Energııany saqtaý júıesi degenimiz – artyq óndirilgen elektr qýatyn saqtap, qajet ýaqytta qaıta paıdalaný múmkindigin beretin aqyldy tehnologııa. Qarapaıym tilmen aıtqanda, bul júıe ártúrli kózden alynǵan energııany qoryna jınap, suranys artqanda qaıta shyǵaratyn akkýmýlıator ispetti. Mundaı júıe jańartylatyn energııany turaqtandyryp, elektr jelisindegi júktemelerdi teńestiredi. Mamandardyń aıtýynsha, energııa saqtaý júıeleri birneshe mańyzdy artyqshylyqqa ıe. Birinshiden, olar elektr jelisiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Ekinshiden, shyǵyndardy azaıtyp, qýatty tıimdi paıdalanýǵa jol ashady. Úshinshiden, syrttan keletin energııaǵa táýeldilikti tómendetedi. Bul energııany óte kóp qajet etetin jasandy ıntellekt júıeleriniń qaryshtap damyp jatqan kezeńinde eń kerek joba.
Álem elderi bul tehnologııanyń bolashaǵyn áldeqashan túsinip, jappaı engizýge kirisken. Estonııada 26,5 megavatt/51 megavatt-saǵattyq «BESS» jobasy iske qosylýǵa daıyn. Shveısarııada 65 megavatt-saǵattyq júıe qurylysy júrip jatyr. Al Grekııa, Fınlıandııa, Bolgarııa elderi jalpy qýaty 1,5 gıgavatt-saǵattan asatyn jobalardy júzege asyrýdy josparlap otyr. Munaıly elderdiń ózi – Birikken Arab Ámirlikteri men Saýd Arabııasy kún jáne batareıa júıelerin úılestirip, jańartylatyn energııa naryǵyna bet bura bastady. Bul úrdis – álemniń energetıkalyq qurylymynda ózgeris júrip jatqanyn kórsetedi.
Elimizdegi joba da osy jahandyq baǵytpen úndes. Investısııa kólemi shamamen 350 mıllıon AQSh dollaryna baǵalanyp otyr. Bul qarajattyń ıgerilýi el ishinde jumys oryndaryn ashyp, ınjenerlik jáne sıfrlyq mamandyqtarǵa suranysty arttyrady. Eń bastysy elimizde alǵash ret energııa saqtaý júıelerin jergilikti deńgeıde óndirý múmkindigi týady. Bul jańartylatyn energııa kózderin tıimdi paıdalanýǵa, energııa tapshylyǵyn azaıtýǵa jáne elektr jelisindegi turaqsyzdyqty sheshýge kómektesedi.
Sarapshylardyń sózinshe, kez kelgen jańa tehnologııa sekildi, mundaı jobanyń da táýekeli bar. Alǵashqy ınvestısııa kólemi joǵary, al qaıtarym merzimi uzaq. Batareıa óndirisinde ekologııalyq talaptar qatań. Qaldyqtardy óńdeý máselesi de qatar sheshilýi kerek. Sondaı-aq lıtıı men basqa sırek metaldardyń baǵasy álemdik naryqta qubylyp turatyndyqtan, shıkizatqa táýeldilik táýekelin eskergen jón. Alaıda mamandar bul qıyndyq jobanyń strategııalyq mańyzyn tómendetpeıdi degen pikirde. Sebebi elimizdiń tabıǵı áleýeti men geografııalyq jaǵdaıy energııa saqtaý tehnologııasyn damytýǵa qolaıly.
«Materıaltaný men ınjenerııa salasyndaǵy jańa zertteýler energııa saqtaý júıelerin (BESS) tıimdi ári uzaq ýaqytqa shydamdy, ekologııalyq turǵyda qaýipsiz etýge kómektesip jatyr. Qazir álemde energııa kózderin jańǵyrtý, ıaǵnı kómir men munaıdan taza energııaǵa kóshý júrip jatyr. Osyndaı kezde jańa tehnologııalar eldiń damýy men táýelsizdigin anyqtaıtyn basty faktorǵa aınalady. Elimizde bul baǵytty damytýǵa jaqsy múmkindik bar. Sebebi akkýmýlıator jasaýǵa qajetti lıtıı, katod materıaldary, basqa da mańyzdy elementter jetkilikti. Sonymen qatar Nazarbayev University sııaqty joǵary oqý oryndary men zertteý ortalyqtary osy salaǵa ǵylymı negiz daıyndap, tehnologııany jetildirýge atsalysyp jatyr. Qazir eń mańyzdysy – shıkizatty qazyp, shetelge satý emes, sol shıkizatty ózimiz óńdep, daıyn ónimge aınaldyrý. Iаǵnı lıtıı men basqa materıaldardy baıytý, óńdeý, akkýmýlıator bólshekterin shyǵarý jáne sol baǵytta zertteý jumystaryn júrgizý qajet. Eger osy tolyq óndiristik tizbek jolǵa qoıylsa, elimiz álemdik naryqta óz ornyn nyǵaıtyp, taza energııa men ekologııalyq ekonomıkaǵa kóshý isine úlken úles qosady. Sondaı-aq sıfrlandyrý salasynyń damýyna jaǵdaı jasaıdy», deıdi Nazarbayev University professory Jumabaı Bákenov.
Memorandýmǵa Vashıngton qalasynda ótken C5+1 bıznes-konferensııasynda qol qoıyldy. Joba Qazaqstannyń energetıkalyq aýysý strategııasyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq. Ol eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtyp, jańartylatyn energııa kózderin ıntegrasııalaýǵa múmkindik beredi. «Clearbrook» kompanııasy vırtýaldy elektr stansalary men energııa saqtaýǵa arnalǵan tehnologııalardy usynsa, «AG-Tech» – eldiń energetıkalyq ınfraqurylymyna sıfrlyq sheshimderdi beıimdeý men ıntegrasııalaýdy qamtamasyz etedi.
«Bul joba elimiz úshin strategııalyq mańyzǵa ıe. Ol sıfrlyq ınfraqurylym men ulttyq tehnologııalyq jobalardy júzege asyrýda mańyzdy sanalatyn turaqty ári senimdi energııa júıesin qurýǵa múmkindik beredi» deıdi Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev.
Energııa saqtaý júıeleri zaýyty elimizde jańartylatyn energııany jınaqtaý mádenıeti men sıfrlyq óndiris mádenıetin damytady. Bolashaqta elimiz energııany «óndirý – saqtaý – paıdalaný» qaǵıdasyna negizdelgen jańa modelge ótedi. Bul óz kezeginde energetıkalyq turaqtylyqty kúsheıtip, kómir men gazǵa táýeldilikti azaıtady.
«Qazaqstan energetıkalyq táýelsizdigi men sıfrlyq ınfraqurylymyn nyǵaıtý baǵytynda batyl qadam jasap jatyr. «Clearbrook Energy Solutions» kompanııasy Qazaqstan Úkimeti jáne «AG-Tech» kompanııasymen seriktestik ornatýǵa múmkindik týǵanyna qýanyshty. Bul seriktestik Qazaqstannyń sıfrlyq ekonomıkasyn damytý men taza energııaǵa kóshýiniń negizi bolatyn zamanaýı energııa saqtaý tehnologııalaryn jergiliktendirýge baǵyttalǵan» deıdi «Clearbrook» kompanııasynyń Ortalyq Azııadaǵy tóraıymy Marsııa-Elızabeta Krıstıan Favale.
