– Kásipqoı boksta jekpe-jek ótkizbegenińizge de úsh jyl bolǵan eken. Jattyǵýdan keldim dedińiz, demek áli de aıqastarǵa túsýge qamdanyp júrsiz ǵoı?
– Jeltoqsan aıynda Almaty qalasynda kásipqoı boks keshi ótedi. Sol saıysta úsh jyldyq úzilisten keıin babymdy synap kórýge bel baılap otyrmyn. Jattyǵýdy jekpe-jekke túspesem de úzbeı, babymda júrgendi unatamyn. О́ıtkeni sport, onyń ishinde boks – kúndelikti jumysym. Ǵalymdardyń zertteýden bas almaı izdenetini sekildi sportta da ter tógip talaptanbasań, qaırańdap qalatynyń beseneden belgili.
2012 jyly AQSh-qa alǵash saparlap, kásipqoı bokstyń qazanynda qaınaımyn dep barǵanda ózimdi kóp biletindeı sezindim. О́ıtkeni jasóspirim shaǵymnan Qytaıda túrli saıysqa qatysyp, eresekter sapyna ótkende ishki chempıonatynda on jylǵa jýyq qara úzip, chempıon atandym. Áýesqoılar arasynda Olımpııa oıyndarynyń júldesin ıelendim. Atajurtqa oralǵannan keıin de qanshama dodany kórdik. Tájirıbemiz tolysty, aqylymyz molyqty dep oıladyq. Tálim alǵan bapkerlerimizdiń barlyǵy derlik keńestik boks mektebiniń shyńdaýynan ótken mamandar. Solardyń úıretýimen qııaǵa qulash urdyq. Al biraq muhıt asyp, AQSh-qa barǵan soń kásipqoı boksta jekpe-jek ótkizip, aıqasta raýnd sany artqan saıyn mende toqyraý bastaldy. О́ıtkeni ishimdegi «men bárin bilemin» degen tákapparlyq ońaılyqpen ılige qoıǵan joq.
Áýesqoı boksqa baýlyǵan jattyqtyrýshylar ózgelerdiń ozyq úlgisin shákirtine úıretýge asa qulyqty bolmaıdy. О́ıtkeni olardyń da ishindegi tákapparlyǵy «bárin bilemiz» degenge saıady. Sodan keıin de biz bir qalyptyń ishinde sheńberdi shıyrlap jattyǵý ótkizdik. Al Amerıkaǵa barǵanda aldymen ózimizdi ózimiz jeńý úshin kúresý qajettigi týyndady. Boksty ǵylymı negizde damytýdyń úlgisine úńileıin deseń, ishki túısigiń jibermeıdi. Oqyǵyń keledi, izdenýge nıet etkenińmen nápsiń qalaýyńdy qıyp túsiredi. О́ıtkeni AQSh-qa jetkenge deıin halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ataǵyn aldyq. Jıǵan tájirıbemiz telegeı dep kúpinemiz. Osy ózimbilermendik minezdi syndyrǵannan keıin ǵana boksty indete zertteýge den qoıdyq.
– Sózińizden ańǵarǵanym – bokstyń ǵylymyna tereńdep, indete zertteýge muhıt asyp barǵan soń ǵana múmkindik týdy ma?
– Áýesqoı bokspen shuǵyldanǵanda ulttyq quramanyń múshesi retinde túrli dodaǵa qatystym. Sonda sen kógendeýli bolasyń. Taǵdyryń – bas bapkerdiń qas-qabaǵynda. Kóńili qulasa saıysqa salady, jarysqa qosady. Al jaqpaı qalsań, tizimnen syzyp tastaıdy. О́zińdi damytýdy emes, solardyń áýenine qaraı jyǵylýǵa májbúr bolasyń. О́zindik pikirińdi aıta almaısyń, shamadan tys júkteme artqanyna da qarsylyq tanytpaısyń. Osydan keıin qandaı ósý, damý, kemeldený bolady? Jaraqattansań eshkimge qajetiń shamaly. О́ıtkeni ulttyq quramadan oryn surap, álekedeı jalanyp birneshe boksshy tur. Al bapker shákirtiniń ne sebepti jaraqattanǵanyn, mundaı kúıge túsýine nendeı jaıt áser etkenin surap, basyn qatyrǵysy kelmeıdi. Onyń ornyn basar birneshe boksshy bar. Kásipqoı boksqa aýysyp, ózimiz bı, ózimiz qoja bolǵanda ǵana boks deıtin bekzada sporttyń túbine tereńdeı boılaýǵa múmkindik aldym. AQSh-ta boksqa kózqaras múlde ózgeshe. Sportshy jaraqattandy ma, onyń qulan-taza aıyǵyp shyǵýyna mamandar baryn salyp qamqorlyq tanytady. Raýnd saıyn demigip, solyǵyńdy basa almaı sileleısiń be, munyń da sheshimin taýyp densaýlyǵyńdy tekseredi. Qashan ábden babyńa enip jaraý attaı jutynyp shyǵa kelgenshe birneshe adam úles qosady. Bul elde kásipqoı boksta Maık Taısonnyń stıli ózinshe bir silem, Floıd Meıvezerdiń ózindik boks mektebi qalyptasqan, Evander Holıfıldtiń súrleýi eshkimge uqsamaıdy. Solardyń árqaısynyń boks ónerin zerttep zerdelep tálim aldyq. Sportshylar aǵzasyn álsiretip almas úshin dárýmendi qandaı mólshermen ishetinin de úırendik.
– Kásipte de baǵyńyzdy synadyńyz. Bapkerlikke bet burýǵa yqylasty emessiz be? Birneshe jyldan beri rıngke shyqpadyńyz, qajymadyńyz ba?
– Qajydym dep aıta almaımyn, dese de biz de et pen súıekten jaraldyq, birer jyl tynyqsam dep sheshtim.Úzilis kezinde de ózimdi qaırap kásipti de dóńgeletip kórdim. Bapkerlikke de búıregim burady. Biraq dál qazir jastardy jınap alyp, uran sózben baptaýǵa yqylasym joq. Áıtpese kórgenimiz, kóńilge túıgenimiz mol, úıreterimiz de az emes dep paıymdaımyn. Boksshy retinde, túrli dodanyń shańyn jutyp shyńdalǵan maman esebinde elimizdiń sportyn nyǵaıtýǵa úlesimdi qossam deımin. Biraq ázirge bizdiń aqylymyzǵa eshkim de zárý emes eken. Sizge bir qyzyq aıtaıyn. Byltyr Parıj jazǵy Olımpııa oıyndarynyń aldynda bokstan ulttyq quramanyń bas bapkeri laýazymyn atqarǵan Myrzaǵalı Aıtjanov aǵamyzben sóılestim. Quramadaǵy jigitterdiń ábden silikpesin shyǵaryp, qamaý terin sarqa jattyǵýdan ótkenin, olardyń aǵzasyn kúsheıtip, silkindirý úshin dárýmenderdi tıimdi tutynýdyń da tetikterin aıttym. Myrzaǵama bul aqylym asa qonymdy bola qoımady. «Dárýmenmen jarylqaıtyn mamandy shetelden shaqyrttyq, jigitterdiń jattyǵýynda esh gáp joq» jorta tyńdady. Nátıjesin bilesiz. Al О́zbekstan AQSh-qa áýesqoı boksshylaryn dúrkin-dúrkin jiberip, kásipqoı rıngtegi dodalarǵa salyp sharbolattaı shyńdady. Jemisin 2021 jyly Japonııada, byltyr Fransııada ótken jazǵy Olımpııa oıyndarynda kórdi. Kóptegen el sportty ǵylymı negizde damytqanda ǵana nátıje shyǵatynyn baǵdarlap, soǵan jetýge umtylýda. Biz de sol talapqa qulash urýymyz kerek.
Mendik murat – aqylgóısý emes. Kerisinshe, bilgenimdi bólissem deımin. Jas býyndy baýlıtyn bapkerlerge, kásipqoı boksqa bet burǵysy keletin keıingi tolqynǵa bokstyń tereńinde qandaı jaqut baryn kórsetkim keledi.
– 27 jeltoqsanda Almatyda jekpe-jekke shyǵasyz. Qarsylasyńyz naqtylandy ma?
– Qaı boksshy qarsylas atanatyny ázirge naqty emes, birneshe boksshyǵa saýyn aıtylyp, usynys joldandy. Bedeldi uıym «Ali Akhmedov Promotions» kompanııasy ótkizetin «Fight Night» kásipqoı boks saıysynda qandaı qarsylasty usynsa da qabyldaımyn. Babyma engenimdi sezinemin, sebebi jekpe-jekke túspegenime birneshe jyl ótkenimen, jattyǵýdy toqtatpaı, durys tamaqtaný tártibin ustanyp júrmin.
– Kásipqoı bokstaǵy jolyńyzǵa úńilgende neni medet tutasyz?
– 2008 jyly Beıjińde ótken Olımpıada dodasyna Qytaı eliniń atynan qatysyp qola medal oljalaǵannan keıin atajurtqa kóship keldim. Elimizdiń atynan da Olımpıadaǵa qatysyp, Kók týymyzdy jelbiretsem dep armandadym. Buıyrmaǵan eken, oǵan jolymyz túspedi. Kásipqoı boksta kóptegen qazaq jasynyń tomaǵasyn sypyrar alǵashqy jekpe-jekterin ótkizýge sebepker boldym. Búginde eki birdeı tujyrymnyń chempıondyq belbeýine ıe Jánibek Álimhanuly da kásipqoı bokstaǵy alǵashqy aıqasyn meniń anderkardymda ótkizdi. О́zge de qarakóz inilerimiz negizgi aıqasqa men túsetin boks keshinde ónerin kórsetip shyńdaldy. Jastarǵa jol siltep, baǵdar bergenimdi maqtan tutamyn.
– Aldaǵy jekpe-jegińizde sáttilik tileımiz.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qasaqstan»
