, jınalys, mańyzdy habarlama memlekettik tilde júrgizilmeıdi. Osyǵan oraı aralas tildi mektepterdi de is júzinde ábden synalǵan «keńestik mura» deýge bolady. Aıtpaqshy, mekteptiń memlekettik tilde bolmaýyna basqa emes, sanasy ábden otarlanǵan, qaǵynan jeringen, ulty ǵana «qazaq» azamattar úles qosyp júr. «О́zińe óziń berik bol, kórshińdi ury tutpa!» dep osyndaıda aıtqan shyǵar babalarymyz...
