– Ǵylymı zertteý jumysyńyzdy Qazaqstanda jalǵastyrýǵa ne túrtki boldy?
– Shynymdy aıtsam, Qazaqstanǵa alǵashqy saparym kezdeısoq boldy. Sol kezde jumys ornymdaǵy biraz qıyndyqqa qatysty sharshap júr edim. Osy kezde Qozybaev ýnıversıtetimen yntymaqtastyq týraly resmı habarlandyrýdy kórip qaldym. Ýnıversıtettegi áriptestermen baılanysyp, bir aılyq baǵdarlamaǵa qosyldym. Osy aralyqta ýaqytym óte maǵynaly ótti. Qala da, jumys ortasy da tynysh. Shabyttanyp eńbek ettim. Oqý orny rektory men qyzmetkerler qoldaý kórsetip, jyly qabyldady. Ásirese Qozybaev ýnıversıtetiniń Arızona ýnıversıtetimen birge júzege asyryp jatqan qos dıplomdyq baǵdarlamasy – jańashyldyq pen halyqaralyq yntymaqtastyqqa baǵyttalǵany qýantty. Bul oqý orny tarapynan ǵylymı zertteýler men jobalardy damytýǵa erekshe yntalandyrý bar ekenin de baıqadym. Sondaı-aq Qozybaev ýnıversıtetiniń oqý-bilim týraly josparymen ǵylymı jáne kásibı maqsatym óte jaqyn ekenin túsindim. Sóıtip, prorektorlardyń biri maǵan osynda qyzmetke ornalasý týraly usynys jasady. Sodan beri osyndaǵy bar múmkindikti paıdalanyp, qulshyna jumys istep júrmin.
– Bizdiń elimizdegi sıfrlyq ınnovasııalar men «IoT» zertteýleriniń qazirgi deńgeıi qalaı?
– Qazaqstan boıynsha júrgizilip jatqan barlyq zertteý men bastamalardan tolyq habardarmyn dep aıta almaımyn. Biraq ýnıversıtet deńgeıinde baıqaǵanymdy aıtamyn. Joǵary oqý ornynda osy baǵytta jumys isteıtin birneshe ǵylymı toppen birlesken jobalarmen jumys isteý múmkindigi boldy. Qazir men «IoT» ınfraqurylymyn ázirleý jáne engizýge baǵyttalǵan jobamen jumys istep jatyrmyn. Bul maǵan zertteý men qoldanbaly tájirıbeniń qatar damyp jatqanyn óz kózimmen kórýge múmkindik beredi. Sonymen qatar «AlSane» baǵdarlamasy týraly estidim – bul óte aýqymdy ulttyq bastama.
– Shetelden kelgen maman retinde munda zertteý júrgizýdiń qandaı artyqshylyǵyn baıqadyńyz? Sonymen birge qandaı qıyndyqqa kezdestińiz?
– Zertteý júrgizýdiń eń úlken artyqshylyǵy – tynysh ári shabyttandyratyn orta. Qala óte jaıly, al ýnıversıtette rektordan bastap áriptester men qyzmetkerlerge deıin – barlyǵy qoldaý kórsetip, jyly qarsy alady. Ǵylymı zertteýler men jobalardy damytýǵa ınstıtýsıonaldyq qoldaýdyń myqty bolýy ónimdilik pen yntymaqtastyqqa óte jaqsy jaǵdaı jasaıdy. Al qıyndyqqa kelsek, sheteldik zertteýshi retinde jobalarda menedjer bolý múmkindiginiń joqtyǵy belgili bir shekteý týǵyzady. Sondaı-aq keıbir áriptesterdiń jobalyq qarjylandyrýǵa ótinish berýge qulyqsyz ekenin baıqadym. Sebebi onyń barysy kúrdeli kórinedi. Eger osy ákimshilik kedergiler jeńildetilse, zertteý ekojúıesi men halyqaralyq yntymaqtastyq odan ári kúsheıe túser edi.
– Qazaq stýdentteriniń ǵylymǵa daıyndyǵy týraly ne aıtasyz?
– Aldymen aıtarym, meniń stýdentterim oqýǵa óte yntaly. Keıbireýleri biz ótetin taqyryptarǵa shyn qyzyǵýshylyq tanytady – bul oqytý men akademııalyq jetekshilikti aıtarlyqtaı jeńildetedi. Baqylaǵanym, stýdentterdiń shamamen 15 paıyzy óz salasynda tereń maman bolýǵa joǵary qabiletke ıe. Taǵy 50 paıyzy da jaqsy áleýet kórsetedi, durys baǵyt-baǵdar men yntalandyrý bolsa jetkilikti. Jalpy alǵanda, stýdentter tárbıeli, keri baılanysqa ashyq jáne belsendi túrde oqysa, joǵary akademııalyq nátıjelerge jete alatyny sózsiz.
– Symsyz jeliler men «IoT» tehnologııalaryna qyzyǵýshylyǵyńyz qalaı bastaldy?
– Mektep kezinen beri elektronıka men baǵdarlamalaýǵa erekshe qyzyǵýshylyq tanyttym. Bakalavrıatty aıaqtaǵan soń, ýnıversıtette ǵylymı assıstent bolyp jumys istedim ári magıstrlik tezısim aıasynda ýnıversıtettiń elektrondy oqý júıesin (LMS) ázirledim. Keıinnen ǵylymı jetekshim symsyz jeliler salasynyń mamany bolǵandyqtan, meniń PhD zertteýim osy baǵytqa arnaldy. Dıssertasııamda teorııalyq úlgini praktıkalyq iske asyrýmen biriktirip, tómen deńgeıli baǵdarlamalaý tilin qoldandym. Men árdaıym zertteýlerimdi naqty ómirge qoldanýǵa, shynaıy máselelerdi sheshýge baǵyttaýdy unatamyn. Sol jyldary «IoT» jańa paıda bolyp jatqan edi – bul teorııalyq zertteýlerdi fızıkalyq álemmen ushtastyrýǵa tamasha múmkindik berdi. Osylaısha, «IoT» salasyna qyzyǵýshylyǵym bastaldy. Sodan beri akademııalyq, óndiristik salalarda kóptegen «IoT» jobalaryna qatysyp kelemin.
– Ǵylymı jolyńyz ózgeriske toly bolǵan syńaıly. Bizdiń eldegi qazirgi zertteýlerińiz qandaı baǵytta?
– Zertteýim negizinen kompıýterlik jeliler men baǵdarlamalyq jasaqtamaǵa baǵyttaldy. Magıstratýrada oqyp júrgende, ýnıversıtettiń elektrondy oqý júıesin jasaǵanym veb-júıeler men arhıtektýra qurý qabiletimdi kúsheıtti. PhD-de jumys istegende, symsyz jelilerdiń tıimdi baılanys mehanızmderin zerttedim. Ýaqyt óte kele «IoT» damyǵan saıyn, sensorlardan túsetin úlken málimetterdi óńdeýge arnalǵan aýqymdy veb-arhıtektýralar, strımıng, derekterdi taldaý baǵyttaryna kóńil bóldim. Qazirgi jobalarymda osy tájirıbelerimdi qoldanyp, «IoT» júıeleri arqyly sıfrlyq transformasııa sheshimdermen turaqty orta qalyptastyrýǵa qoldanýdamyn. Osy evolıýsııa teorııalyq bilimdi naqty, derekke negizdelgen sheshimdermen biriktirýge jol ashady.
– Bizdiń ǵylymı áleýetimiz qaı deńgeıde dep oılaısyz?
– Bul eldegi ǵylymı áleýetti arttyrýǵa baǵyttalǵan barlyq bastama men strategııalardy tolyq bilmeımin. Biraq bir baıqaǵanym – ýnıversıtetter de, memlekettik mekemeler de ǵylymı deńgeıin damytýǵa óte yntaly. Árıne, mundaı nátıjege birden jetý múmkin emes. Bul muqııat josparlaý men turaqty eńbekti talap etedi. Jaqsy strategııa da qajet ekeni shyndyq. Ony sapaly bilimmen, yntalandyrýmen, jabdyqtalǵan zerthanalarmen, jetkilikti qarjylandyrýmen jáne zertteýshilerdiń áleýetin arttyrýmen qamtamasyz etý kerek. Sonymen qatar basqa elderdiń tabysty tájirıbesin óz jaǵdaıyna beıimdep qoldaný da ǵylymı nátıjelerdi jyldam damytýǵa kómektesedi.
Áńgimelesken –
Dúısenáli ÁLIMAQYN,
«Egemen Qazaqstan»
