Ekonomıka • 06 Jeltoqsan, 2025

Shaǵyn jáne orta bıznes qoldaýdan kende emes

10 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Elimizde shaǵyn jáne orta bıznesti (ShOB) qoldaý ekonomıkalyq saıasattyń negizgi baǵytynyń biri bolyp qalyptasty. Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi baspasóz konferensııasynda Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Erlan Saǵynaev keńinen ­baıandady. Onyń aıtýynsha, keıingi jyldary ShOB-tyń damý qarqyny oń dınamıka kórsetip, el ekonomıkasynyń qurylymynda mańyzdy orynǵa ıe bola bastaǵan.

Shaǵyn jáne orta bıznes qoldaýdan kende emes

Sýret: nipkef.ru

Resmı derekterge sú­ıensek, bıylǵy jyl­­dyń alǵashqy jarty­jyldyǵynda ShOB-tyń ishki jalpy ónimdegi úlesi 39,8%-ǵa jet­ken. Bul ótken jyldyń sáı­kes kezeńimen sa­lystyrǵanda 1,6%-dyq tar­maqqa artyq. ShOB úlesi jo­ǵary óńirler qataryna Astana (72,3%), Almaty (59,2%), Shymkent (57,6%) qalalary kiredi. Sondaı-aq Almaty, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý oblys­tarynda da bul kórsetkish aıtarlyqtaı joǵary.

Oń kórsetkishter jeke sek­­­tordaǵy belsendilik ar­typ, ká­sip­kerliktiń ekono­mı­ka­lyq úde­risterdegi orny aı­qyn­dala túskenin kórse­tedi. Vıse-mı­nıstrdiń pikirin­she, kásipkerlik salasynda ju­­myspen qamtyl­ǵandar sany bıylǵy jyldyń II toq­sanynda 3,8%-ǵa ósip, 4,4 mln adamdy qurady. Bul otan­dyq ekonomıkanyń eń ser­pindi damyp kele jatqan seg­mentteriniń biri eńbek naryǵynda da mańyzdy ról atqaratynyn bildiredi.

Taǵy bir aıta keterligi, tir­kelgen ShOB sýbektileriniń 91,2%-y jumysyn sátti jal­ǵas­tyryp otyr. Bul saladaǵy tu­raq­tylyq pen ómirsheńdiktiń jo­ǵary deńgeıin kórsetedi.

Bıylǵy jyldyń alǵashqy jartysynda ShOB shyǵarǵan ónim kólemi 25%-ǵa artyp, 42,7 trln teńgege jetken. Eń belsendi óńirler qatarynda Astana, Almaty, Shymkent qala­lary men Atyraý, Qara­ǵandy oblys­tary bar.

О́sim bes negizgi salada baı­qalyp otyr. Saýda – 12,6 trln teńge (29,6%), ónerkásip – 7,1 trln teńge (16,7%), onyń ishinde óńdeý ónerkásibi – 5 trln teńge (11,7%), qurylys – 6,4 trln teńge (15%), kólik jáne qoımalaý – 3 trln teńge (7%), aýyl sharýashylyǵy – 1,6 trln teńge (3,8%). Saladaǵy turaqty ósim kásipkerlik ekojúıesi­niń birtindep kúsheıip kele jatqanyn, jeke kapıtaldyń ekonomıkalyq belsendiligi arta túskenin aıǵaqtaıdy.

Bıyl Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki­men (EQDB)birge «Orta bıznes sýbek­tileriniń ınvestısııalyq tar­tym­dylyǵyn arttyrý» baǵdar­lamasyn iske asyryp jatyr.

«Ulttyq ekonomıka mı­nıstr­ligi EQDB-men bir­le­sip «Orta bıznes sýbekti­leri­niń ınvestısııalyq tar­tym­dylyǵyn arttyrý» baǵ­darlamasy aıasynda kásiporyn­dardyń óndirisin 2-3 esege art­tyrýǵa baǵyttalǵan naq­ty jospar ázirleý jumys­ta­ryn júrgizip jatyr. Kásip­­oryndarǵa dıagnostı­kany jú­zege asyrý men kásip­oryndardy damytýdyń jeke josparlaryn daıyndaý jóninde qol­daý kórsetiledi», dedi vıse-mınıstr.

Orta bıznes kóbine óńdeý ónerkásibinde shoǵyrlanǵan. Bul sala metall óńdeý, jeńil óner­kásip, qurylys materıaldary, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi sııaqty baǵyttardy qamtıdy. Búginde kóptegen kásiporyn ózderi­niń qoldanystaǵy óndiristik qýatyn tolyq paıdalanbaı otyrǵandyqtan, ósim áleýeti áli de joǵary.

Kelesi jyldan bastap jańa Salyq kodeksi engiziledi. Onyń basty jańalyǵy – shaǵyn bıznes úshin jeńildetilgen deklarasııa men bólshek salyq rejimi biriktiriledi, sondaı-aq kásipkerlerge arnalǵan biryńǵaı salyq rejimi paı­da bolady. Bul reforma bıznes júrgizý úderisin ońaı­latyp, júktemeni azaıtyp, kásipkerlerge qolaı­ly ári túsinikti salyqtyq orta qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan.

«Kelesi jyldan bastap jańa Salyq kodeksin engizýge erekshe nazar aýdaryldy. Shaǵyn bıznes úshin jeńildetilgen deklarasııa men bólshek salyq rejimi biriktirilip, shaǵyn bızneske arnalǵan biryńǵaı rejim qurylady. Jyldyq shekti tabys 600 myń AEK-ke deıin nemese 2,4 mlrd teńge kó­leminde belgilenedi. Degenmen jumys­kerler sanyna shek­teý qoıyl­maıdy. Buǵan qosa, eger jyl­dyq tabys 24 000 AEK-ten asqan jaǵdaıda, eń­bek­­aqy qory somasyna sa­lyq salyna­tyn ta­bysty azaıtý qarasty­rylǵan. О́zin-ózi ju­myspen qam­týshylarǵa jańa, jeńil­de­til­gen salyq rejimi qa­ras­ty­rylǵan, biryń­ǵaı eń tó­­men­gi tólem 4%», dedi E.Saǵynaev.

Elimizde kásipkerlikti da­mytýǵa arnalǵan reformalar keshendi túrde jalǵasyp ke­ledi. ShOB sektoryndaǵy ósim kór­setkishteri oń dınamıkany aıqyndap qana qoımaı, el ekonomıkasynda jeke bıznestiń róli artyp kele jatqanyn kórsete­di. Memlekettiń orta bızneske basymdyq berýi, salyq júıe­sin jańǵyrtýy men halyqara­lyq qarjy ınstıtýttarymen yntymaqtastyǵy – otandyq bıznestiń báse­kege qabilettiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan mańyz­dy qadamdar.

Eldegi bıznes-klımatty jaq­sartý baǵytynda qolǵa alyn­ǵan sharalar aldaǵy jyldary da ká­sipkerliktiń damýyna serpin beretini sózsiz.