Sábıt Muqanov mýzeı-úıindegi Shákárimniń fotosýreti men Sábıt baýyryna jazǵan haty – eń qundy jádiger sanatynan. Fotosýretti 1931 jyly Sábıtke jazǵan hatymen birge jibergen. Kórnekti jazýshy Sábıt Muqanovqa arnap qazaqtyń abyz qarııasy Shákárim Qudaıberdiulynyń «1931 jyl, 3 fevralda Elsizdegi saıat qorada» dep jazǵan amanat haty edi. Sóziniń bismillásin «Ardaqty Sábıt baýyrym» dep bastaǵan Shákárim qajynyń jazǵanynan aǵalyq meıiriminiń qanshalyqty keń ekenin, árdaıym óziniń baýyrlaryn qoldap, qýattap otyrýǵa daıyn ekenin baıqaımyz. Hattyń birinshi joly «11 jeltoqsanda jazǵan hatyńyzdy jańa ǵana aldym» dep bastalyp, hattyń sońyna «Mutylǵan» dep qana qol qoıylady. Hattyń Shákárimdiki ekenine eshqandaı daý týdyrmaýyna da osy bir laqap at sebep bolyp tur. Jáne ondaǵy Baǵdáýlet Qudaıberdiuly esimi de sony qýattaıdy. Eń naqty bultartpas dálelder – «Eńlik-Kebek», «Qalqaman-Mamyr», «Qazaq aınasy» atty eńbekteriniń aty atalýy. Shákárim óz hatynda azamattyq kózqarasyn, gýmanıstik oılaryn, pálsapalyq tujyrymdaryn barynsha ashyp jazady. Solardyń birinde «Jan ne? Din ne? Jan ólgen soń joǵalatyn zat pa? Adamǵa bul ómirde ne qylǵan jón?» syndy suraqtarǵa jaýap izdep júrgenin, osy jolda sheteldik barlyq ǵalymnyń eńbekterin oqyǵanyn tilge tıek etedi. «Pálen degen paıǵambar aıtty, pálen degen professor aıtty» degendi emes, óz janynyń qabyldaýymen bilgen nársege senetinin de basty nazarda ustaıdy. «Izdegenim maqtan emes, kúlli adamzat balasynyń paıdasy edi» degen Shákárimniń biraýyz sóziniń ózi jaýraǵan júrekti jylytýǵa jetip-aq jatyr. «Tiri kúnimde osy «jaratylys syry» jaıly jazǵan eńbekterim qazaq, orys tilinde basylyp shyqsa, olardy oqyǵan bilimdi azamattardyń pikirin bilip ólsem, armanym joq», deıdi Shákárim. Bul – naǵyz azamattyq kózqaras. Bul – ekiniń birine buıyra bermeıtin tolysqan kemeldiktiń kórinisi. Shákárim qoljazba kitaptaryn Sábıt Muqanovqa jiberip, olardy bastyrýyn, baspadan shyǵyp jatsa, kitaptarynyń 50 danasyn ózine salyp jiberýin ótinedi. Ondaǵysy – balalaryna, aǵaıyn-týystaryna syı retinde, estelik retinde qaldyrǵysy kelgen kirshiksiz taza seziminen týǵan oıy edi.
Keńestik ókimettiń alqymnan alyp, qysyp turǵany sonsha, Shákárimniń keıbir kitabyn bastyrýǵa jol bermegen. Amaly quryǵan ol Sábeńe jazǵan hatynda «eriksizbin» dep qynjylýynyń da sebebi osy edi. «Qolyńda qarajat, basynda bostandyǵy» bolmaı turǵan Shákárim amanatyn Baǵdáýlet Qudaıberdiulyna júkteıdi. Hat Sábıt Muqanovtyń qolyna jetkenimen, belgisiz sebeptermen kitaptary berilmeıdi. Shákárimniń ótinishi, ókinishke qaraı, oryndaýsyz qalady.
Shákárimniń qazaq qalamgerleri arasynan Sábıt Muqanovqa hat jazýy shynaıy ádebıet janashyryna degen yqylasy bolýy múmkin. Ol hatynda ádebı murasynyń taǵdyryna, qoldy bop ketpeýine alańdaıdy, rýhanı asyl murasyn senimdi qolǵa amanat etýdi kózdeıdi. Hat arab qarpimen jazylǵan, al S.Muqanov Shákárimniń bul hatyn 1952 jyly jazý mashınkasyna kırıll jazýymen kóshirip bastyrtyp, sońǵy jaǵyna mynadaı eskertý qaldyrǵan: «Kopııasy durys».
«R.S. Bul hattyń Shákárim Qudaıberdiulyniki ekenin, birinshiden – atalǵan kitaptardan bildim, ekinshiden – hatta atalǵan Baǵdáýlet degen balasy kelip aıtty. Kitap berip jiberdim degen adamy ákep bergen joq. Poshtamen saldym degen kitaptary kelgen joq, balasy qolyndaǵy kitaptaryn bergen joq. Hatqa «Mutylǵan» dep qana qol qoıylǵan. S.Muqanov. 5.05.1952 jyl» dep kórsetken.
Artyna óshpes mura qaldyrǵan Shákárim Qudaıberdiulynyń týyndylary táýelsiz eldiń urpaqtaryn tárbıe-taǵylymymen sýsyndatyp otyr. Sondyqtan da ótkenge ókinish joq. Keıinge qaraılap istiń aq-qarasyn tarazylaýdy da tarıh enshisine qaldyrǵanymyz abzal. Bizdiń mindet – bul tulǵalardyń óshpes, ómirsheń týyndylaryn halyqqa taratý.
Janar TAEVA,
Almaty qalasy mýzeıler birlestigine qarasty «S.Muqanov pen Ǵ.Músirepovtiń ádebı-memorıaldyq mýzeı kesheniniń» ǵylymı qyzmetkeri
