Ishki saıasatsyz is túzelmeıdi

Kez kelgen ulttyń tutastyǵyn, birligin, yntymaǵyn nyǵaıta­tyn memlekettik saıasattyń eń basty salasy – ishki saıasat. Eldiń ishki saıasaty myǵym bolmasa, syrtqy kúshterdiń arandatýy­na, yqpalyna túsken halyq qandaı jaǵdaıǵa dýshar bolatynyn tarıhtan jaqsy bilemiz. Osy qujat Prezıdenttiń Joldaýlary men sóılegen sózderi, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2029 jylǵa deıingi ulttyq damý jospary negizinde, Ulttyq quryltaı múshe­leriniń, memlekettik organdardyń, qoǵamdyq jáne ǵylymı uıym­dardyń usynystaryn eskere otyryp ázirlenipti. Munda elimizdiń ishki saıasatynyń maqsaty eldi keleshekte turaqty damytý úshin qoǵamdyq-saıası ahýaldyń turaq­tylyǵyn qamtamasyz etý ekeni basa aıtylǵan. Osy maqsatty júıeli túrde júzege asyrý úshin ishki saıasattyń negizgi alty qaǵı­da­tyn belgilepti. Olar – «Zań men tártip», «Halyq únine qulaq asatyn memleket», «Ártúrli kózqaras – birtutas ult», «Kúshti Prezıdent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet», «Adal azamat», «Taza Qazaqstan».

Osy qaǵıdattarǵa zer salyp, anyqtap qaraǵan adamǵa bári kórinip tur. Bular memlekettik qurylystyń biryńǵaı baǵyt-baǵdaryn aıqyndap beredi. Máselen, birinshiden, «Zań men tártip» qaǵıdaty elimizde quqyqtyq memlekettiń negizin qalaýdy bildiredi. Qazaqtyń has batyry Baýyrjan Momyshuly ata­myz aıtqandaı, «Tártipsiz el bol­maıdy, tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy». El bolashaǵyn oıla­saq, búkil azamat tártipke baǵy­nyp, zań aıasynda ǵana áreket jasaıtyn memleketke aınalýymyz kerek.

Ekinshiden, «Halyq únine qulaq asatyn memleket» – bul bılik pen halyq arasyndaǵy ózara is-qımyl quraly ispetti. Mem­leket halyqqa jaqyn bolý úshin qoldan keletin barlyq múmkin­dikti jasap jatyr. Buǵan mysal retinde e-gov, e-otinish, taǵy basqa da tetikter arqyly túrli memlekettik qyzmetterdi halyqqa qoljetimdi etti. Áli de bul salada kóp jumys jasalyp jatyr.

Úshinshiden, «Ártúrli kóz­qaras – birtutas ult» qaǵıdaty eli­miz­degi túrli ult pen ulys arasynda ózara túsinistik ornatý jolyn ashady. Bul máselede bári­niń basyn «bir ult» aıasynda biriktiretin memlekettik til ekenin Prezıdent Q.Toqaev óz sózinde birneshe márte aıtqan bolatyn. Sondyqtan elimizdegi ózge etnostardyń quqyǵyn eskere otyryp, bolashaqta bir memlekettik til aıasynda birigý máselesin qolǵa alǵan jón.

Tórtinshiden, «Kúshti Prezı­dent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet» aldaǵy ýaqytta elimizdegi saıası basqarý úlgisinde ózgerister bolatynyn ańǵartyp tur. Bul degenimiz, prezıdenttik basqarý úlgisindegi elimizde yq­paldy Parlament bir palataly bolyp ózgerip, atqarýshy bı­lik Úkimetimiz Prezıdent pen Par­lament aldynda esep beretin jú­ıege kóshetinimizdi bildirse kerek.

Besinshiden, «Adal azamat» – qa­ǵıdaty azamattyq qoǵamǵa bet bura bastaǵanymyzdyń kórinisi. Eldegi kez kelgen azamat quqyǵy qorǵalyp, oılaý pa­ıymy eskerilýge tıis. Menińshe, qoǵamda adal eńbek etip, óz kúnin kórip júrgen qarapaıym jumysshydan bastap, memleket­tik qyzmetshilerge deıin barlyǵy osy «Adal adam» qaǵıdatyn ustanýy kerek.

Altynshydan, «Taza Qazaq­stan» – qarapaıym ekologııadan bastap, qoǵamdaǵy jemqorlyq­qa jol bermeýimiz qajet. «Taza Qazaqstan» adamnyń minez-qulqy, júris-turys etıkasy ǵana emes, aınaladaǵy qorshaǵan ortany aıalap, saqtaýdyń da úlgisi bolmaq.

Atalǵan qujat ult úshin asa mańyzdy osyndaı alty qaǵıdatty ortaǵa salsa, «Jalpyulttyq qundylyqtar jáne nyshandar» dep atalatyn kelesi taraýda «Táýelsizdik jáne otanshyldyq», «Birlik jáne yntymaq», «Ádildik pen jaýapkershilik», «Zań men tártip», «Eńbekqorlyq jáne kásibı biliktilik», «Jasampazdyq pen jańashyldyq» sııaqty negizgi qundylyqtar týraly sóz bolady. Osy bólimde «Jalpyulttyq nyshandar» atty arnaıy taraý bar.

Jarlyqtyń sońǵy taraýynda elimizdiń ishki saıasatynyń jeti basym baǵytyna toqtalǵan. Birinshi baǵyt «Qoǵamdyq dıalog» negizinde  elimizdegi azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn damytýǵa qajetti quqyqtyq, ekonomıkalyq jáne basqa da jaǵdaılar jasaý kerektigi aıtylǵan.

Ekinshi baǵyt «Etnosaralyq dıalog» boıynsha elimizde ulty, násili, basqa da belgiler boıynsha kemsitýdiń barlyq túrine túbegeıli qarsy turyp, memlekettik organdar, uıymdar jáne azamattyq qoǵam ınstı­týttary etnosaralyq qatynastar salasynda ózara tıimdi is-qımyl jasaý kerektigi baıandalady.

Úshinshi baǵyt «Din sala­syn­daǵy saıasat» dep atalady. Munda elimizdiń din salasyndaǵy mem­lekettik saıasatynyń tıimdiligin qamtamasyz etý úshin memleketti damytý isinde zaıyrlylyq qaǵı­dat­­taryn turaqty túrde ilgeri­letý, konfessııaaralyq kelisim­di, dinaralyq tolerant­ty­lyqty ny­ǵaıtý, dindi destrýk­tıvti maq­sattar úshin paıdalanýǵa jáne dinı nanym-senimdi ustanýǵa bireý­di májbúrleýge jol bermeý kerek­tigi sóz bolǵan.

Tórtinshi baǵyt elimizdiń «Mádenı-gýmanıtarlyq saıasatyna» arnalǵan. Osy taraýda elimizdegi barlyq etnostyń tilderin damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaı otyryp, memlekettik tildiń halyqty uıystyrýshy til retindegi áleýetin damytý kerektigi naqty jazylǵan.

Besinshi baǵyt «Otbasy saıa­satyna» negizdelgen. Bul ba­ǵyt­ta elimizdegi turmystyq zor­lyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne oǵan qarsy turý, áıelder men ba­lalardyń qaýipsizdigin qamta­masyz etý, otbasy saıasaty sala­syn­daǵy normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý qajet ekeni aıtylǵan.

«Jastar saıasaty týraly» altynshy baǵytta jastar arasynda patrıottyq tárbıe berý júıe­sin damytý, memlekettik rámiz­der­ge qurmetpen qaraýdy dárip­teý máselesi sóz bolady. Sońǵy baǵyt – «Aqparat saıasatynda» elimizde aǵartýshylyq, ǵylymı-tanymdyq jáne tárbıelik máni bar sapaly kontentti damytý, mass-medıa salasyndaǵy normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý qajet ekeni basa aıtylǵan.

Qoryta aıtqanda, bul qujatty elimizdegi barlyq mem­lekettik organ óz qyzmetinde eskerýge mindetti ekeni jazyl­ǵan. Sondyqtan atalǵan Jarlyq elimizdegi qoǵamdyq-saıası, eko­nomıkalyq jáne áleýmettik sıpattaǵy mańyzdy memlekettik sheshimder qabyldaý kezinde negizgi baǵdar bolatyny sózsiz.

Jylbek KERIMBEK,

Abaı atyndaǵy QazUPÝ-dyń aǵa oqytýshysy, PhD