Qazir qala quramyna qosylǵan eldi mekenderge qajetti ınfraqurylym tartý qolǵa alyndy. Sondaı-aq jańadan paıda bolǵan shaǵyn aýdandardaǵy kópqabatty úılerdi ınjenerlik-kommýnaldyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý isi de qarqyn alǵan. Osynyń barlyǵy da halyqtyń ıgiligi úshin júzege asyrylýda. Memleket basshysy atap ótkendeı, eldiń ekonomıkalyq ósimin respýblıkanyń árbir azamaty sezinýge tıis. Sondyqtan qazynadaǵy qarajat birinshi kezekte halyqtyń jaǵdaıyn kóterýge, ınfraqurylymdy damytýǵa jumsalýy mańyzdy.
Naqty málimetke júginsek, búginde shahardaǵy 81 eldi mekenniń 80-ine aýyzsý júıesi júrgizildi. 23 myń halqy bar Qursaı turǵyn alabyna aýyzsý qubyry tartyldy. Biraq merdiger qazylǵan jerdi rettep abattandyrý jumystaryn júrgizýi kerek. Sol úshin komıssııa nysandy qabyldamaı otyr. Ákimdik quzyryna ótpegen soń tizimge enbegen. Negizinde Qursaı eldi mekeniniń turǵyndaryna aýyzsý erterekte berilgen.
О́tken jyly atqarylǵan eń aýqymdy jumystardyń biri Bozaryq, Saıram, Qaıtpas-1 eldi mekenderine ınfraqurylym júıesi júrgizilip, 27 myń turǵyn taza aýyzsýmen qamtyldy. Sonyń nátıjesinde shaharda aýyzsýmen qamtylý deńgeıi 99 paıyzdan 99,5 paıyzǵa ósti.
Shymkent qalasy energetıka jáne ınfraqurylymdy damytý basqarmasy mamandarynyń málimdeýinshe, Shymkentte eldi meken sany 81-den áldeqaıda kóp. Biraq basqarma naqty statıstıkada 2018 jyly Shymkent megapolıs atanǵanǵa deıingi málimetke súıenedi. Keıingi bes-alty jyl kóleminde burynǵy eldi mekenderdiń janynan jańadan qonystar paıda boldy. Olardyń ózi derbes bir turǵyn jaıǵa aınaldy. Sol sebepti olarǵa jańa ataýlar berildi. Endigi kezekte keıin qosylǵan eldi mekenderdi ınfraqurylymmen qamtý únemi kún tártibine qoıylyp keledi. Sondyqtan da salaǵa jaýapty basqarma aýyzsýmen qamtý máselesinde júz paıyzdyq kórsetkishke tolyq qol jetkize almaı otyr. Sonymen birge burynǵy eldi mekenderdiń aýmaǵyndaǵy jer aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy egistik dalasy edi. Turǵyn úı salý maqsatynda egistik jeri ýchaskelerge bólinip, úıler salyndy. Turǵyndardyń ótinishimen sol úılerge aýyzsý qubyry tartylyp jatyr. Alaıda mamandardyń aıtýynsha, ınfraqurylym naqty qonys sanyna qaraı júrgizilýge tıis. Máselen, Ońtústik turǵyn alabynda myń shaqty jer ýchaskesi bar. Biraq úı salyp turyp jatqan otbasylar sany – otyz. Bir kezderi elektr jelisi, gaz taratý qondyrǵylary bos jatqan ýchaskelerden qoldy bolyp ketken. Basqarma taratqan málimetke súıensek, bıyl Shymkentte 4 eldi mekenge aýyzsý júıesiniń qurylysy júrgizildi. Endi Qyzyljar-2, Aqjaıyq, Qaıtpas-1-ge irgeles Turan turǵyn alaptarynyń abonentterin aýyzsý júıesine qosý jumystary qaldy. Ol bıyl jyl sońyna deıin aıaqtalýǵa tıis. Sondaı-aq bıyl Tekesý eldi mekenine 14 shaqyrym aýyzsý qubyry tartylyp, jergilikti halyq ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qamtyldy. Atalǵan nysan qurylysyna 100 mln teńge qarjy jumsaldy. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda merdiger mekemeler tegin qubyrlarmen qamtamasyz etti. Olardyń arasynda «Saryaǵash Aman», «Sheber-2», «Oımaq Qurylys» sekildi kompanııalar bar. Al qurylys jumystary «Sý qubyry jáne kanalızasııa basqarmasy» kommýnaldyq kásiporny tarapynan atqaryldy. Sol sekildi Aıkól eldi mekeninde de demeýshiler esebinen 18 shaqyrym sý qubyry tartylyp jatyr. Onyń qurylysyna 157 mln teńgeden astam qarajat jumsalmaq. Qala aýmaǵyndaǵy eldi mekender men turǵyn úıler sany jyldan-jylǵa ósip keledi. Bul oraıda aýyzsý júıesiniń qýattylyǵyn arttyrý máselesi týyndaı bastady. Osyǵan baılanysty aldaǵy ýaqytta shahardan 6 jańa sý jınaqtaǵysh qondyrǵysy salynatyn bolady. Odan bólek Tasken, Ońtústik, Aqjaıyq, Qazyǵurt stansasy, Jıdeli, Isfıdjab, Gıdrogeolog, Ormanshy eldi mekenderinde aýyzsý júıesi qurylysyn kezeń-kezeńimen bastaý josparlanyp otyr. Sondaı-aq 81 eldi mekenniń jıyrma altysy sý burý júıesimen qamtamasyz etildi.
Shymkent qalasy energetıka jáne ınfraqurylymdy damytý basqarmasynyń basshysy Rzabek Meńdiqulovtyń aıtýynsha, shaharda júzege asyrylǵan aýqymdy jobalardyń ishinde úlken dıametrli magıstraldy káriz júıesi kollektorynyń qurylysy erekshe. Quny 11 mlrd teńgege baǵalanǵan osy jobanyń nátıjesinde Shymsıtı, Asar-2, Aqjaıyq, Dostyq shaǵyn aýdandardyń shaıyndy sýlary magıstraldy káriz júıesine baryp quıylyp jatyr. Buryn ol joq kezde osy shaǵyn aýdandardyń 120 myń halqyna káriz júıesin paıdalanýǵa tehnıkalyq shart berilmegen edi. Turǵyndar osy magıstraldy káriz júıesi kollektorynyń qurylysyn uzaq kútti. Nysan byltyr aıaqtalyp bıyl halyqtyń ıgiligine paıdalanýǵa berildi. Endigi kezekte Turan men Bozaryq eldi mekenderiniń turǵyndary da ortalyqtandyrylǵan káriz júıesine qosyla alady. Basqarma basshysynyń sózinshe káriz júıesiniń bolýy megapolıske tán órkenıettiń belgisi. Sol sebepti jergilikti ákimdik bul baǵyttaǵy jumystardy aldaǵy ýaqytta kúsheıtýge baryn salady. Qazirdiń ózinde qosymsha bir káriz kollektory salynýda. Ákimdik belgilegen josparǵa sáıkes qalanyń Soltústik-batys eldi mekeninde káriz júıesiniń aýqymdy qurylysy bastaldy. Odan basqa shahardan aǵyp kelip jatqan shaıyndy sýlardyń kóptigine baılanysty qýattylyǵy 410 myń tekshe metrdi quraıtyn jańa káriz sýyn tazalaý qondyrǵysy ornatylmaq.
Qalanyń bas energetıgi R.Meńdiqulov shahardaǵy 81 eldi meken tolyǵymen elektr qýatymen qamtylǵanyn jetkizdi. О́tken jyly Asar-2, Bozaryq eldi mekenderinde tıisti qurylys jumystary qolǵa alynyp, nátıjesinde atalǵan turǵyn alaptyń halqy sapaly elektr energııasyn tutynyp otyr. Shymkentte qazir úsh qosalqy stansanyń qurylysy júrý ústinde: «Aqjar», «Badam», «Turan» qosalqy stansalary. Bul nysandar iske qosylǵan jaǵdaıda jeti eldi mekenniń jaryq qýattylyǵy artady. Búginde Qyzyljar-2, Aqjaıyq, Azat, Qursaı, Turan eldi mekenderiniń turǵyndaryn abonentteý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Ol bitken soń atalǵan eldi mekenderdegi 13 myń abonent sapaly elektr energııasyna qol jetkizedi. Basqarma basshysynyń málimdeýinshe 110 kV quraıtyn «Aqjar» qosymsha stansasyn salý 2019 jyly bastalyp, «saqaldy» qurylysqa aınalyp ketken edi. Qurylystyń uzap ketýine 2.5 shaqyrymdy quraıtyn kabel urlanyp, 500 mln teńge shyǵyn keltirilýi de sebep boldy. Elektr kabelin arnaıy tapsyryspen Reseıden ákelgenshe de biraz ýaqyt ótti. Deıturǵanmen, merziminen kesheýildegen jobaǵa qala ákimdigi úlken qoldaý bildirip sonyń arqasynda osy kúnde qosalqy stansa qurylysy tolyǵymen aıaqtaldy. Endigi rette tek nysandy qabyldap alý jumystary qalyp otyr. Quny 7,6 mlrd teńge turatyn «Aqjar» qosalqy stansasy iske qosylsa Qursaı, Qazyǵurt, Aqjar, Aqtas, Aıkól eldi mekenderi men qala shetinde ornalasqan ındýstrıaldy aımaqtardaǵy zaýyt-fabrıkalardy qýatty elektr energııasymen qamtıtyn bolady. Sondaı-aq elektr qýatyna degen qajettilikti tolyq qanaǵattandyrý úshin keleshekte megapolıste taǵy 7 qosalqy stansa salynady degen jospar bar. Olar «Qyzylsý» 220 kV, «Turan» 110 kV, «Shymsıtı» 110 kV, «Juldyz» 220 kV, «SLO-2» 110 kV, «Yntymaq» 110 kV, «Bozaryq-2 IA» 110 kV qosalqy stansalary.
Jaýapty sala basshysynyń aıtýynsha, mol elektr qýaty qala úshin óte qajet. О́ıtkeni ekonomıkalyq ósimniń arqasynda shaharda jańa ınvestısııalyq jobalar qolǵa alynyp, kóptegen zaýyt-fabrıka ashylýda. Olardyń óndirisin turaqty qamtamasyz etýge birinshi kezekte árıne elektr energııasy kerek. Osy maqsatqa oraı jergilikti ákimdik qosalqy stansalardyń qurylysyna erekshe kóńil bólip otyr. Kásiporyndardan bólek kópqabatty sondaı-aq jeke sektordaǵy úılerdi de sapaly elektr qýatymen qamtý ákimdik moınyndaǵy mańyzdy mindet sanalady.
Basqarma taratqan málimette Shymkenttegi 81 eldi mekenniń alpysynda tabıǵı gaz bar. 20 eldi meken jekemenshik kompanııalar arqyly jartylaı qamtylǵan. Bir eldi meken Aıkólge tabıǵı gaz múlde tartylmaǵan. Byltyr Qaınarbulaq, Yntymaq-2, Bozaryq, Elaman, Qaratóbe, Táýelsizdikke 20 jyl eldi mekenderinde gaz tartylyp, búginde 90 myńnan astam abonent «kógildir otynnyń» ıgiligin kórip otyr. Sonyń nátıjesinde shaharda tabıǵı gazben qamtylý deńgeıi 96 paıyzdan 97 paıyzǵa artty. R.Meńdiqulovtyń málimdeýinshe, bıyl 10 eldi mekende gaz qubyryn tartý jumystary qolǵa alyndy. Juldyz, Jalyn, Qarabastaý, Qyzyljar-2, Qaıtpas-1, Dostyq, Altyntóbe, Turan eldi mekenderindegi úılerdi «kógildir otynǵa» qosý jumystary bıyl jyl sońyna deıin aıaqtalýǵa tıis. Osy ıgi istiń arqasynda 22 myń turǵyn úılerin kómirmen emes gazben jylytýǵa múmkindik alady. Sonymen birge 2021 jyldan beri sozylyp kele jatqan Tassaı eldi mekenin gazben qamtýǵa arnalǵan 1,8 mlrd teńgeniń jobasy osy jyldyń sońyna qaraı tolyq aıaqtalady degen boljam bar. Tassaıda turyp 3 345 otbasynyń eki jarym myńǵa jýyǵy búginde tabıǵı gazǵa qosylyp úlgerdi. Endi ákimdik osy jyl sońyna deıin qalǵan abonenttiń úıin «kógildir otynǵa» qosyp berýge tıis. Basqarma basshysy málimdegendeı, bıyl qala ákimdigi tarapynan gaz jelilerine dıagnostıka júrgizýge arnalǵan arnaıy «Pergam» tıpti jyljymaly qondyrǵysy satyp alyndy. Onyń kómegimen gaz qubyrynyń jaı-kúıi týraly egjeı-tegjeıli aqparat alýǵa, yqtımal zaqymdanýdy nemese tozýdy anyqtaýǵa, sondaı-aq gaz tasymaldaý júıesiniń tıimdiligin baǵalaýǵa bolady. Máselen, shilde aıynan beri 107,3 shaqyrym gaz qubyryna dıagnostıkalaý jumystary júrgizilgen. Qubyr dıametrleri 63-ten 325 mm deıingi aralyqty quraǵan. Ýchaskelerdegi 67 nysandy tekserý barysynda 45 aqaý anyqtalǵan. Dıagnostıkalaý kezinde baıqalǵan aqaýlarǵa saı tıisti mekemelerge usynystar berilip, jóndeý, qalpyna keltirý tolyǵymen júrgizildi. Nátıjesinde, qaladaǵy ınjenerlik jelilerdiń tehnıkalyq sapasy jaqsaryp gaz ınfraqurylymyn paıdalanýdaǵy qaýiptilik birneshe esege tómendedi. Sondaı-aq basqarma basshysy aldaǵy ýaqytta Shymkentte tabıǵı gaz qýattylyǵyn arttyratyn 3 jańa gaz taratý stansasynyń jáne aınalma magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysy bastalatynyn jetkizdi. Bul jumystardyń barlyǵy da megapolısti damytý josparyna sáıkes atqarylady.
Shahardyń bas energetıgi gaz qubyrynan bólek dıagnostıkalaýdyń jańa ádisi jylý qubyrlaryna da qoldanylyp jatqanyn atap ótti. Ol sondaı-aq qala bıligi bıylǵy qysqy jylytý maýsymyna tyńǵylyqty daıyndalǵanyn, barlyq kópqabatty úılerge jylý birtegis berilip jatqanyn málimdedi. Odan bólek basqarma basshysy ákimdik jylýdy kópqabatty úılerge sheıin jetkizip berýge mindetti ekenin, ári qaraı páterlerge taraıtyn ishki qubyrlardyń jaǵdaıyna sol úıdiń turǵyndary jaýapty bolatynyn tilge tıek etti. Sondyqtan jylytý maýsymyna daıyndyq máselesine kópqabatty turǵyn úı ıeleri de jaýapkershilikpen qaraý kerektigin eskertti.
«Qala turǵyndaryn sapaly jáne úzdiksiz jylýmen qamtý maqsatynda Shymkent qalasynda birqatar júıeli jumystar atqaryldy. Sonyń biri búgingi tańda jylý jelileriniń tozý deńgeıin tómendetip, apattylyqty azaıtý baǵytynda qubyrishilik dıagnostıka tehnologııasyn engizip otyrmyz. Bul — qubyrlardyń ishki qabyrǵasyn joǵary dáldikpen skanerlep, aqaýlardy anyqtaıtyn zamanaýı ádis. Atalǵan tehnologııa Qazaqstanda alǵash ret Shymkent qalasynda qanatqaqty joba retinde synaldy. Qaladaǵy magıstraldy 7 kóshede dıametri 400-1000 mm aralyǵynda 1 263 metr jylý qubyryna dıagnostıka júrgizildi. Nátıjesinde, qubyrlardyń tehnıkalyq jaı-kúıi qanaǵattanarlyq dep tanylyp, qaýipti ýchaskelerdi qadaǵalaýǵa naqty usynystar berildi. Bul tásil jóndeý shyǵyndaryn 20-dan 75 paıyzǵa deıin qysqartyp, apat qaýiptiligin edáýir azaıtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar jasandy ıntellekt tehnologııasy derekterdi óńdeý kezinde qoldanylyp, taldaý dáldigi 15 paıyzǵa artty», dedi R.Meńdiqulov.
