Avstralııada jumyssyzdyq ósýde
Jumyssyzdyq deńgeıi shildede 6,3 paıyz qurady, al sarapshylar bolsa kórsetkish 6,1 paıyzǵa ósedi dep kútken bolatyn. Maýsym aıynda jumyssyzdyq qaıta qaralǵan málimetterge sáıkes, buryn habarlanǵandaı 6 paıyz emes, 6,1 paıyzdy quraǵan. Avstralııada jumys isteıtinder sany ótken jeltoqsan aıynda 38,5 paıyzǵa artqan. Sarapshylar bolsa ósim nebári 10 myń ǵana bolady dep kútken edi. Sonymen birge, tolyq jumys kúnimen qamtylǵan adamdar sany 12,4 myńǵa artsa, maýsymda bul kórsetkish 24,9 myńǵa ulǵaıǵan. Osylaısha, Avstralııada jumyssyzdyq osy jyldyń qańtarynan beri eń joǵarǵy kórsetkishke jetip otyr. Mundaı kórsetkish buǵan deıin 2002 jyly tirkelgen bolatyn. Avstralııa dollary málimetter shyqqannan keıin 0,5 paıyzǵa ósip, 1 AQSh dollaryna 0,735 dollardy quraǵan edi, biraq keıin taǵy da 0,3 paıyz joǵaltty. Eger eske sala keter bolsaq, Avstralııa ekonomıkasy 2015 jyldyń I toqsanynda onyń aldyndaǵy 3 aımen salystyrǵanda 0,9 paıyzǵa ósken bolatyn. Ol resmı málimetterden belgili bolyp otyr. Al jyldyq kórinisti alǵanda eldiń ishki jalpy óniminiń ósýi 2,3 paıyzdy qurady.Munaı rynogyndaǵy turaqsyzdyq
Kóptegen munaı kompanııalary 2015 jyly munaı baǵasynyń quldyraýy aıasynda óz bıýdjetterin qatań túrde qysqartýǵa májbúr bolyp otyr. Sáýir men mamyrda barrel baǵasynyń 60 dollarǵa sekirýi azdap úmittendirgen edi, biraq ol ýaqytsha kórinis bolyp shyqty.
Irannyń ıadrolyq kelisimine, ónim jetkizýdiń únemi profısıtte bolýy jáne Grekııa men Qytaıdaǵy ekonomıkalyq problemalarǵa baılanysty maýsym aıyndaǵy baǵanyń kúrt quldyraýy rynoktyń kóńil-kúıin nasharlatyp jiberdi.
Endigi jerde munaı baǵalary budan da tómen quldyraýy múmkin jáne ol munaı-gaz sektoryna óte kúshti soqqy bolmaq degen pikir ústemdik alyp tur. Munaı treıderleri búginde munaıdyń taıaý jyldardaǵy perspektıvasyn áldeqaıda pessımıstik turǵyda baǵalaýda.
Munaı baǵasynyń tómen kúıinde qalyp qoıýy múmkin degen túsinik ulǵaıa túsýde, al ol munaı ónerkásibinde shyǵyndar men jumys oryndaryn qysqartýdyń jańa legin týyndatpaq.
Kóptegen kompanııalar olardyń qandaı da bir qarjylyq maǵynaǵa ıe bolýyn anyqtaý úshin jańa jobalardy burǵylaýǵa qajetti munaı baǵalaryn qaıta esepteýde. Qazirgi ýaqytta barrel quny 100 dollar baǵany qajet etetin barlyq jobalar belgisiz merzimderge keıinge qaldyrylyp otyr.
Búkil álem boıynsha qorlarynyń jıyntyq kólemi munaıǵa shaqqanda 20 mıllıard barrelge jetetin 46 iri munaı jáne gaz jobalary keıinge qaldyryldy. Bul endi birneshe jyldan keıin jahandyq munaı óndirýdiń kútkendegiden áldeqaıda tómen bolýy múmkin ekendigin kórsetedi.
Tipti, munaı baǵasynyń joǵary bolǵan keziniń ózinde iri ken oryndaryn ashý sanynyń aıtarlyqtaı qysqarýy da belgili bir problemaǵa aınalyp otyr. Máselen, baǵa áli de joǵary bolǵan 2014 jyly jańa iri ken oryndaryn ashý kólemi sońǵy 60 jylda eń nashar kórsetkishterdiń qatarynda boldy.
Munaı rynogyna uzaq merzimdi áser etýi múmkin taǵy bir faktor – ol Saýd Arabııasynyń rezervtik qýattaryn paıdalaný. Koroldik birneshe aptanyń ishinde ónim óndirý kólemin ulǵaıta alady jáne ol munaıdyń álemdik rynogyndaǵy turaqtylyq úshin sheshýshi mańyz alady degen túsinik bar.
Sý tapshylyǵyna kim kináli?
Malıdiń soltústigindegi Kıdal qalasynyń turǵyndary aýyz sýdyń jetispeýinen zardap shegýde. Eldiń soltústigindegi soǵys qımyldary men turaqsyz ahýal jaǵdaıdy shıelenistirip, sonyń saldarynan jergilikti turǵyndar kúrdeli problemalarǵa dýshar bolýda.
Sý aıdaǵysh qurylǵylar jetispeıdi, tozyǵy jetken sorǵylar tolyq kúshinde jumys isteýge jaramsyz. Sýdyń bir barreli 7 dollarǵa jetken. Tipti, osyndaı baǵanyń ózinde Kıdalǵa kireberiste bozala tańnan sý úshin uzynnan-uzaq kezek qalyptasady.
Bul naǵyz daǵdarys. Osynyń bárine BUU-nyń bitimgershil kúshteri kináli. О́zderiniń qabiletteri men múmkindikterine qaramastan olar halyqqa kómek kórsetý úshin jańa sý alý kózderin salyp bere almaı otyr. Olar túk bitirip júrgen joq! Tipti, buryn da eshteńe tyndyrmaǵan bolatyn, dep shaǵymdanýda jergilikti turǵyndar.
Bitimgershilerdi sondaı-aq, sý qorlaryn shekten tys paıdalanady dep te aıyptaýda. Biraq BUU kontıngentiniń ókili Krıstof Sıvııon ondaı pikirmen kelispek emes.
Sýǵa baılanysty týyndaǵan problemalarǵa bitimgershil kúshter sebepker bolyp otyr degen sózder meıilinshe tez arada paıda bolýda. Is júzinde biz Malı úkimetiniń áreketsizdigi, al turǵyndardyń teń jartysynyń bul jerden ketip qalýy jaǵdaıyna kýá bolyp otyrmyz. Ádette, Kıdalda halyq kóp turatyn, biraq olar ketip qaldy. Demek, bitimgershilerdiń jergilikti turǵyndardan sý urlaýy múmkin emes, deıdi BUU kontıngentiniń ókili.
Sý problemasynyń paıda bolýy sý aıdaǵysh qurylǵylardy jóndeýge jáne jańalaryn ashýǵa qarjy men múmkindiktiń joqtyǵynan ba, nemese oǵan qurǵaqshylyq pen klımattyq ózgerýler kináli me, oǵan Kıdalda eshkim de dál jaýap bere almaıdy. Sońǵy aptada Tımbýktý qalasynda da ahýal shıelenise tústi. Munda terrorshylar shabýylynan bir malılik jaýynger qaza tapty. Eldiń soltústiginde turyp jatqan halyq ashtyq sheginde ómir súrýde jáne olar gýmanıtarlyq kómekke muqtaj.
Eýrokomıssııa Fransııaǵa kómek kórsetpek
Eýropalyq komıssııa eldiń Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen kelip jatqan mıgranttar aǵynyna tótep berýi úshin Fransııaǵa 20 mıllıon eýro bermek. Bul týraly Eýrokomıssııa aqparatynda keltirilgen. Bul qarjy Fransııanyń baspana, mıgrasııa jáne ıntegrasııa qoryna aýdarylatyn bolady. Fransııa 2020 jylǵa deıin mıgranttarǵa qatysty máselelerdi sheshý úshin 266 mıllıon eýro alatyn bolady. Al Ulybrıtanııa bolsa osy maqsattar úshin 2020 jylǵa deıin 370 mıllıon eýro almaq. Mıgrasııa máseleleri boıynsha eýrokomıssar Dımıtras Avramopýlastyń aıtýynsha, syrtqy shekaralar qaýipsizdigi jónindegi eýropalyq agenttik Fransııa men Ulybrıtanııaǵa mıgranttardy tirkeýge jáne olardyń keri qaıtýy úshin qujattar berýine kómek kórsetpek. Ústimizdegi jyldyń shilde aıynan beri Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen shyqqan mıgranttar Fransııadan La-Mansh buǵazy astyndaǵy týnnel arqyly Ulybrıtanııaǵa barýǵa jappaı talpynys jasaýda. Fransýzdyń Kale qalasy mańynda mıgranttar myńdaǵan adamdyq shatyrlar lagerin uıymdastyrǵan, onyń sany barǵan saıyn óse túsýde. Buǵan deıin Brıtan premeri Devıd Kemeron Ulybrıtanııa Kalege qorshaý ornatý úshin materıaldar jáne kınologııa qyzmeti mamandaryn jibere otyryp Fransııaǵa mıgranttar tasqynymen kúresýge kómektesetin bolady dep málimdegen edi.Amerıkalyqtardyń bolashaqqa kózqarasy qandaı?
Amerıkalyqtardyń basym bóligi olardyń balalary búgingi kúnge qaraǵanda anaǵurlym kedeı jáne birshama baqytsyzdaý ómir súretin bolady dep esepteıdi. Tizginsiz optımızm, amerıkalyq armanǵa degen senim týraly túrli ańyzdarǵa qaramastan, Haven Life saqtandyrý kompanııasy júrgizgen qoǵamdyq pikirge saýalnama AQSh-tyń eresek turǵyndary arasynda bolashaqqa degen aıtarlyqtaı kúńgirt kózqarastyń bar ekenin kórsetip bergen. Suraý salynǵandardyń kópshiligi olardyń balalary qazirgi eresek amerıkalyqtarǵa qaraǵanda az qarjylyq múmkindikterge ıe bolyp, bútindeı alǵanda, baqytty ómir súrýde de olqy- lyqtarǵa tap bolýy múmkin, dep málimdegen. Tek 13 paıyzy ǵana olardyń balalary jaq- sy materıaldyq jaǵdaıǵa qol jetkizip, bularǵa qaraǵanda aıtarlyqtaı qarjylyq múmkindikterge ıe bolady dep esepteıdi. Sonymen birge, suraý salynǵandardyń 52 paıyzy amerıkalyqtardyń kelesi býyny anaǵurlym az qamtamasyz etilgen jaǵdaıda ómir súredi, dep atap kórsetken. Amerıkalyqtardyń óz bolashaqtaryna senimsizdikpen qaraýyna stýdenttik boryshtarynyń teris ahýaly sebepker bolyp otyr. Nıý-Iork federaldyq rezervtik banktiń 2015 jyldyń sáýirinde jarııalaǵan málimetterine qaraǵanda, óz boryshtary boıynsha defoltqa jol bergen stýdentter sany 2012 jyly bir jylda 1,2 mıllıon adamǵa ósip shyqqan. Daıyndaǵan Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».
