Eń birinshi qıyndyq – qońyraýlar. Kredıt keshikse, bank te, kollektor da mazańyzdy alady. Tipti týysqandaryńyzǵa deıin habarlasady. Biraq buǵan tótep berýge bolady. Eger sizdiń qaryzyńyz úshin bóten adamdardy mazalap jatsa, Qarjy naryǵyn retteý agenttigine shaǵym túsire alasyz. Mundaı áreket – sizdiń zańmen bekitilgen quqyńyz. Al úsh aı ótken soń, kredıtor mindetti túrde jazbasha talap jiberedi. «Sotqa beremiz, notarıýs arqyly shyǵaramyz» degen eskertý jazady. Bul da – zańnyń óz joly, odan qashyp qutyla almaısyz, biraq qorqatyn dáneńe joq.
Eń úlken qıyndyq is sot oryndaýshyǵa ótken kezde bastalady. Bul kezde barlyq banktegi shottaryńyz jabylady. Jumys istep júrseńiz, aılyǵyńyzdan ustaı bastaıdy. Atyndaǵy dúnıe-múlikke tyıym salynady. Qaryz kóp bolsa, múlik satylyp, qaryzdy jabýǵa ketedi. Osyny kóp adam bilmeı, aıaqasty abdyrap qalady. Taǵy bir úlken qatelik – garant bolý. Men muny únemi aıtamyn, eshkimge garant bolmańyz. Sebebi ol adam tólemeı qalsa, qaryz túgeldeı sizdiń moınyńyzǵa túsedi. Budan bólek, sizge shetelge shyǵýǵa tyıym salýy múmkin. Kólik júrgizý quqyǵy da shekteledi. Notarıýsta qujat jasap, satylym ótkizýge de bolmaı qalady.
Al sotqa kelsek, odan qorqýdyń qajeti joq. Kóp adam «sotqa berdi» degende «bári bitti» dep oılaıdy. Shyn máninde, sot – sheshim tabýǵa múmkindik beretin jer. Onda qaryzdy bólip tóleý kestesin jasap alýǵa bolady. О́simpuldy azaıtýǵa múmkindik bar. Azamattyq kodekstiń 297-baby osyny naqty qarastyrady. Eger sizde tabys múlde bolmasa, bankrottyqqa júginýge bolady. Al tabys bar, biraq qaryz aýyr bolsa, tólem qabiletin qalpyna keltirý rásimi bar. Iаǵnı sot sizdiń jaýyńyz emes, kerisinshe jaǵdaıdy retteýshi.
Múlik ketse de, eń bastysy, densaýlyq aman bolsyn. Kúızelgen adam eshteńe sheshe almaıdy, tabys taba da almaıdy. Al kredıtten qutylýdyń jalǵyz joly – tabys tabý. Ol úshin adamnyń oıy tynysh bolýy kerek. Júıke sharshasa, eshteńege shamasy kelmeıdi. Sondyqtan eń aldymen úreıdi jeńý kerek. Joly kóp. Bankke baryp, tólem kestesin surańyz, sot arqyly ózińizge yńǵaıly tólem kestesin jasatyp alyńyz, ósimpuldy azaıtýdy talap etińiz, jaǵdaı tym qıyndasa, bankrottyqqa júginińiz. Ne bolatynyn bilip júrseńiz, qorqynyshtyń kóbi taraıdy. Al adam úreıge jol bermese, durys sheshim
qabyldaıdy.
Daıyndaǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
