Fýtbol klýbtaryn jekeshelendirý – ýaqyt talaby

Álemdegi tańdaýly fýtbol klýbtarynyń akademııasy qanattandyryp túletken jas talanttaryn saýdalaýmen de orasan oljaǵa keneledi. Al memle­ket­tiń qarajatyna arqa súıep, qam­qor­lyǵymen ǵana tirshilik etken klýbtar damýdyń kóshine ilese almaıdy. Prezıdent Q.Toqaev bıylǵy Joldaýynda el spor­tyn órkendetýdiń mańyzdy baǵyt­taryna toqtalyp, fýtbol klýb­taryn jekeshelendirýdi mindettedi.

«Men buǵan deıin shetelden kelgen sportshylarǵa bıýdjetten qarjy bólýdi shekteý týraly tapsyrma berdim. Depý­tattar bul bastamany qoldap, arnaıy zań qabyldady. Bul – óz sportshylarymyzdy qol­daýǵa arnalǵan mańyzdy qadam. Biraq munymen shektelip qalý­ǵa bolmaıdy, alǵa qaraı júrýi­miz kerek. Fýtbol klýbtaryn jeke­she­lendirýge qatysty jumys­ty tezdetý kerek. Qazir elimiz­diń tórt fýtbol klýbyna belgi­li kásipkerlerimiz ıe boldy, ıaǵnı klýbtar jekemenshikke ótip jatyr. Sol úshin olarǵa rızashy­lyǵymdy bildiremin. Degenmen fýtboldy kommersııalandyrý isin jalǵastyra berý kerek. Mundaı qadamsyz Qazaqstan­da fýtbol damymaıtynyn álemdik tájirıbeden kórip otyrmyz. Qazirgi zamanda kásibı sportty qomaqty tabys ákeletin bıznes-ındýstrııa retinde qarastyrǵan jón», dedi Memleket basshysy.

Salany paıdanyń kózine aınaldyryp, órisin ulǵaıtý baǵytyn­da atqarar jumys shashetekten. Memleket basshysynyń tapsyrmasynan keıin otandyq fýtbol klýbtaryn jekeshelendirip, kommersııa­lyq baǵytta damytý qarqyndy júr­gizi­lip jatyr deıdi elimizdiń fýtbol federasııasynyń bas hatshysy Davıd Lorııa.

– Bıyl jyl aıaǵyna deıin tórt fýtbol klýby jekemenshikke ótedi. Atap aıtqanda, «Shahter» (Qaraǵandy), «Jeńis» (Astana), «Qyzyljar SK» (Petropavl) fýtbol klýbtary. Bul jumystardy tıimdi júzege asyrýǵa tartylǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi 45 mlrd teńge. Sondaı-aq Semeıdiń  «Elimaı» fýtbol klýby kommersııalyq emes aksıoner­lik qoǵam bolyp qaıta qurylady. Ispanııanyń «Real Madrıd», «Barselona», Germanııanyń «Baıer 04» sııaqty tegeýrindi klýbtardyń úlgisin zerdelep, osyndaı sheshim qabyldandy. Endi jańa baǵytta «Elimaıdyń» 100 mıl­lıon aksııasy shyǵarylyp, klýbtyń bas­qarý ashyqtyǵy men qarjylyq turaq­tylyǵy artady, – deıdi fýtbol federasııasynyń bas hatshysy.

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi «Astana», «Atyraý», «Ordabasy», «Turan», «Kaspıı» fýtbol klýbtary da jekeshe­lendirýge usynylǵan uıymdardyń tiziminde turǵanyn málim etti.

Bıyl qazan aıynda Qyzylor­danyń «Qaısar» fýtbol klýby jekeniń quzyretine ótti. Jergilikti kásipker «TAU Group LTD» kompanııasynyń jetekshisi Imanǵalı Qozbaqov klýbtyń jańa qojaıyny atandy. Jaqynda «Kaysar Arena» stadıony paıda­lanýǵa berildi. Qyzylorda ákimdigi endi fýtbol akademııasy salynady dep, jer te­limin de syzyp bergen. 12 mlrd teń­ge ınvestısııa tar­ty­lyp, fýt­bol akademııasynyń qurylysy jandanady.

Qyzylordalyq klýbtyń izin ala Petropavldyń «Qyzyljar» fýtbol klýby da jekeshelendi. Jekeniń qolynan qarjylandyrý tetigin iske qosqan klýb sporttyq brendti nyǵaıtyp, ınfraqurylymdy kúsheıtip, aktıvterin berý týraly kelisim jasasty. Teriskeıdegi komandanyń ınvestory endi kásipker Sergeı Kan bolady. Fýtbol klýbyn Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigimen birlesip qarjylandyrý týraly ýaǵdalastyq ta bar. Fýtbol­shy­lardyń zamanaýı keshende shyńdalýyn qamtamasyz etý maq­satynda jańa sporttyq baza salý jos­parlanyp otyr. Joba júzege assa, klýbtyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıady. Petropavl qalasyn­daǵy «Qarasaı» stadıony klýbtyń senimgerlik basqarýyna beriledi. Qazir ýákiletti organdarmen kelisý rásimderi júrgizilip jatyr. Stadıondy klýbtyń basqarýyna berý ınfraqurylymdy tıimdi paı­da­lanýǵa, oqý-jattyǵý jıynyn ótkizýge qolaıly bolady. Sonymen qatar  óńirde fýtbol sportynan is-sharalardy uıymdastyrýdy kúsheıtedi.

«Qyzyljar» fýtbol klýbynyń bas menedjeri Álisher Apsalamov elimizdiń birqatar fýtbol klýbynda, sondaı-aq «Sarajevo» (Bosnııa jáne Gersegovına), «Cardiff City» (Ulybrıtanııa, Ýels) klýbtarynda eńbek etip, tájirıbe jınaǵan maman. Ol da fýtbol klýbtarynyń memleketke arqa súıemeı, jekeshelenip, tabys tabýǵa umtylýy zaman talaby ekenin alǵa tartty.            

– «Qyzyljar» fýtbolshylary oqý-jattyǵý jıyndaryn Túrkııada ótkizedi, bir jarym aıdaı jattyǵý jasaıdy. Túrkııa saparynda koman­danyń kelesi maýsymǵa quramy aıqyndalady. Klýb menedjmenti otandyq ári halyqaralyq naryqty zerdelep, fýtbolshylardyń áleýetin muqııat taldap, irikteý júrgizedi,– deıdi  Á.Apsalamov.

Fýtbol klýbtaryn jekeshe­lendirý basqarýdyń tıimdiligin arttyryp,  qarjylyq turaqtylyq­ty nyǵaıtyp, óńirdiń sporttyq ınfraqurylymyn damytýǵa ınves­tısııa tartýǵa serpin beredi. Týrızm jáne sport mınıstrli­giniń deregin­she, elimizde 25 760 sport nysany jumys isteıdi. Onyń ishinde 23 678-i – memlekettik, 2 082-si – jekemenshik. Sport ınfraqurylymymen qamtý jyl saıyn ósip, 55,1%-ǵa jetti. Dene shynyqtyrý jáne sportty damytý tujyrymdamasyna sáıkes, bul kórsetkishti 2029 jylǵa qaraı 65%-ǵa jetkizý kózdelgen. Bıylǵy toǵyz aıda 35 sport nysany paıdalanýǵa berildi, jyl sońyna deıin taǵy 67 nysannyń qurylysy aıaqtalady. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, oblys ortalyqtarynda demeýshilerdiń qarajaty esebinen jańa fýtbol stadıondarynyń qury­lysy men qaıta jańartý jumys­tary júrgizilip jatyr. Qyzyl­orda qalasynda 11 myń kórer­menge arnalǵan ÝEFA talap­tary­na saı zamanaýı stadıon paıda­lanýǵa berildi. Astanada 3 600 oryndyq stadıonnyń qurylysy júrip jatyr. Sonymen qatar óńirlerde taǵy 14 jańa stadıonǵa ar­nalǵan jobalyq-smetalyq qu­jat­tama ázirlenip jatyr. Mı­nıstrlik balalarǵa arnalǵan fýtbol alańdaryn salý josparyn beki­tip, jergilikti bıýdjet pen ınvestı­sııa esebinen 685 jobany qolǵa aldy.

Fýtbol oıyny elimizde keń qanat jaıyp, jyldan jylǵa aıaq dopqa áýestigi artqan jastardyń qatary qalyńdap keledi. Buǵan salany damytýǵa qyrýar qarjy bólinýi de septesip otyr. Keıingi alty jyldyń ishinde sportty  órkendetý isine memleket qazynasynan 1,4 trıl­lıon teńge jumsalǵan. Statıstıkalyq derekke sensek, Orta Azııa elderin bylaı qoıǵanda, Kanada, Norvegııa, Nıderland elderi dál bizdeı sportqa qarjy bólmeıdi.

Memleketke masyl bolmaı, menedjmentti máıek etip paıdaǵa kenelip otyrǵan ázirge bizde bir ǵana klýb bar. Ol – Almatynyń «Qaıraty». Ras, jetpis jyldyq jylnamasy bar klýbtyń basyna baq birden ornaı qoıǵan joq. Qaırat Boranbaev qamqorlyǵyna alǵanǵa deıin «Qaıratty» ala quıyn qaqpaqyldap talaı márte alasapyranǵa saldy. Qarjylyq qıyndyq ta týyndady. Al búginde almatylyq klýbty kúlli Eýropa tústep tanıdy. О́ıtkeni «Qaırat» tuńǵysh ret ÝEFA Chempıondar lıgasynyń irikteý raýndynan ótip, jalpy kezeńde baq synap júr. Dúbirli dodada ótkizgen tórt matchtan keıin ázirge bir upaı ǵana oljalady. Esesine qarjylaı alǵan syıaqysy qomaqty – 20,95 mıllıon eýro. Alda áli de tórt match bar. Eger jeńiske jetse 2,1 mıllıon eýro, teń oınasa 700 myń eýro syıaqyǵa keneledi.  Q.Boranbaev klýbtyń bıylǵy Chempıondar lıgasynda tapqan qarjysyna Almatydan taǵy bir fýtbol akademııasyn salýdy mejelep otyrǵanyn aıtady. «Qaırattyń» fýtbol akademııasynyń túlekteri el fýtbolynyń órkendeýine zor úles qosyp keledi. Akademııa túlegi, 17 jasynan-aq ulttyq quramanyń oıynshysy atanǵan Dastan Sátbaev kelesi jyldyń kúzinen londondyq «Chelsıde» shyńdalady. «Qaırattyń» qaqpashysy Temirlan Anarbekovke de Eýropanyń eńseli klýbtary­nyń kóńili aýyp otyr. Fýtbol skaýttarynyń «Qaırat» akademııa­synda shyńdalǵan oıynshylarǵa saýyn aıtyp, sálem joldaıtyn kún de alys emes.

Eýropadaǵy tańdaýly klýbtar jyldyq paıdasyn negizinen tele­vızııalyq kórsetilimnen, jan­kúıerlerdiń ár matchty tama­shalaýǵa satyp alatyn bıletinen, demeýshilerden, oıyn kezinde satylatyn sýsyndar men túrli taǵamnan aıyrady. Osyndaı júıeli jolǵa qoıylǵan jospardan túsken mol qarjy komanda ujymynyń shyǵynyn jaýyp, klýbtyń ıeligin­degi akademııanyń nyǵaıýyna da jumsalady. Tipti stadıonnyń kem-ketigin de memleketke alaqan jaımaı ózderiniń tabysy esebinen bútindeıdi. Keıbir klýbtar 36 myń kórermen erkin sııatyn stadıon tarlyq etedi dep, 62 myń jankúıer syıatyn jańa sport keshenin salyp («Tottenhem», London) tolaıym tabysqa kenelip otyr. Biz otyz jylda úsh stadıon ǵana saldyq. Fýtbol klýbtaryn endi-endi jekeshelep, memleketke arqa súıeýden aıyrýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Qansha degenmen, fýtbol klýbtaryn jekeshelendirý – salany sapaly, tıimdi, básekege qabiletti etýge bastar birden-bir jol. Bul óz­geris fýtboldy shynaıy bıznes­pen ushtastyryp, turaqty tabys pen nátıjeniń kepili bola alady.