Senat eki mańyzdy zańdy maquldady

Geologııalyq barlaý isin damytady

Otyrysta senatorlar «Jer qoı­naýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksine kómirsýtekter men ýran salasynda jer qoınaýyn paıdalanýdy jetildirý máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqylymda qarap, ma­qul­dady. Zańda az zerttelgen aýmaq­tarda geologııalyq zertteý júrgizý erekshelikteri jáne basqa da mańyzdy rásimder belgilengen.

«Qaralǵan zań jobasyna Memle­ket basshy­sy­­nyń jer qoınaýyn paıdalanýdy jetil­dirý jóninde bergen tapsyrmalaryn oryn­daý úshin Parlamenttiń bir top depý­taty bas­tamashy boldy. Jańa norma­lar elimizdegi kómirsýtekterdi geolo­gııa­lyq barlaý isin odan ári damytýdy kóz­­deıdi. Osy maqsatpen mundaı aýmaq­tar­da zertteýler júr­gizý úshin ınves­tor­lardy yntalan­­dyrý sharalary qa­ras­tyryldy. Sony­men qatar ýran óndirý salasynda ult­tyq múdde­ler­­diń eskerilýin qamtama­syz etetin nor­­malar bar. Jalpy, zań kómirsýtek­ter men ýran óndirisi sııaqty jetekshi sala­­lar­dyń turaqty damýyna oń septi­gin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Zańda jer qoınaýyn paıdalanýshylardy munaı óndirýdi ulǵaıtýdyń arnaıy ádisterin qoldanýǵa yntalandyrý sharalary da qarastyrylǵan. Alypsatarlyq mámilelerdi barynsha azaıtý úshin kelisimshart qoldany­synyń alǵashqy úsh jyly ishinde kómirsýtekter salasynda jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge tyıym salynady. Sondaı-aq zańda ýran salasyn damytý bo­ıynsha birqatar túzetý bar. Máse­len, ýrandy barlaý jónindegi opera­sııa­lardy júrgizý maqsatymen memleket­tik jer qoınaýy qoryn basqarý baǵdarla­masynda aıqyndalǵan ýran kendenýi nemese ýran ken oryndary bar aýmaqtarda ótinish berýshi retinde ýran salasyndaǵy ulttyq kompanııa ǵana áreket ete alady.

Qoǵam senimin arttyrady

Sonymen qatar Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine ákimshilik ádilet, norma shyǵarý jáne zań kómegin uıym­das­tyrý máseleleri boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqylymda qarap, maquldady.

«Zań ákimshilik ádilet, zań shyǵarý jáne zań kómegin uıymdastyrý sala­laryn­­daǵy zańnamany odan ári jetil­dirýge arnalǵan. Osyǵan baıla­nysty jarııa-quqyqtyq daýlardyń jekelegen sanattaryn Azamattyq prosestik kodeks­ten jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksten Ákimshilik rásimdik-prosestik kodekske kóshirý kózdelip otyr. Sondaı-aq ákimshilik rásimderdi júrgizý tártibi qaıta qaraldy. Norma shyǵarý qyzme­tin ǵylymı súıemeldeýge jáne azamat­tarǵa quqyqtyq kómek kórsetýge arnal­ǵan túzetýler de qarastyrylǵan. Zań ákim­shilik ádilet salasyn keńeıtýge jáne qoǵam­nyń ákimshilik rásimderge degen seni­min arttyrýǵa oń yqpalyn tıgizerine senemiz», dedi Senat tóraǵasy.

Osy zań arqyly Ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly kodeksti, Azamat­tyq prosestik, Ákimshilik rásimdik-prosestik kodeksterdi, sondaı-aq basqa da zańdardy qosa alǵanda, elimizdiń birqatar zańnamalyq aktisine ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi. Kásibı standart­tardy jáne advokattar táýelsiz­di­giniń kepildigin arttyrý, quqyq ústemdigi qaǵı­dattaryna sáıkes olardyń prosestik quqyqtaryn qamtamasyz etý maqsatymen «Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly» zańǵa birqatar túzetý engizý usynyldy. Zańda advokattyq qyzmetpen aınalysýǵa lısenzııadan aıyrý tetigi naqtylanady. Artyq rásimder jáne ádilet organdary men advokattar alqasynyń ókilettilikteriniń qaıtalanýy alynyp tastalady. Bul túzetýler memlekettik baqylaý jáne advoka­týranyń kásiptik avtonomııa­sy ara­syndaǵy teńgerimdi saqtaý, advokat­tar­dyń ózge de sot tóreligine qatysýshy­larmen birge memlekettik qupııaǵa qoljetimdiligi tártibin bir retke keltirý, sondaı-aq ádilet organdaryna ákimshilik júkte­meni azaıtý úshin usynylyp otyr.

«Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna ózgeris kerek

Zańdardy talqylaý aıaqtalǵannan keıin senatorlar ózekti máselelerdi kóterip, depýtattyq saýaldaryn joldady. Máselen, Nurtóre Júsip Úkimet­ti «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­la­masynyń keıbir erejelerin qaıta qaraýǵa shaqyrdy. Senator baǵdar­la­ma­ǵa qatysýshylardyń mindet­temelerdi oryndamaýy kózdelgen maqsatqa jetkizbeıtinin, bıýdjet qarajatyna aıtarlyqtaı shyǵyn ákeletinin atap ótti.

Senator atap ótkendeı, jastardy aýyldaǵy densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, sport jáne agroóner­kásip salalaryna tartý úshin qurylǵan baǵdarlama jyldar boıy túlekterge kóterme járdemaqy men turǵyn úıge arnalǵan jeńildetilgen nesıeler usynyp keledi. Baǵdarlama iske asyrylǵan kezeńde 114 myńnan asa maman qoldaý alǵan, al 52 myńǵa jýyq adam turǵyn úı máselesin sheshken. Alaıda baǵdarlama aýqymdy bolǵanymen, mańyzdy problema saqtalyp otyr: qatysýshylardyń bir bóligi aýyldyq jerde úsh jyl jumys isteý jónindegi mindettemelerin oryn­damaıdy. Keıingi úsh jyldyń ózinde 166 adam kelisimshart talaptaryn buz­ǵan, al bıýdjet nesıeleriniń qaıtaryl­maýy 784 mln teńgeden asyp túsken.

«Memleket qarajat bólip keledi, biraq aýyldyq jerdegi kadr tapshy­lyǵyn sheshýde baǵdarlama tıimdi boldy ma degen suraq bar. Búginde halyqtyń 37%-y aýylda turady. Tek Soltústik Qazaqstan oblysynyń ózinde 2025–2027 jyldar aralyǵynda kadr qajettiligi 3 043 adamdy quraıdy. 114 myń maman kótermeaqy alǵanymen, 52 myńy ǵana turǵyn úımen qam­tamasyz etilgen. Aýylda mamandardyń qan­shasy sonda turaqtap qaldy, naqty kórsetkishter ashyq emes. Aqshany alady, qaltaǵa salady. Ýaqyt ótedi, aýyldan ketedi. Járdemaqylar mamandy tartý­ǵa kómektesedi, biraq turaqty qalýǵa jetki­likti motıvasııa bermeıdi», dedi N.Júsip.

Mıkroqarjy eldi qaryzǵa batyrdy

Gennadıı Shıpovskıh jastar arasynda qaryzǵa táýeldiliktiń kúrt kóbeıýine alańdaýshylyq bildirdi. Senator máseleni sheshý úshin jastarǵa mıkrokredıt berý tárti­bin qatańdatý jáne mektepterde qarjy­lyq saýattylyq pánin engizý qajet dep esepteıdi.

Depýtattyń aıtýynsha, kóptegen jastyń jetkilikti tájirıbesi joq, mıkroqarjy uıymdarynyń agressıv­ti jarnamalaryna ońaı aldanyp qala­dy, qaryz alady. Sodan keıin joǵary paıyz ben aıyppulǵa baılanysty qaryzǵa batady. Bul endi jeke otbasylar tap bolǵan jeke qarjy qıyndyq­tary emes, áleýmettik turaqtylyqqa qaýip tóndiretin úrdiske aınaldy. Senator salalyq agenttik mundaı qaryz alýshylar boıynsha statıstıka júrgizbeıtinin, bul máseleniń aýqymyn shynaıy baǵalaýǵa kedergi keltiretinin atap kórsetti. Degenmen azamattardyń ótinishteri men áleýmettik jelilerden alynǵan derekter jastar arasynda boryshtyq júktemeniń óskenin ańǵartady.

«Mundaı jaǵdaıdyń oryn alýy­na nesıeniń tym jeńil ári jedel rásimdelýi, mıkroqarjylyq uıym­dardyń jastardy nysanaǵa alǵan agressıvti jarnamasy jáne qarjylyq saýattyń tómendigi – sebep. Sonymen qatar mıkrokredıttik uıymdardy retteýdegi kemshilikter de jaǵdaıdy ýshyqtyryp tur: jeke derekterdi engizý arqyly birneshe mınýt ishinde nesıe rásimdeý múmkindigi jastardy oılanyp-tolǵanbastan qarjylyq mindetteme qabyldaýǵa ıtermeleıdi», dep atap ótti G.Shıpovskıh.

Senator jastarǵa mıkronesıe berý tártibin qatańdatýdy, olardy 18 jastan bastap tekserýsiz resimdeý tájirıbesin toqtatýdy usynady. Ol jas shegin 21 jasqa deıin kóterip, jas qaryz alýshylardyń qarjylyq jaǵdaıyna mindetti baǵa engizýdi qajet dep sanaıdy.

Kúmándi «krandar» kúrt kóbeıdi

Senator Ǵalıasqar Sarybaev bala­lar­ǵa arnalǵan oıyn avtomat­tary­­­nyń qyzmetin zańmen retteý qajet eke­nin aıtty. Ol keıingi ýaqytta «kran» túrindegi oıyn avtomattarynyń kúrt kóbeıip, mektepterdiń, úıirmelerdiń, sport seksııalarynyń mańynda jáne balalar ózderi kiretin dúkenderdiń ishinde jappaı ornatylyp jat­qa­nyn atap ótti. Bul balalardy negi­z­gi aýdıtorııaǵa aınaldyryp, olardy oıyn mehanıkasyna erte aralastyrý qaýpin týdyrady.

Depýtattyń aıtýynsha, balalar bul apparattarǵa mekteptegi túski asqa nemese kúndelikti qajettilikterge berilgen aqshalaryn jumsaıdy. Qaýip­­tiń aıqyn bolýyna qaramastan, atal­ǵan avtomattar «Oıyn bıznesi týraly» zańnyń retteý aıasyna kirmeı­di, tehnıkalyq standarttarmen belgi­lenbegen jáne jas shekteýleri joq.

«Keıingi jyldary «Kran» nemese «Ustap al» – «Hvataı-ka» dep atalatyn avtomattardyń keńeıýi alańdaýshylyq týdyryp otyr. Mundaı apparattar aqshalaı utys qarastyrylmaǵandyqtan, qumar oıyndary sanatyna jatpaıdy. Zań onyń jumys mehanıkasy, utys algorıtmi, jas shekteýleri nemese ornalastyrý talaptaryna qatysty normalardy qamtymaıdy. Sanıtarlyq normalar, saýda erejeleri, tehnıkalyq reglamentteri men basqa da talaptar belgilenbegen», dedi Ǵ.Sarybaev.

Ǵalıasqar Sarybaev bul avtomat­tarǵa jeke quqyqtyq mártebe berýdi, mindetti sertıfıkattaý men meha­nı­kalyq tekserýdi engizýdi, jas shekteý­lerin belgileýdi, olardy balalar meke­meleri mańynda ornalastyrýǵa tyıym salýdy, sondaı-aq retteý, salyq salý men syı­lyqtardyń sapasyn baqylaý boıynsha memlekettik organdardyń quzyretterin bekitýdi usyndy.

Sondaı-aq otyrysta depýtat Olga Býlavkına «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda qarajattyń paıdalanylýyn tıimdi baqylaý máselesin kóterse, Janna Asanova otandyq farmasevtıka salasyn damytý isindegi júıeli túıtkilderge toqtalyp, olardy eń­serý joldaryn usyndy. Al depýtat Bıbigúl Jeksenbaı aýyl sharýashy­lyǵy ónimderiniń halyqaralyq sapa standarttaryn engizýdi, jemshópke arnalǵan normatıvterdi bekitýdi, memlekettik standarttarda zattardyń ruqsat etilgen eń joǵary deńgeıin naqtylaýdy usyndy. Bul saýalǵa janýarlardan alynatyn otandyq ónimniń sapasy men qaýipsizdigine qatysty másele sebep bolǵan.