Saýmaldan jasalǵan balmuzdaq ulttyq ınnovasııanyń bastaýy sekildi kórinedi. Nege deseńiz, qazaqy taǵamdardan jańa ónim oılap tabý úlken jetistik qana emes, aýyl ekonomıkasyn túrlendirýdiń bir sheshimi. 2019 jyly otbasy ataqonysyna oralǵan Raıgúl Zakarııa biraz qıyndyqqa tap bolady. Beıtanys ortaǵa birden sińip ketý ońaı emes. Kásip bastaýǵa qarjy kerek. Degenmen ol bul synaqty múmkindikke aınaldyra bildi. Qazaqtyń qazynasy – sút ónimderin óndirýdi qolǵa alǵan kásipker búginde qymyz, saýmal, qurt, jent, irimshik syndy ónimderdi naryqqa shyǵaryp otyr.
– Bul tek qana taǵam emes, ata-babadan jetken dástúrge degen qurmet. Árbir qurt pen jenttiń artynda analarymyzdyń qoltańbasy bar. Biz sony umytpaı, zamanǵa laıyqtap damytýymyz kerek. Saýmal – jaı ǵana sýsyn emes, shıpasy mol, dárýmenge baı tabıǵı ónim. Ásirese asqazan, baýyr, ókpe aýrýlaryna paıdaly ekenin halyq erteden bilgen. Búginde adamdar jasandy táttiler men gazdalǵan sýsyndarǵa áýestenip ketti. Al saýmaldyń árbir jutymynda tabıǵattyń kúshi bar. Sondyqtan osy sýsyndy jańa qyrynan usynyp, balmuzdaqqa aınaldyrdym, – deıdi kásipker.
Bul – dástúrdi saqtap qana qoımaı, jastarǵa paıdaly ári dámdi ónim usynýdyń bir joly. Saýmaldy kúndelikti tutyný aǵzany sergitedi, boıǵa kúsh-qýat beredi. Qazir kásipker ulttyq baılyqty dáriptep, árbir úıdiń dastarqanyna jetkizýdi kózdeıdi. Saýmaldan jasalǵan balmuzdaqtyń basqa balmuzdaqtardan aıyrmashylyǵyn aıtyp, ónimdi dáripteý jumysy júrip jatyr. Dástúrli sýsyn men qazirgi zamanǵy tehnologııany úılestirgen ónim tutynýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyra bastady.
«Alǵash ret saýmaldan jasalǵan balmuzdaqty kórgende tańǵaldym. Dámi jeńil, tabıǵı, eń bastysy – densaýlyqqa paıdaly. Mundaı ónimderdi balalarymyzǵa erkin beremiz», deıdi aýyl turǵyny Aıgúl Seıitqyzy.
Medısına salasynyń mamandary saýmaldyń adam aǵzasyna tıgizer paıdasyn jıi atap ótedi. Taldyqorǵandyq dáriger-terapevt Dınara Qanatqyzynyń pikirinshe, jańa ónim balalardyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa kómektesedi.
«Saýmal – baýyr men asqazan aýrýlaryna, júıke júıesin qalpyna keltirýge taptyrmas em. Onyń quramynda amınqyshqyldary men dárýmender mol. Aǵzanyń tózimdiligin arttyryp, ımmýnıtetti kúsheıtedi. Qazirgi ýrbanızasııa dáýirinde tabıǵı ónimderdiń qundylyǵy eselenip otyr», deıdi dáriger.
Aıta keteıik, saýmaldyń tynys joldary aýrýlaryna qarsy áseri bar ekeni, tipti ókpe týberkýlezimen kúreste paıdaly ekendigi ǵylymı eńbekterde baıandalǵan. Sondyqtan tutynýshylar qyzyǵýshylyq artyp keledi. Raıgúl Zakarııa «Bir aýyl – bir ónim» jobasyna eki jyl qatarynan qatysyp, kásibin keńeıtýge serpin aldy.
«Aýylda turaqty jumys bolsa, jastar da týǵan jerin tastamaıdy. Meniń armanym – Sarqan ónimderin el ǵana emes, shetel de tanýy. Bizdiń maqsat – aýyl turǵyndarynyń shaǵyn bıznesin damytyp, jergilikti brend qalyptastyrý. Raıgúl apamyzdyń isi – osy baǵdarlamanyń naqty nátıjesi. Saýmaldan balmuzdaq jasaý – tyń bastama, ol aýyl kásipkerliginiń jańa baǵytyn kórsetip otyr», deıdi aýdandyq ardagerler alqasynyń tóraǵasy Edilbek О́mirbek.
Kásipkerdiń aldaǵy maqsaty – óndiristi keńeıtip, jańa ónim túrlerin shyǵarý, sonymen birge aýyl turǵyndaryna qosymsha jumys oryndaryn ashý. Bul tek qana jeke kásiptiń damýy emes, búkil aýyldyń áleýmettik jaǵdaıyna oń áserin tıgizbek.
Búginde tabıǵı ónimge suranys artyp otyr. Al ony dástúrli ulttyq taǵamdarmen ushtastyra bilý – erekshe eńbekti qajet etedi. Raıgúl Zakarııanyń tabandy eńbegi, saýmaldan jasalǵan balmuzdaq sııaqty jańashyl ónimderi – aýyldaǵy kásipkerliktiń jańa tynysy, umyt qalǵan dástúrdiń qaıta oralýy. Bul úlgi – bir adamnyń jetistigi ǵana emes, aýyl ekonomıkasynyń damýyna, ulttyq taǵamdardyń qaıta jańǵyrýyna jol ashatyn ıgi bastama.
Jetisý oblysy
