– Sergeı Pavlovıch, siz basqaryp otyrǵan kásiporyn óndiris kólemi boıynsha rekordtyq kórsetkishke jetkenin bildik. Solaı ma?
– Iá. «Shubarkól kómir» AQ bıyl qazan aıynda tarıhı rekord ornatty. Jalpy, kásiporyn – 1 573 myń tonna, al «Batys» razrezi 997 myń tonna kómir óndirdi. О́nimdi jóneltýden de rekord qoıyp, 1 528 myń tonna tıep jónelttik. Munyń ishinde jeke avtokóliktermen jóneltilgen kómir de bar. Táýligine orta eseppen 676 vagonǵa kómir tıep, jóneltip turdyq. Mundaı nátıjelerge komanda bir jeńnen qol shyǵaryp, jumyla kirisken jaǵdaıda ǵana qol jetkizýge bolady. О́ndiris, logıstıka, jalpy barlyq qurylym túgel baryn saldy.
– Jylytý maýsymy bastalyp ketti. Bıylǵy qysqa jetkilikti kómir bar ma?
– Osy tusta sheteldik naryqqa jáne ishki naryqtaǵy kommýnaldyq-turmystyq sala qajettiligine jóneltiletin kómir ekeýi eki bólek ekenin aıta ketken jón. Kommýnaldyq turmystyq qajettilikterge 1 tonna kómir óndirsek, ony óndirý barysynda 0-50 fraksııaly 2 tonna kómir shyǵardy. Jergilikti tutynýshylar osyndaı 0-50 mm (usaq surypty) kómirdi múldem almaıdy. Bizdiń kommýnaldyq-turmystyq salamyzǵa iri 0-300 fraksııaly jáne 50-300 surypty kómir kerek. Suranysqa ıe bolmaı qalǵan usaq fraksııaly kómirdi biz jyl boıy alys shetelderge jóneltemiz. Al kommýnaldyq-turmystyq sala ókilderi ózderine qajetti iri fraksııaly kómirge tapsyrystaryn jazdyń sońy, kúzdiń basynda bere bastaıdy. 2024 jylmen salystyrǵanda bıyl suranys 284 myń tonnaǵa tómendedi. Al qarasha týyp, qys túskende bárine shuǵyl kómir kerek bolady.
– Sonda, alys shetelderge Qazaqstanda ótpeıtin kómir jóneltile me?
– Iá, dál solaı. Kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge kómirdi suryptaǵan kezde, ekinshi ónim – 0-50 mm fraksııaly kómir alynady. Ishki naryqta bul ónimdi eshkim almaıdy. Sondyqtan ol túgeldeı eksportqa baǵyttalady. Tipti jylytý maýsymynda ishki naryqty irileý kómirmen qamdaý úshin biz osyndaı usaq kómir óndirýge májbúrmiz.
– Jazda kómirge suranys tómen dedińiz. Sebebi nede?
– Mysaly, biz jańa aıtqan kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge arnalǵan kómirdi mamyr men qyrkúıek aralyǵynda 1 525 myń tonnasyn jóneltýdi josparlaǵan edik. Is júzinde tek 1 089 myń tonna jóneltildi. Jospar men naqty tapsyrys arasyndaǵy aıyrma – 334 myń tonna kómir. Tipti 2024 jylǵy kórsetkishten 300 myń tonna az. «Qys shanańdy jaz saıla» degendi uqtyra almaı-aq qoıdyq. Bizdiń tutynýshylar jazda basqa sharýalarmen aınalysady. Kún sýytyp, qys túskende bári «kómir» dep shabylady. Sodan, joq jerden kómirge qatysty eshkimge kereksiz dúrbeleń týyndaıdy.
Onyń ústine, gazben qamtamasyz etý baǵdarlamalary tııanaqty iske asyrylyp, el aýmaǵynda kommýnaldyq-turmystyq kómirge degen suranys tómendep barady. Mysaly, 2021-2025 jyldar aralyǵynda osy kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge arnalǵan kómirge suranys 11 mln tonnadan 7,6 mln tonnaǵa deıin kemip, 31%-ǵa azaıdy. Eksport qyzmetine lısenzııalaý engizilip, kómir óndirmeıtin kompanııalardyń kómirdi shetelge shyǵarýy salynǵan tyıym da kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge kerek kómir kólemin aıtarlyqtaı azaıtty. Osyndaı kómirge ýaqytyly tapsyrys berip, jetkizip alý máseleleri oblystyq ákimdikterdegi jumys kezdesýlerinde jıi talqylanady. Energetıka mınıstrligi qyrkúıek aıynan bastap tipti kúndelikti jıyndarda baqylap otyr. Osy oraıda, kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge kerekti kómir jetkilikti ekenin basa aıtqym keledi. Munda tek suranys kúrt artqan tustaǵy logıstıka máseleleri ǵana týyndaýy múmkin.
– Sergeı Pavlovıch, osy oraıda siz basqaryp otyrǵan kásiporynnyń jalpy kómir jetkizilimderine keri áser etýi múmkin túıtkildi máseleler bar ma?
– Biz óndiris josparlaryn túzgende eki máseleniń mánine jete mán beremiz. Birinshisi – óndiris múmkindikteri, ekinshisi – «QTJ» UK» AQ magıstraldi jelileri men Qyzyljar jáne Shubarkól stansııalarynyń temirjoldaryndaǵy ótkizý qabileti. Qazir biz kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge kerekti kómirge túsken barlyq tapsyrysty túgel qabyldap jatyrmyz. Alaıda osyndaı qarbalas kezinde keıde logıstıka qyzmetiniń jumysy qıyndap ketýi ábden múmkin.
– Jaǵdaıdy qalaı túzetýge bolady? Kómirdi jóneltýde eshbir qıyndyqtar týyndamas úshin ne isteý kerek?
– Jumys júrgen jerde túıtkilder de bolyp turady. Bastysy – olardy ýaqytyly sheship otyrý kerek. Eger kommýnaldyq-turmystyq kómirdi tutynýshylar jyl boıy teńgerimdi alyp otyrsa, kúrt tapshylyq pen aıaqasty vagon jetispeýshiligi, jylytý maýsymy basyndaǵy dúrbeleńder týyndamas edi. Mundaı jaǵdaıda temirjol, logıstıkaǵa júkteme birkelki bólinip, óndiristik josparlardyń oryndalý tıimdiligi de artar edi. Osy oraıda, barsha tutynýshydan qarashany kútip otyrmaı, erterek kómir alyp, aldyn ala qamdanýdy ótinemin. Qazir birinshi kezekte ishki naryqty, kommýnaldyq-turmystyq sektordy iri fraksııaly kómirmen qamtamasyz etýge basymdyq beremiz. «Shubarkól kómir» AQ budan ári de logıstıkany jetildirip, seriktesterimen aradaǵy baılanysty nyǵaıtyp, tıimdiligin arttyrý baǵytyndaǵy jumysty jalǵastyra beredi. Basty mindet – Qazaqstan azamattaryn kómirmen ýaqytyly, úzdiksiz ári tolyq kólemde qamtý.
