Joǵary mektep: halyqaralyq áriptestik

Qujatqa qol qoıý rásimi el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Amerıka Qurama Shtattaryna barǵan resmı sapary barysynda ótti. Osylaısha, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnı­ver­sıtetiniń rektory Darhan Ahmed-Zakı men Arizona State University jahandyq akademııalyq bastamalar jónindegi vıse-prezıdenti Djýlııa Rozen áriptestik keli­simge qol jetkizdi.

Bul kelisim elimiz úshin tómen­degi­deı múmkindikter beredi. Birin­shiden, halyqaralyq qos dıp­lom baǵdarlama­sy (3+1 formaty) aıasynda stýdentter 3 jyl Qa­zaq­standa jáne 1 jyl AQSh-taǵy Arizona State University-de oqıdy. Baǵdarlama aıaqtalǵan soń stýdentter M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti men Arizona State University-diń «Kompıýterlik ǵylymdar / In­formatıka» mamandyǵy boıyn­sha eki dıplom alyp shyǵady. Ekin­shiden, Qazaqstanda alǵash ret AQSh-tyń ASU modeline negiz­delgen joǵary jetistikti stýdentterge arnalǵan kolledj ashylady. Kolledj aıasynda zertteý joba­lary men kóshbasshylyq daǵdy­lardy damytýǵa baǵyttal­ǵan baǵdar­lamalar júzege asady. Sondaı-aq baǵdarlama sheńbe­rin­de memlekettik qoldaý men tıisti shákirtaqy qarastyryl­ǵan. Úshinshiden, ǵylymı áriptestik pen tehnologııalardy damytý kóz­deledi. Bul rette taraptar sıfr­lyq bilim berý, ınjınırıng, menedjment, ekologııa jáne jasan­dy ıntellekt salalarynda birles­ken zertteýler júrgizýge, oqytý­shylardyń taǵylymdamasy men tá­­jirıbe almasýy jaıynda kelisti.

«ASU ýnıversıtetimen keli­simge qol qoıý – bizdiń ýnıver­sıtetimiz ben Qazaqstannyń jo­ǵa­ry bilim júıesin­degi tarıhı oqı­ǵa bolyp sanalady. Biz amerı­ka­lyq bilim standarttaryn en­­giz­ip, «Honors College» jáne 3+1 qos dıp­lom baǵdarlamasyn iske qosa­myz. Bizdiń stýdentter elde jú­rip-aq álemdik deńgeıde bilim alady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen jú­ze­ge asyp jatqan bilim salasyndaǵy áriptestik baılanystar keleshekte óziniń úlken jemisin bereri sózsiz. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan sheteldik ýnıversıtetter fılıaldaryn ashý jumys­tary aýqymdy strategııalyq maq­satqa negizdelgen. Ol birinshi kezekte álemniń eń damyǵan bilim júıesiniń qataryna qosylý. Sol arqyly keıin bilikti de táji­rıbeli ári joǵary kásibı mamandar daıar­­laý. El Prezıdenti Joldaýda aıtyp ótkendeı aldyna bıik maqsat­tar qoıyp otyr. Sonyń biri – ekonomıkasy damy­ǵan álemdegi ozyq memleketterdiń kóshine ený. Osy jospardy iske asyrý úshin Memleket basshysy naqty josparlar men mindetter belgiledi. Onyń ishinde otandyq eńbek naryǵyn kásibı mamandarmen tolyqtyrý bar. О́z kezeginde bizdiń ýnıversıtet elimizdiń ońtústik aımaǵyn sapaly tehnıkalyq kadrmen qamtamasyz etýde úlken ról atqarady. Ásire­se elmen birge damyp kele jat­qan respýblıkanyń úshinshi mega­po­lısindegi kásiporyndarǵa qa­jetti mamandar daıarlaý – bizdiń oqý ornynyń enshisindegi mańyzdy min­det. Qazirdiń ózinde jergilikti óndiris oryndarymen ýnıversıtet arasynda stýdentterdiń oqý-tájirıbe almasýy boıynsha ke­lisimder júzege asyp keledi. So­nyń aıasynda stýdentter aýdıtorııa­da alǵan bilimderin zaýyt-fabrıkalarda tájirıbe júzinde shyńdap oqý bitirgenshe naǵyz bilikti kadr bolyp daıarlanyp shyǵady. Bu­ǵan Shymkent qalasynyń ákimdigi úlken qoldaý bildirip otyr. Endigi kezekte sheteldiń ozyq damyǵan oqý baǵdarlamasy elimizdiń bilim júıesi sheńberinde iske asyp, dıplomy kez kelgen elde mo­ıyndalatyn myqty mamandar daıarlanady. Bul strategııalyq qadam Prezıdent bastamasy men tapsyrmasynyń oryndalyp jatqanyn kórsetedi», dedi M.Áýezov atyndaǵy OQÝ rektory Darhan Ahmed-Zakı.

О́z kezeginde ASU prorektory­nyń keńsesi janyndaǵy jahan­dyq aka­de­mııalyq bastamalar jó­nindegi vıse-pre­zıdent Djýlııa Rozen Arizona State University Qazaqstanmen yntymaqtastyq­tyń jańa kezeńin bastaǵanyna qýanysh­ty ekenin jetkizdi. Ol sondaı-aq ortaq bilim berý baǵdarlamalary, zertteý jáne akademııalyq utqyrlyq AQSh pen Ortalyq Azııa arasyndaǵy «altyn kópir­ge» aınalyp, stýdentter men oqytýshy­larǵa naqty múmkindikter ashatynyna senim bildirdi.

M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaq­stan men Arızona shtaty ýnıversıtet­teri kelisimdi kezeń-kezeń boıynsha halyq­aralyq seriktestermen birlesip júrgizýge ýaǵdalasty.

Jalpy, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jýyrda ótken «Qa­zaq­stan – aka­de­mııalyq bilim aıma­ǵy» strategııalyq serik­­tester forý­mynda bilim sala­syn­daǵy halyqaralyq áriptestikti keńeıtý­degi maqsat qazirgi zaman­nyń tehno­logııalyq jetistigi – jasandy ıntellekt, sıfr­lyq júıe sekildi jańashyl­dyq­tardy meń­gerip, óz elimizde jan-jaqty damytý ekenin aıtqan bolatyn. 

«Qazaqstan tehnologııasy ozyq el bo­lýǵa nyq qadam bas­­ty. Bul – bizdiń jańa ulttyq bol­­my­symyzdyń asa mańyzdy bó­ligi dep aıtsaq, qate bolmaıdy. Búgin spıkerler jasandy ıntel­lektiniń jahandyq ortaq progres­ti órge súıreıtin jańa qozǵaý­shy kúsh retindegi róline basa mán berdi. Shyn máninde, osy bire­geı tehnologııanyń arqasynda adamzat alǵa qaraı qaryshty qadam jasaı alady. 2030 jylǵa qaraı JI álemdik IJО́ kólemin 15 trıllıon dollardan asa ulǵaıtady dep boljanyp otyr. Biraq jasandy ıntellektiniń damýynan eń kóp paıdany qaı el kóredi? Bul – óte qyzyqty saýal. Ony tereń zer­delep, sarap­taý qajet. Jaýaby asa qıyn kórinbegeni­men, bul másele adamzat keleshegi­men tikeleı baılanysty ekenin mo­ıyndaýymyz kerek. Qazaqstanda jasandy ın­tellektini damytý jáne basqa salalarmen jan-jaqty ıntegrasııalaý eń joǵary strategııalyq basymdyq sanalady. Qazaqstan jahandyq bilim naryǵynyń bir bóligine aınalýdy kózdep otyr. Sondyq­tan aldymyzǵa kúrdeli, alaıda asa mańyzdy maqsat qoıdyq. Oǵan jetý úshin álemniń 40 jetekshi ýnıversıtetimen seriktes­tik ornatylyp, elimizde sheteldik joǵary oqý oryndarynyń 33 fılıaly ashyldy. Shetel ýnıversıtetteriniń fılıalyn ashý ınjenerlik jáne IT bilimdi damytý maqsatymyzǵa tolyq saı keledi», dedi Memleket basshysy.

Bul oraıda M.Áýezov atyn­daǵy Ońtús­tik Qazaqstan ýnı­ver­sıtetinde IT salasyn ıgerýde kópte­gen jetistikke qol jetkizdi. Máselen, atalǵan oqý ornynyń áleýmettik jáne tárbıe jumysy jónindegi prorektory, basqarma múshesi Ǵanı Besbaev­tyń aıtýynsha, ýnıversıtette «AI-sana» jobasy qolǵa alynyp, sonyń aıasynda kóptegen jumys atqaryldy. Bul joba bilim berý, ǵylymı zertteý jáne startap-kásipkerlikti jasandy ıntellekt tehnologııalary arqyly biriktiredi. Baǵdarlama birneshe kezeńdi qamtıdy. Onda  bazalyq daǵdylardan bastap, startaptar qurýǵa deıingi múmkindikter qarastyrylǵan. Joba salalyq mindetterdi oryndaýǵa, sondaı-aq agrarlyq, energetıkalyq jáne ınjenerlik baǵyttardaǵy naqty problemalardy JI kómegimen sheshýge arnalǵan.

Sonymen qatar ýnıversıtet­tiń ın­novasııalyq jobalar orta­lyǵy jasandy ıntellektini bilim úderisine engizý jumys­taryn jal­ǵastyryp jatyr. Elektron­dyq kitaphanaǵa ıntellektýaldy izdeý júıesi, smart-kampýs element­teri jáne stý­dentterdiń úlgerimin boljaýǵa arnalǵan analıtıka­lyq modelder ázirlený ústinde.

Osylaısha, M.Áýezov atynda­ǵy Oń­tús­tik Qazaqstan ýnıversı­teti óńirlik deń­geıde ǵana emes, respýblıka boıynsha da jasandy ıntellekt mamandaryn daıarlaýda mańyzdy orynǵa ıe bolyp otyr. Mundaǵy basty maqsat – zama­naýı tehnologııalardy meńgergen, eń­bek naryǵynda básekege qabiletti kásibı mamandar daıarlaý jáne sol arqyly elimizdegi sıfrlyq transformasııaǵa úles qosý.

Bıyl Jumysshy mamandyqta­ry jyly. Ol – Prezıdenttiń tapsyrmasymen eli­mizde júrgizilip jat­qan jumysshy mamandyq­tar­­dy qoldaý saıasatynyń nátı­jesinde iske asyp otyr. Memleket bas­­shysy bul týraly Qazaqstan halqy­na arnaǵan Joldaýynda aıtyp ótken bolatyn. «Men 2025 jyldy Jumysshy mamandyqtary jyly dep jarııaladym. Qazir elimiz­de myńdaǵan jumys orny bos tur. Túrli salada, tipti, jala­qysy edáýir joǵary jumys oryndary bar. Bul oryndardy shetelden kelip jatqan adamdar tol­tyrýda. Jyl ­saıyn myńdaǵan ınjener, qurylysshy jáne aýyl sharýashylyǵy mamany oqýyn bitirip shyǵady. Olarǵa bilim berý úshin memleket qomaqty qarajat bólip jatyr»,  degen edi Prezıdent.

Osy rette M.Áýezov atyndaǵy OQÝ kolledjinde eńbek naryǵy­nyń suranysyna sáıkes jańa maman­dyqtar paıda boldy. Atap aıtqanda, 2025–2026 oqý jylynda tiginshi, tehnıkalyq jáne kórkemdik eskızderdi oryndaý­shy, aspaz sııaqty ju­mysshy mamandyqtar boıynsha talapkerler qabyldandy. Sonymen qatar kolledj jáne jumys berý­shi kásiporyndar arasyndaǵy yn­tymaqtastyqty kúsheıtý maqsa­tynda  jumys berýshilerdiń tapsyrys sany ulǵaıtyldy. Kolledj­de dýaldy oqytý júıesi de keńi­nen engizilgen. 2025–2026 oqý jylynda kolledjde 78 kásip­oryn jáne 381 stýdentpen úshjaqty kelisim­­shart jasaldy. Bul júıe stýdentterdiń naq­ty óndiris salasynda tájirıbe jınaqta­ýyna múmkindik beredi. M. Áýezov atyn­daǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıver­sıteti­niń kolledji aldaǵy ýaqytta halyqara­lyq salalyq akkre­dıt­teýden ótýdi, jumys berýshi­ler­diń tapsyrysy negizinde mamandar daıarlaýdy ulǵaıtýdy jáne qol­dan­baly bakalavrıat boıynsha jańa mamandyqtar ashýdy josparlap otyr.

«Hakim Abaı óz sózinde: «Teginde, adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq» degen bolatyn. Sondyqtan biz ulylar qal­dyrǵan amanatqa adaldyq tanytyp, ór­kenıet pen ǵylymdy ushtastyrǵan el bolýymyz kerek. Ýnıversıtet búgingi eńbek naryǵyna saı mamandar daıyndaıtyn ustahana. Jańa tehnologııalar men so­ǵan sáıkes paıda bolǵan jańa mamandyq­tar qazirgi eńbek naryǵy­nyń surany­syn qalyptastyrady. Bul kúnde IT salasyn, jasandy ıntellektini meńgergen mamandar alǵa shyǵyp keledi. Jalpy, keleshekte sıfrlyq tehnologııanyń arqasynda kóptegen mamandyq joıylýy múmkin. Qazirdiń ózinde robottar kásiporyndarda biraz jumysshylardy qyzmetinen yǵys­tyrdy. Jyldan-jylǵa sıfr­lyq tehnologııa jeti­lip ke­ledi. Kóptegen sala robot­tandy­ry­lyp, avtomattandy­ry­lyp jatyr. Ádettegi mamandyqtardyń ornyn sıfrlyq júıe almas­ty­rýǵa kóshti. Negizinde jasan­dy ınte­llek­tini ǵylymı tehnıkalyq revolıý­sııanyń bir kezeńi desek bolady. Endigi kezekte Qazaq­stan­nyń joǵary oqý oryndary jańa suranysqa saı mamandar daıarlaýǵa daıyn bolý kerek. Birinshi kezekte mundaı tehnologııany biletin, shákirtterge úırete alatyn ýnı­ver­sıtettiń óziniń biliktiligi joǵary bolý­ǵa tıis. Sondyqtan Prezıdent bas­tamasy­men iske asyp jatqan bilim salasyndaǵy halyqaralyq áriptestiktiń mańyzy óte joǵary. Eń bastysy, ǵylym salasyndaǵy álemdik básekelestikte bizdiń elimiz kóshtiń sońynda qalmaýy tıis. Dúnıe júziniń eń ozyq ýnıversıtetteriniń fılıalyn ashý soǵan umtylýdyń bir kórinisi. Bilim salasyna salynǵan ınvestısııa eń tıimdi ınvestısııa. О́ıtkeni sol arqyly elimizdiń sapaly ult­tyq kadry qalyptasady. Ekono­mıkany órge súıreıtin naǵyz kúsh solar. Kóp jaǵdaıda memlekettiń baıly­ǵy adamı potensııalymen ólshe­nedi. El baılyqtaryn ıgerip, ınnova­sııalyq ónim shyǵaryp, sapaly servıstik qyzmet kórsetetin sol kásibı mamandar. Bul rette joǵary oqý oryndarynyń mindeti – sondaı bilikti she­berlerdi daıar­laý. Mine, osy maqsatqa oraı búgingi tańda memleket bilim salasyna  qatty kóńil bólip jatyr. Ozyq tehnologııany iske asyratyn mamandar. Al sol kásip ıelerin daıarlaıtyn ýnıversıtet. Endeshe, joǵary oqý oryndary búgingi zaman talaptaryna saı ózgerýge tıis», dedi Ǵ.Besbaev.