Ata Zań aıasynda eńbek etý – zor múmkindikter kepili

Eń bastysy sol eńbektiń jemisin tatyp, onyń qyzyǵyn ózgeler de sezine alatyndaı bolýy qajet. Mine, osyǵan bizdiń elde barlyq jaǵdaılar men múmkindikter jasalǵan desem artyq aıtqandyq emes. Máselen, men buǵan óz ómirimnen naqty mysaldar keltire alamyn. Keńestik kezde jumys istegen men táýelsizdigimizdi alyp, 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsııamyz aıasynda eńbek etip, ómir súrýdiń aıyrmasy jer men kókteı. Ata Zańymyzdyń arqasynda qol jetkizgen jetistikterdi aıtý – paryz. Al Konstıtýsııamyz jol ashqan asqaraly asýlarǵa shyǵa alý – oryndalǵan mindet dep túsinemin. О́zim Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdany Jýalyoı aýylynda dúnıege kelip osy aýyldaǵy 8 jyldyq mektepti bitirip, Novaıa Kazanka aýylyndaǵy SPTÝ – 8 kásiptik ýchılıshesinde oqyp, 1967 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysy Túrkistan qalasyndaǵy Indýstrıaldy pedagogıkalyq tehnıkýmǵa oqýǵa bardym. Bul oqý ornyn 1971 jyly aıaqtap, «tehnık-mehanık, óndiristik oqýdyń sheberi» degen mamandyqtarǵa ıe boldym. 1971-1973 jj. Qıyr Shyǵysta (KDVO) keńes armııasy qatarynda ózimniń Otan aldynda qasıetti boryshymdy ótep kelgesin, Qaztalov aýdanyndaǵy Tereńkól qoı sovhozynda mehanık bolyp jumysqa ornalastym. Árıne bul jumysty ózimshe barlyq kúsh-jigerimdi sarqa paıdalana otyryp atqarǵanmen, shynaıy qanaǵat sezimin ala almaı júrgenimdi baıqap, sodan keıin bul jumysty doǵaryp, ózimdi pedagogıkalyq qyzmette baıqap kórýge bel býdym. Sóıtip, osy aýdandaǵy Mıron segiz jyldyq mektebine dene tárbıesi jáne eńbek pániniń muǵalimi bolyp jumysqa ornalas­tym. Árıne ol kezeńde, joǵaryda aıtqanymdaı, bul pánderge degen mektep ákimshiliginiń, jalpy jurtshylyqtyń kózqarastary basqa pánderge qaraǵanda múlde ózgeshe bolatyn, ıaǵnı qosymsha sabaq, jeńil-jelpi pánder esebinde qaraıtyn, ıaǵnı áıteýir sabaq kestesine engizilip ótse ǵana bolǵany. Sondyqtan, bul sabaqtardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, qural-jabdyqtar, kórneki quraldar týraly aıtýdyń ózi uıat, tipti qarapaıym oqý baǵdarlamalary da joq bolyp shyqty. Jyl saıyn muǵalim, tipti muǵalim emes kez kelgen jas jigitter jumys istep aýy­syp otyrǵan, ıaǵnı turaqty kadr bolmaǵan. Sondyqtan da maǵan bul jumysty, tikeleı aıtqanda, «taqyr» jerden bastaýǵa týra keldi. Men áýeli óz bilimimdi jetildirýge kiristim. Ol úshin poshta baılanysy arqyly tapsyrys berip sporttyq kitaphana jasaqtaýǵa týra keldi. Aýdandyq oqý bóliminen túrli baǵdarlama, oqýlyqtardy izdestirip, tabýǵa týra keldi. Sodan mekteptiń atalǵan pánder boıynsha materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jasaqtap, sporttyq jáne eńbek sabaǵyna qajetti qural-jabdyqtardy taýyp, jınaqtaý jumystarymen aınalysýǵa biraz ýaqyt ótti. Sporttyq qural-jabdyqtardy kóbine óz qaltamnan jáne oqýshylardyń ata-analary esebinen alýǵa týra keldi. Mysaly, fýtbol, basketbol, voleıbol doptaryn, sekýndomer, rýletka, tennıs doptaryn, t.b. osy jolmen taptym. Mektep aýlasynan sport alańdaryn jasaq­tap, olardy alabota, t.b. aram shópterden tazartyp, aınala shekteý syzyqtary belgilendi. Júgirý, sekirý sektorlary jasaqtaldy. Sodan keıin pedagogıkalyq ujymmen, ákimshilikpen túsinik jumystaryn júrgize otyryp, oqýshylarmen de túrli áńgime, nusqaýlar ótkizip, sporttyń densaýlyqqa tıgizer paıdasyn, eńbektiń adam ómirindegi mańyzy týraly teorııalyq málimetter berý arqyly júrgizildi. Árıne mundaı jumystar óz nátıjesin berdi. Oqýshylardyń sportqa degen qyzyǵýshylyqtary artyp, onymen júıeli túrde aınalysa bastady. Túrli úıirmeler: boks, fýtbol, basketbol, ústel tennısi, «sheber qoldar»  sııaqty uıymdastyrylyp oǵan oqýshylar kóptep qatystyryldy. Tipti, bul úıirmelerge aýyl turǵyndary da óz erikterimen kelip qatysty. Mundaı jumystar jalpy aýyl sportynyń jandanýyna óz yqpalyn tıgizbeı qoıǵan joq. О́ıtkeni, bizdiń aýyl sportshylary, oqýshylarymyz túrli aýdandyq deńgeıdegi jarystarda júldeli oryndardy ıelene bastady. Aıtpaqshy, ústel tennısiniń ústelin qarapaıym DSP materıalynan ózim qoldan isteýime týra keldi. Osyndaı qarapaıym quraldan úırengen balalar men qyzdar oblys ortalyǵyna barǵan kezde túrli jarystarda júldeli oryndardan kórinip, óz alǵystaryn talaı aıtyp júrdi. Sabaq ótkizetin orynnyń joqtyǵy da biraz qıynshylyqtar týǵyzdy. О́ıtkeni, dene tárbıesi men eńbek sabaǵyna bir ǵana bólme berilgen. Ol bólmeniń jartysyn verstaktar, ústelder alyp turǵasyn, qalǵan bóligine ne isteýge bolady? Aqyry keıin dene tárbıesi sabaǵyna bólek, kishkene bólme berilgende qýanyshymyzda shek bolǵan joq. Basketbol alańyndaǵy qalqannyń tireýlerin (stoıka) traktor kótergishiniń (stogment) temirinen jasap, órmeleýge arnalǵan tireýler, fýtbol qaqpalary, voleıbol alańyndaǵy tireýler, tóreshi otyrǵyshtary temirden balqytylyp jasaldy. Keıin mekteptiń sporttyq bazasy buryn-sońdy bolmaǵan, tipti bolýy múmkin emes sporttyq qural-jabdyqtarǵa ıe boldy. Muny nege sonsha ásirelep otyrǵanymdy túsindire keteıin. Osy jyly aýdandyq bilim bólimi arqyly 585 somnyń sporttyq qural-jabdyqtaryn alýǵa qol jetkizdim. Bul aqsha «astronomııalyq» soma bolyp esepteletin, árıne sol kezdegi baǵam boıynsha. Ol kezde mekteptiń jyl saıyn alyp beretini baǵasy 3,50 teńge nemese ári ketkende 5 teńge turatyn bir dop qana bolatyn. Endi muny 585 teńgemen salystyryp kórińiz! Aqshany Bozoba selolyq keńesi aýdarady. Atalǵan somany (585) estigende keńes tóraǵasynyń kózi tas tóbesine shyqty. Sondyqtan ol kisini, bul joǵary jaqtyń nusqaýy, ony qalaıda oryndaý kerek dep «qorqytýǵa» týra keldi. Qaıtsin, amal joq kónýine týra keldi. Endi osy 585 somnyń senimhatyna, ol kezde qolma-qol aqsha berilmeıtin, Alǵaı saý­da keńsesinen 1 ústel tennısi, 2 aǵash at (kozel), boks qaby, týrnık, 200 dana tennıs doby, laqtyrý dıskileri, t.b. alǵan bolatynmyn. Mine, osy sport jabdyqtary óziniń «qaıyrymdy» qyzmetterin áli kúnge deıin kórsetip keledi. Oǵan qosa mektepke 2 dana pnevmatıkalyq vıntovkany ózimniń bastamam arqyly alyp, atý tırin ashyp, mektep oqýshylaryn, tipti aýyl turǵyndaryn mergendikke mashyqtandyrdym. Sóıtip, zeınetkerlikke shyqqansha osy mektepte 38 jyl ustazdyq qyzmet atqardym. Sońǵy kezderi mektep 11 jyldyqqa aınalyp, 13 jyldaı áskerı jetekshi bolyp jumys atqardym. Osy kezde mektepke qosymsha qurylystar, ıaǵnı sheberhana, sportzaldary salynyp, úlken múmkindikter paıda boldy. О́kinishke qaraı, bul múm­kindikterdi qazirgi jas mamandar durys paıdalanyp júr deý­ge kelmeıdi. Aıtady ǵoı, barlyq is salys­tyrý arqyly anyqtalady dep. Iаǵnı, ózim jumys istegen kezeń men qazirgi jumystardy salystyrsam, aıyrmasy jer men kókteı sııaqty. Ol kezde men ózime-ózim eshqashan rıza bolǵan emespin, kóp nárseni atqara almaı júrgen sııaqty kúı keshetinmin. Al qazir salystyryp qarasam, óte kóp jumys atqara otyryp, kishigirim «tóńkeris» jasaǵan sııaqtymyn. Árıne, men jumysta abyroısyz bolǵan joqpyn. Oblystyq, aýdandyq, mektep ákimshiligi tarapynan túrli madaqtaýlar, alǵys hattar, aýdandyq bilim bólimi qurmet taqtasyna ilinip, t.b. ıe boldym. Meniń aıtqym kelgeni ózimdi maqtaý emes, qazirgi kezde múmkindikter bola turyp, sony qazirgi mamandardyń durys paıdalana otyryp jumys istemeýi, qulshynystyń joqtyǵy, jaýapkershiliktiń azdyǵy, t.b. О́ıtkeni, sol kezde jasaqtalǵan materıaldyq-tehnıkalyq baza, sol kezde jasaqtalǵan sport alańdary áli tur, qosymsha jasaqtalyp jatqan eshteńe joq. Túrli syltaýlarmen jumys óz dárejesinde júrgizilmeıdi. Qoryta aıtqanda meniń uzaq jyldar ustazdyq qyzmet atqaryp, belgili bir dárejede tabystarǵa jetýim, bıylǵy jyly óziniń 20 jyldyq mereıtoıyn atap ótkeli otyrǵan el Konstıtýsııasy – Ata Zańymyzdyń arqasy dep bilemin. Sondyqtan da Ata Zańymyzdyń mereıi ústem bolyp, dańqy asqaqtaı bersin.

Ismaǵul Mýsın,

zeınetker.

Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany, Mıron aýyly.