Bul máselege oraı Májilis depýtaty Dúısenbaı Turǵanov másele kóterip, depýtattyq saýal joldady. Depýtattyń pikirinshe, birinshiden, kópqabatty úılerge jylý jetkizetin ortalyq – turǵyndardyń jaıly turmysyn qamtamasyz etetin strategııalyq mańyzǵa ıe kásiporyn. Ekinshiden, atalǵan ortalyqtan elektr energııasy óndiriledi. Demek, munaıly Atyraýdyń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etip otyrǵan iri ortalyqty kúrdeli jaǵdaıda qaldyrýǵa bola ma?
«Atyraý jylý-elektr ortalyǵy» AQ dırektory Maqsot Álenovtiń aıtýyna qaraǵanda, munda 14 bý qazany men 12 týrbına bar. Qazir 11 qazan men 9 týrbına jumys istep tur. Rezervte 3 bý qazany men 3 týrbına tur. Ortalyqtyń tutynatyn gaz kólemi shamamen – 1 mlrd tekshe metr. Ortalyq 325 mVt elektr energııasyn óndiredi.
Ortalyq tabıǵı «Teńizshevroıl» JShS-men jasalǵan kelisimshartqa sáıkes jeńildik baǵamen alyp keledi. Kelisimsharttyń jasalǵanyna 30 jyldaı bolǵan. Alaıda munaı kompanııasy bıylǵy sáýirde kelisimsharttyń merzimin aldaǵy jyly sozýdan bas tartatyny týraly hat joldapty. Mine, ortalyqty tyǵyryqqa tireıtin másele sodan beri sheshimin tabar emes.
Osyǵan baılanysty «Teńizshevroıl» basshylarymen birneshe ret kezdesý ótkenimen, másele áli de kúrdeli kúıinde qalyp otyr. Bul máselege tıisti mınıstrlik pen oblys basshylary aralasty. Biraq aldaǵy qańtarda bastalýy múmkin kúrdeli ahýaldyń túıini tabylmaı, «baıaǵy jartas – bir jartasqa» aınaldy.
Májilis depýtaty D.Turǵanovtyń pikirinshe, aldaǵy jyly bul másele kúrt ýshyǵýy múmkin. Naqtylaı aıtqanda, Atyraý qalasyn jylýmen qamtamasyz etý júıesi men óńirdiń elektrmen jabdyqtalýynyń turaqty jumysyna qaýip tónedi.
«Eń mańyzdysy, jylý-elektr ortalyǵyna gaz jetkiziletin qubyr óndiristik kásipornynyń júıesine tıesili, «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ magıstraldyq gaz qubyryna tikeleı qosylǵan. «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» zańǵa sáıkes magıstraldyq gaz qubyryna qosylǵan óndiristik tutynýshy gazdy óndirýshiden ǵana satyp alýǵa quqyly. Demek, bul jaǵdaıda TShO-dan alýy kerek. «Tabıǵı monopolııalar týraly» zańǵa sáıkes Atyraý jylý-elektr ortalyǵyna jetkiziletin gaz strategııalyq taýarlarǵa jatady. Bul kásiporyn tabıǵı monopolııa sýbektisi retinde mundaı taýarlardy óndirýshiden ǵana satyp alýǵa mindetti. Qoldanystaǵy zańnama Atyraý JEO-ǵa arnalǵan gaz kólemin óndirýshiniń kelisimshartynan alyp tastap, ony deldal arqyly jetkizýge tikeleı tyıym salady», deıdi D.Turǵanov.
«Teńizshevroıl» kompanııasynyń jylý-elektr ortalyǵymen uzaq jylǵy áriptestik kelisimshartty úzýine ne sebep bolǵan? Depýtattyń pikirinshe, kompanııa muny «QazaqGaz» AQ-men uzaqmerzimdi gaz satý jónindegi jańa kelisimsharttyń jasalýymen túsindiripti. Jylý-elektr ortalyǵymen aradaǵy yntymaqtastyq óńir turǵyndaryn elektr, jylý energııasymen úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik bergen edi.
Endi bul túıtkildiń saldary qandaı bolýy múmkin? Depýtattyń aıtýynsha, «QazaqGaz» AQ nemese onyń enshiles uıymdary arqyly jetkizý tizbegi gazdyń qunyn kúrt arttyrady. Bul kezde Úkimettiń 2026 jyldyń I toqsanynyń sońyna deıin kommýnaldyq tarıfterdiń ósýin toqtata turý jónindegi sheshimi tikeleı
buzylady.
Atyraý jylý-elektr ortalyǵynyń basshysy M.Álenovtiń aıtýyna qaraǵanda, «Teńizshevroıl» burynǵy baǵamen tabıǵı gaz berýdi toqtatar bolsa, ony basqa kompanııa arqyly alýǵa týra keledi. Sol kezde ortalyqqa beriletin gaz baǵasy tórt esege ósedi. Tarıfti kóterýge tikeleı áser etedi. Máselen, jylý tarıfi 90, elektr energııasynyń tarıfi 40%-dan astamǵa kóteriledi.
«Osyǵan baılanysty mynadaı sharalardy qabyldaý qajet. Birinshiden, «Teńizshevroıl» JShS men «QazaqGaz» AQ arasynda kelisimshart jasasý kezinde Atyraý JEO-ǵa arnalǵan gaz kólemin alyp tastaýyna zańdylyq, ekonomıkalyq turǵydan baǵa berý kerek. Ekinshiden, TShO-nyń 2026 jyldan bastap Atyraý JEO-ǵa gaz jetkizý týraly kelisimshartty uzartýdan bas tartý jónindegi sheshimin qaıta qaraǵan jón. Úshinshiden, tarıfterdiń ósýine jol bermeý, Atyraý óńiriniń negizgi energııa kásipornynyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda jedel vedomstvoaralyq úılestirýdi uıymdastyrý qajet», deıdi depýtat D.Turǵanov.
Atyraý oblysy
