Aspantaý óńirin án-jyrǵa bólegen mereke aıasynda asyltuqymdy mal men aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórmesi uıymdastyrylyp, aýdan sharýalarynyń eseli eńbeginiń nátıjesi kópshilik nazaryna usynyldy.
«Aýdanymyz – aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy aýdan. О́ńirdiń túgin tartsa maıy shyǵatyn darqan dalasy, janǵa jaıly tabıǵaty, jerdiń erekshe qunarlylyǵy taýly aımaqta aýyl sharýashylyǵyn damytyp, jetildirýge suranyp tur. Aýdanymyzdyń ekonomıkalyq damýy aýyl sharýashylyǵy salasyna tikeleı baılanysty. Búginde bul salany damytýdyń tyń joldary qolǵa alynyp, memlekettiń qamqorlyǵyn sezingen aýyl eńbekkerleri qarqyndy eńbek etip, orasan jetistikterge qol jetkizip otyr», dedi saltanatty sharanyń ashylýymen quttyqtaǵan Raıymbek aýdanynyń ákimi Dastan Qudabaev.
Aıtsa aıtqandaı-aq, «Altyn DAN» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi byltyrdan beri aýdanda sý únemdeý tehnologııalaryn, sonyń ishinde jańbyrlatyp sýarý júıesin engizýdi qolǵa aldy. Atalǵan joba aıasynda bıyl 500 gektar jerge, jalpy quny 500 mıllıon teńge bolatyn zamanaýı sýarý qondyrǵylary ornatyldy. Jańa tehnologııalardy tıimdi paıdalanýdyń nátıjesinde 150 gektar jerge egilgen kartoptyń ónimdiligi edáýir artty. Búginde atalǵan sharýashylyq Ortalyq Azııaǵa tanymal «PepsiCo Central Asia» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen 1200 tonna kartop ótkizý týraly jáne eldegi eń iri «Magnum» saýda jelilerimen 2000 tonna taýarlyq kartop jetkizý jóninde kelisim jasady. Sonymen qatar frı men chıpsy óndirisine arnalǵan «Ledı Kler» jáne «VR 808» kartop sorttaryn 78 gektar jerge egip, joǵary sapaly ónim alýǵa baǵyttalǵan jumysty bastap otyr. Bul bastama – aýdannyń aýyl sharýashylyǵy salasyn ártaraptandyrý, eksporttyq áleýetti arttyrý, sý resýrstaryn utymdy paıdalaný baǵytyndaǵy naqty qadamdardyń biri. Bıyl aýdan sharýalary 2300 gektar alqapqa kartop egip, ár gektardan orta eseppen 250–300 sentnerden ónim jınaǵan.
Irgeli aýdandaǵy iri qara mal sany – 66 myń bas, qoı men eshki – 267 myń bas, jylqy – 42 myń basqa jetti. Qazir aýdanda 2316 sharýa qojalyǵy tirkelip jumys atqaryp jatyr.
Taýly aýdanda iri qara malyn asyldandyrý jáne mal sharýashylyǵy ónimderiniń sapasyn arttyrý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilýde. Búgingi tańda oısylqara tuqymyn asyldandyrýmen 12 sharýa qojalyǵy, al asyl tuqymdy qoı-eshki mal ósirýmen 6 sharýa qojalyǵy aınalysyp jatyr. Bul sharýashylyqtarda «Angýs», «Gereford», «Qazaqtyń aq bas sıyry», «Qalmaq» tuqymdy iri qara maldary, sondaı-aq «Arqar merınos» jáne «Il-de-Frans» tuqymdy qoılary ósirilýde. Atalǵan asyl tuqymdy maldardyń eti men sútiniń sapasy, kólemi jóninen qarapaıym mal tuqymdarynan eki esege deıin joǵary.
Al jemshóp shyǵynynyń deńgeıi shamalas ekenin eskersek, aldaǵy ýaqytta aýdan kóleminde mal tuqymyn asyldandyrý jumystaryn keńinen qolǵa alý asa mańyzdy sanalyp otyr. Osy baǵyttaǵy jumysty júıeleý maqsatynda bıyl aýdan ákimdigi men «Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti» arasynda mal tuqymyn asyldandyrý jónindegi ózara yntymaqtastyq týraly memorandým jasalǵan. Bul kelisimniń nátıjesinde ýnıversıtet ǵalymdary sharýashylyqtarda mal tuqymyn jaqsartý isine ǵylymı jetekshilik jasap, ádistemelik qoldaý kórsetetin bolady.
Sonymen qatar «Asyl túlik» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń mamandary aýdannan qoldan uryqtandyrý isi boıynsha 13 azamatty arnaıy oqytyp, olarǵa tehnık-osemenator sertıfıkattary tabystaldy. Atalǵan mamandardyń qatysýymen aýdan boıynsha 10 000 bas qoıdy qoldan uryqtandyrý josparlanyp otyr. Bul joba mal sharýashylyǵyn jańa sapalyq deńgeıge kóterip, ónimdilikti arttyrýǵa eleýli úles qosatyn mańyzdy qadam bolmaq.
Elimizde aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan túrli memlekettik baǵdarlamalar iske asyrylýda. Sonyń nátıjesinde bul salaǵa kórsetiletin memlekettik qoldaý kólemi jyl saıyn artyp, sharýashylyqtardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıyp otyrǵanyn ataý oryndy. Osy jyly jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasy aıasynda aýdan sharýashylyqtary jalpy quny 815 mıllıon teńgege 50 birlik traktor jáne 15 birlik aýyl sharýashylyǵy agregattaryn satyp alǵan.
Aýdan ákimi óz sózinde memleket tarapynan qabyldanyp jatqan baǵdarlamalardyń tıimdiligin paıdalana otyryp, aýdan kóleminde mal bordaqylaý alańdaryn qurý, egin jáne mal sharýashylyǵyn jańǵyrtý jumystaryn jandandyrý qajettigin aıtty.
Aýdanda qajyrly eńbek etip, elimizdiń órkendep ósýine orasan zor úles qosqan, el qurmetine bólengen «Eńbek erleri» Shúıkebaı Sharǵynov, О́miráli Dárkenbaev, Qajymuhan Dıhanbaev, Núsipbek Áshimbaevtardyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy taǵylymdy joly búgingi urpaqqa úlgi-ónege. Sondaı-aq uzaq jyl sharýashylyq basqaryp, Búkilodaqtyq ortalyq komıtettiń aýyspaly «Qyzyl týyn» birneshe ret jeńip alǵan, «Eńbek qyzyl tý» ordenderiniń ıegerleri, eńbek maıtalmandary Keńesbaı Baıhanov, Telman Isabaev, Esen Qonaev, Raýan Áripov, Sultanmurat Qudabaev, Amangeldi Botanbekov, Kúlán Ábdibaeva, Gúlbara Báshebaeva, Gúldarııa Altynbekova, Áldıbek О́mirjanov, Jeten Aqtalov, Daýbaı Mánjýov, Baıserke Júnisbaev, Berdiǵoja Qoqymbaev syndy maıtalmandardyń aýdan ekonomıkasyn arttyrý jolynda jasaǵan eseli eńbekteri de el esinde saqtalǵan. Osyǵan qarap-aq qajymaı-talmaı eńbek etip, aýdan jurtshylyǵynyń maqtanyshyna aınalǵan azamattardyń keler urpaq aldynda bedeli zor, mereıi ústem bolary anyq.
– Aýdanymyzdyń aýylsharýashylyq salasynda atqarylǵan ister az emes. Alda turǵan mindetter odan da aýqymdy, bizdiń aldymyzda el yryzdyǵyn eseleýge baǵyttalǵan júıeli josparlar tur. Búgin alǵash ret «Sabantoı» merekesi uıymdastyrylyp otyr. Aldaǵy ýaqytta bul sharany jyl saıyn dástúrli túrde ótkizý josparlanýda. Bizdiń ortaq maqsatymyz – aýyldyń áleýetin arttyryp, aýyl sharýashylyǵyn zaman talabyna saı jańa deńgeıge kóterý. Ol úshin memleket usynǵan múmkindikterdi tıimdi paıdalanyp, jańa tehnologııalardy engizip, ınnovasııalyq tásilderdi tájirıbege aınaldyrýymyz qajet. Eger barlyǵymyz birlese jumys atqaryp, tıimdi sheshimderdi ortaq aqylmen qabyldap, tek adal eńbekke súıensek, jer-ananyń berekesi de, nesibesi de bizge molynan buıyratyny anyq. Biz birge áreket etsek, aýdanymyzdyń aýyl sharýashylyǵyn jańa beleske kóterip, Raıymbek óńirin agrarlyq damýdyń úlgisine aınaldyramyz dep senemin. Jumysshy mamandyqtary jyly aıasynda uıymdastyrylyp otyrǵan kúzgi jıyn-terin merekesi qutty bolsyn. Birligimiz bekem bolyp, eńbegimiz eselene bersin, – dedi Dastan Qudabaev.
Bolashaqta bul shara tek saltanatty jıyn ǵana emes, sala mamandarynyń tájirıbe almasyp, ózekti máselelerdi talqylaıtyn, jańa bastamalardy qolǵa alatyn mańyzdy alańǵa aınalatyn bolady. Mundaı kezdesýler arqyly aýyl sharýashylyǵyn damytýdaǵy tıimdi sheshimder qabyldanyp, sharýalar men kásipkerler arasyndaǵy yntymaqtastyq nyǵaıa túsedi degen senim zor.
Jylma-jyl egis kólemin ulǵaıtyp, jer-anadan berekeli ónim jınaı biletin, tórt túligin túletip, et-sút óndirýde aldyna jan salmaı yrys-qutty tasytqan aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń atakásipti damytýǵa qosyp jatqan úlesi orasan. Bul kúni úzdik eńbekkerler túrli atalymdarmen marapattaldy. «Úzdik mehanızator», «Úzdik malshy», «Egin jáne mal sharýashylyǵynyń úzdigi» atalymdarynyń jeńimpazdaryna qurmet kórsetildi.
Aýyl eńbekkerleriniń mereıin tasytqan aıtýly shara barysynda marapat ıeleriniń biri, sharýashylyq basshysy Oljas Qanapııaev óz qýanyshyn bólisti.
«Búgin eńbegimniń elengenine óte qýanyshtymyn. Bul meniń ǵana emes, ujymymnyń mańdaı teri. Sharýashylyqtyń tasyn órge domalatýda on shaqty adam tynbaı eńbek etip keledi, sol úshin olarǵa alǵys aıtamyn. Aýyl eńbekkerlerin qoldap, mereıin ósiretin festıval bizge tyń serpin berdi», dedi ol.
Festıval sońynda jergilikti ónerpazdar merekelik konsert uıymdastyryp, turǵyndarǵa kóterińki kóńil kúı syılady. Sondaı-aq balýandar beldesip, jastar arasynda qoshqar kóterý men arqan tartý saıystary ótti.
Uıymdastyrýshylar «Saban Fest» aldaǵy ýaqytta dástúrli túrde jyl saıyn ótkiziletinin jetkizdi. Bul bastama – eńbek adamyn ulyqtaý, aýyl sharýashylyǵy salasyna degen qurmetti arttyryp, jastardy eńbekqorlyqqa baýlýdyń jarqyn úlgisi.
Almaty oblysy
