L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń sapany qamtamasyz etý jáne ishki baqylaý jónindegi prorektory Indıra Rystına jasandy ıntellekt keńinen qoldanylyp jatqan kezeńde faktchekıngtiń mańyzy arta túskenin aıtty. Onyń sózinshe, aqparatty burmalaý qaýpi artqan saıyn derekti tekserý daǵdylary PR salasynda negizgi talaptardyń birine aınalady. Sonymen qatar ol mamandardy daıarlaýda bilim baǵdarlamalaryn ýaqtyly jańartyp, ózgermeli naryqqa beıimdeýdiń mańyzdy ekenin atap ótti.
«Búginde oqý mazmunyna óte muqııat qaraý kerek. On jyl burynǵy materıaldy sol kúıinde oqyta bersek, mamandardy qazirgi eńbek naryǵyna emes, múldem basqa jaǵdaıǵa daıyndap shyǵamyz. Qoǵam da, talap ta kún saıyn ózgerip jatyr. Injenerlik salanyń ózinde jańa baǵyttar paıda bolýda, sondyqtan oqý baǵdarlamalary da turaqty túrde jańartylýǵa tıis. Biraq balalardy tek JI quraldaryn qoldanýǵa úıretýmen shektelmeý kerek. Olar onsyz da bul quraldardy tez meńgeredi. Eń mańyzdysy – osy quraldardy basqarýdy, tıimdi qoldanýdy úıretý. Iаǵnı jasandy ıntellekt sizge qyzmet etýi kerek. Sonymen qatar PR salasynda qoǵamdy túsiný, naryqtyń ózgerisin baqylap otyrý asa mańyzdy. Qazirgi PR mamany qandaı qıyndyqtarǵa tap bolatynyn, olardy aldyn alý úshin stýdentterdi qalaı daıyndaý kerektigin de oılastyrǵan jón. Oqý barysynda naqty jaǵdaılarǵa negizdelgen tapsyrmalar berip, daǵdarys josparlaryn jasaý qabiletin qalyptastyrý qajet», dedi ol.
M.F.Reshetnıov atyndaǵy Sibir memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti Alekseı Mıhaılov baıandamasynda bilim salasynda sıfrlyq mádenıet qalyptastyrý máselesine toqtalyp, JI-diń qoldaný normalary men jaýapkershiligi anyq kórsetilýi kerek degen mańyzdy bastama kóterdi.
«Búginde stýdent úshin jasandy ıntellektisiz oqýdy elestetý qıyn. Degenmen mańyzdy bir másele bar: stýdent ózi usynǵan jumystyń nátıjesi jaýapty ekenin túsinýge tıis. Bul JI-ge bergen tapsyrmasynyń sapasyna da, alynǵan keńester men qoldanylǵan zııatkerlik materıaldardyń zańdylyǵyna da qatysty. Reseı Federasııasynyń bilim jáne ǵylym júıesinde qazir bir paradoks baıqalady. Ýnıversıtetter antıplagıat júıelerin derbes satyp alady. Biraq JI qoldanýdyń naqty shegi nemese ruqsat etilgen qatysý deńgeıi memlekettik deńgeıde bekitilmegen. Bul qoldaný erejeleri kafedra meńgerýshileriniń nemese baǵdarlama jetekshileriniń sheshimine táýeldi degen sóz. Men 23 jyl boıy kafedra basqarǵan adam retinde stýdenttiń JI-di qoldanýda qandaı shekke deıin bara alatynyn naqty túsinýi kerek ekenin bilemin. Alaıda bul máseleni joǵary deńgeıde retteý qajet. Memlekettik saıasat jasandy ıntellektini qoldanýdyń shegin kórsetetin, sondaı-aq bul talaptar buzylǵan jaǵdaıda qoldanylatyn sanksııalardy aıqyndaıtyn normatıvtik aktiler arqyly kórinýge tıis. Bul másele elimiz úshin de ózekti dep oılaımyn. Eger biz zamanaýı adamnyń, sonyń ishinde stýdenttiń, mamannyń, basshynyń sıfrlyq mádenıetin qalyptastyrýdy maqsat etsek, JI qoldaný normalary men jaýapkershiligi anyq kórsetilýi qajet», dedi ol.
«Tańba» PR agenttiginiń bas dırektory Aqsulý Saǵynǵalıdyń aıtýynsha, Eýropalyq ınstıtýttyń zertteýine sáıkes, keıingi jyldary áleýmettik jeliler men PR salasyna degen qoǵamnyń senimi aıtarlyqtaı tómendegeni kórsetilgen. Buryn senimi deńgeıi 90 paıyzǵa jýyq bolsa, qazir Eýropa men AQSh-ta bul kórsetkish shamamen 60 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Sarapshylar munyń basty sebebi retinde jasandy ıntellektiniń paıda bolýy, feıkterdiń kóbeıýi jáne aqparat sapasynyń turaqsyzdyǵyn atap otyr.
«Feıkter týraly aıtqanda, JI-diń qatelerimen qatar adam faktoryn da esten shyǵarmaý kerek. Iаǵnı aqparatty mindetti túrde qosymsha adam tarapynan tekserý qajet. JI sizge yńǵaıly kórinetin nusqany usynady, biraq onyń durystyǵyna jaýapkershilik aqyrynda mamannyń ózine júkteledi. Sol sebepti faktchekıng quraldaryn JI-men qatar qoldaný – mindet. Osyǵan baılanysty mamandar jobany daıyndaý kezinde JI usynǵan aqparatty súzgiden ótkizip, qosymsha baqylaý quraldaryn qoldanýdy úırenýi qajet. О́ıtkeni aldaǵy ýaqytta bul daǵdylar PR salasyndaǵy jańa standarttardyń birine aınalatyny anyq», deıdi maman.
Ankaradaǵy Hadjy Baıram Ýálı ýnıversıtetiniń professory Mehmet Toplý sózinde JI PR salasyna kóp múmkindik ákelgenin atap ótti.
«Eń aldymen, úlken derekterdi taldaý arqyly maqsatty aýdıtorııanyń minez-qulqy men negizgi úrdisterin naqty anyqtaýǵa bolady. Buryn aýdıtorııany zertteý saýalnama men shekteýli derekterge súıense, qazir JI áleýmettik jeliler men ashyq derekkózderden jınalǵan aqparatty jyldam saraptaıdy. Kontent jasaýda da JI tıimdi. Neırolıngvıstıkalyq modelder mátin qurastyryp, trendterdi anyqtap, aýdıtorııaǵa ótimdi materıal usynýǵa kómektesedi».
Medıa jáne PR mamandary assosıasııasynyń tóraǵasy Aqerke Berlibaı jasandy ıntellekt júıeleri damyǵanymen, qoǵamnyń senimin qalyptastyra almaıtynyn aıtady.
«Mashına mátin jaza alady, biraq saıası konteksti, qoǵamnyń reaksııasy men senimin qalyptastyra almaıdy. Sondyqtan JI bizdiń mamandyqty almastyrady deý – qate túsinik. Bilim úderisin jańartqanda negizgi basymdyq strategııalyq oılaý men taldaý daǵdylaryn damytýǵa berilýge tıis. JI jumysty jyldamdatady, biraq kásibı sheshimdi adam qabyldaıdy», deıdi ol.
